Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe zat het ook alweer met die bijwoordelijke bepalingen?

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© ANP
Taal

Veel leerlingen op school zullen over bijwoordelijke bepalingen een dubbel gevoel hebben: enerzijds opluchting, want ze staan achteraan in het stappenplan, en als je aan die bepalingen toe bent, ben je bijna klaar. Ook is de bijwoordelijke bepaling een gastvrije categorie waar je heel vaak lastige zinsdelen in kwijt kunt. 

Anderzijds hebben ze ook iets onbevredigends, want het zijn vaak de zinsdelen waar je eigenlijk geen oplossing voor hebt, en dus heb je niet het idee dat je van die benoeming iets wijzer wordt. Bijwoordelijke bepalingen zijn een beetje het afvalputje van de zinsontleding.

Lees verder na de advertentie

Jammer, want dat verhindert vaak dat je goed kijkt naar hun betekenis. Doe je dat wel (en zeker als je deze zomerserie gelezen hebt), dan zie je dat veel bepalingen subjectpredicaatverbindingen zijn.

In 'Hij lachte schel' zit er een zijn-betekenis tussen 'schel' en 'lachen': zijn lachen is schel. Er staat niet dat hij schel is, want dan heb je een bepaling van gesteldheid, alleen dat het lachen schel is. Zo'n subjectpredicaatverbinding bij het werkwoord wordt bijwoordelijk genoemd, een beetje ongelukkige vertaling van het Latijnse 'adverbiaal' (letterlijk 'bij het werkwoord').

Bijwoordelijke bepalingen zijn vaak predicaten bij werkwoorden, bij hele gezegdes ('Hij las het boek snel uit') of zelfs bij de hele zin ('Het regende gelukkig'). Dat laatste geldt in feite zelfs voor de heel kleine, zogeheten 'modale bepalingen' zoals 'niet', 'toch' of 'al': in 'Het regende toch' zegt 'toch' dat het regenen buiten verwachting is. Verwachting heeft met inschatting te maken, wat een modale betekenis is.

In deze taalrubriek worden grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Heeft u ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl. Meer afleveringen leest u op trouw.nl/taal.

Deel dit artikel