Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe zat het ook alweer met die werkwoordelijke uitdrukking?

Cultuur

Peter-Arno Coppen

Het Groene Boekje (Woordenlijst Nederlandse Taal) van de Taalunie, uitgegeven door Van Dale. © anp
TAAL

Weet u nog wat een 'werkwoordelijke uitdrukking' is? Misschien kent u standaardvoorbeelden als 'een bok schieten', 'de draak steken met iets' of 'iemand de wacht aanzeggen'. Daaruit zou u de indruk kunnen krijgen dat elke vorm van figuurlijk taalgebruik een werkwoordelijke uitdrukking is. Maar dat is niet zo.

Een werkwoordelijke uitdrukking (de naam zegt het al) is een uitdrukking die zich in zijn geheel gedraagt als een werkwoord. In 'een bok schieten' is geen sprake (meer) van iets schieten: de hele combinatie van 'een bok' en 'schieten' heeft een ondoorzichtige betekenis ('falen'), waarin niet duidelijk is welk deel van de betekenis de bok is en welk het schieten.

Lees verder na de advertentie
'De draak steken' is 'bespotten' en 'met iets' is datgene wat de spot ondergaat

Bij 'lachen als een boer met kiespijn' is het anders. Hier is nog wel degelijk sprake van gewoon lachen, alleen de bijwoordelijke bepaling bij dat lachen ('als een boer met kiespijn') is een uitdrukking. Dit is dus geen werkwoordelijke uitdrukking.

In 'de draak steken met iets' behoort 'met iets' niet tot de werkwoordelijke uitdrukking. Het is een complement, dat willekeurig kan worden ingevuld, en een duidelijke betekenisrol bij de werkwoordelijke uitdrukking heeft. 'De draak steken' is 'bespotten' en 'met iets' is datgene wat de spot ondergaat.

Het gaat dus enkel om het deel van de constructie dat de uitdrukking vormt. Als dat een werkwoord is, dan heb je een werkwoordelijke uitdrukking. Daarom is 'de sigaar zijn' ook geen werkwoordelijke uitdrukking. Het zinsdeel 'de sigaar' is wel figuurlijk gebruikt (voor 'het slachtoffer'), maar het gaat gewoon om 'iets zijn'. Je zou ook de sigaar kunnen blijven, of lijken.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees alle stukken in ons dossier.

Lees ook:

De Spaanse woorden abra, amarrar, bolsa en dique hebben Nederlandse wortels

Hoewel een groot deel van ons taalgebied in de 16de en 17de eeuw de Spaanse Nederlanden heette, bevat onze moerstaal relatief weinig Spaanse leenwoorden

Deel dit artikel

'De draak steken' is 'bespotten' en 'met iets' is datgene wat de spot ondergaat