Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe zat het ook alweer met die voornaamwoorden?

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© anp
Taal

Verreweg de interessantste woordsoort is het voornaamwoord. De meeste andere woordsoorten bevatten wel exemplaren met rijkere betekenissen, maar als woordsoort zijn ze saai en kleurloos. Voornaamwoorden zijn altijd smullen.

Ze behoren tot de oudste woordsoorten in de taal. Van zelfstandige naamwoorden en werkwoorden zijn wel oudere exemplaren aangetroffen, maar die zijn dan vaak weer verdwenen. Voornaamwoorden hebben allemaal een lang leven, en een verandering in het voornaamwoordensysteem van een taal is een garantie voor commotie.

Lees verder na de advertentie
Het meest opvallende aan voor­naam­woor­den is dat de betekenis niet vastligt

Wat zijn voornaamwoorden eigenlijk? Het meest opvallende is dat de betekenis niet vastligt. Van een zelfstandig naamwoord kun je de betekenis opzoeken, je kunt er een omschrijving van maken, je kunt hem uitbeelden in een tekening of een foto. Zelfstandige naamwoorden hebben rijke, maar gefixeerde betekenissen.

Context

Een voornaamwoord heeft een variabele betekenis. Neem het woordje 'wij'. Naar wie 'wij' verwijst is geheel afhankelijk van de context. Je kunt in een woordenboek geen foto van de betekenis van 'wij' plaatsen. Taallerende kinderen hebben veel moeite met 'jij' en 'ik,' omdat hun betekenis, anders dan die van 'mama' of 'opa', geheel afhankelijk zijn van wie het zegt. 'Mama' is altijd dezelfde, maar 'jij' ben jezelf als iemand het tegen je zegt, en het is degene die je aanspreekt als je het zelf zegt.

In dat opzicht is het voornaamwoord vergelijkbaar met je vinger. Die kun je richten op een willekeurig persoon of op jezelf. Deze verwijzende betekenis heet dan ook 'deiktisch', naar het Griekse woord voor 'vinger'.

In onze rubriek 'Taal' helderen Peter-Arno Coppen en Ton den Boon grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels voor u op. Lees al hun bijdragen in ons dossier.

Deel dit artikel

Het meest opvallende aan voor­naam­woor­den is dat de betekenis niet vastligt