Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe Veronica zich in één klap om zeep hielp

Cultuur

Co Welgraven

Review

Veertien jaar zond Radio Veronica vanaf een schip op de Noordzee popmuziek en smartlappen uit. De piraat ('192, goed idee') veranderde het omroep- en muzieklandschap en bracht zichzelf om zeep door een (mislukte) bomaanslag op concurrent Radio Noordzee. Toen was in politiek Den Haag de goodwill voor 'het station waar muziek in zit' verdwenen. Een boek over vrijbuiters, seks en rock 'n roll.

Het waren dramatische, sentimentele en ook brutale teksten die op zaterdag 31 januari 1974 aan het eind van de middag uit de radio kwamen, op 538 meter op de middengolf, de frequentie van Radio Veronica.

Het laatste uur van het populaire piratenstation had geslagen, en dj en programmaleider Rob Out hield de lijkrede. Met een verstikte stem hekelde hij het besluit van Tweede en Eerste Kamer om het Verdrag van Straatsburg te ratificeren zodat medewerking aan zeezenders strafbaar werd. Terwijl een duidelijk hoorbare klok de seconden wegtikte, zei Out: ,,Een periode wordt afgesloten. Er sterft iets. Met het afscheid nemen van Veronica sterft ook een beetje de democratie in Nederland. Dat spijt me. Voor Nederland.’’

Het was ‘ronduit pathetisch’, zegt een luisteraar in het boek ‘Dit was Veronica’ van Auke Kok. Dat verhaalt de geschiedenis van de piraat die in die prachtige jaren zestig (en een deel van de jaren zeventig) Nederland aan de Britse en Amerikaanse popradio en popmuziek liet wennen en die het Nederlandse omroepbestel flink opschudde - en de weg bereidde voor de komst van de commercie.

Het afscheid was veel sentimenteler dan dat van Britse zeezenders als Radio London en Swinging Radio England die zeven jaar eerder, in de zomer van 1967, hun uitzendingen al hadden moeten staken. Die gingen vrolijk en met opgeheven hoofd de lucht uit. Ze hadden mooie jaren gekend, er was veel geld verdiend, en de popscène en het Britse radiowereldje waren op hun kop gezet – nou maar eens iets anders verzinnen. Terwijl Rob Out het deed voorkomen alsof de rechtsstaat in gevaar was. Een gotspe.

Voor een Veronica-medewerker was het ook behoorlijk brutaal om de term ‘democratie’ in de mond te nemen. Niet alleen omdat het station zelf nogal schimmig bestuurd werd zonder inspraak van het personeel of (financiële) controle van wie dan ook, maar vooral omdat de zender drie jaar eerder de concurrent Radio Noordzee met geweld het zwijgen op had willen leggen. Op de avond van zaterdag 15 mei 1971 ontplofte er een bom aan boord van het zendschip Mebo II; door geluk en toeval vielen er geen slachtoffers. Eén van de drie directeuren van Veronica, Bull Verwey, werd tot een jaar cel veroordeeld omdat hij opdracht tot de aanslag had gegeven.

Het was een zwarte episode voor de piraat. De populariteit kreeg een enorme knauw. De bomaanslag luidde ook het einde in van de zeezenders. Tot dat moment was er voor regering en parlement niet zoveel aanleiding om in te grijpen: Veronica had sinds zijn oprichting in 1960 geen vlieg kwaad gedaan en leek zelfs te kunnen rekenen op legalisering of opneming in het Hilversumse omroepbestel. Maar het geweld maakte aan de goodwill in één klap een eind.

Terecht dus dat Auke Kok die gebeurtenis veel ruimte geeft in zijn boek dat niet veel opzienbarende feiten onthult maar dat wel een aardig inkijkje geeft in de historie van Hollands best beluisterde piraat. Hij laat uitgebreid de intriges en de financiële banden tussen de twee zeezenders zien. Zo hadden de Zwitserse eigenaars van het aanvankelijk Engelstalige Radio North Sea – zakenlui met een bedenkelijke reputatie - een soort zwijggeld van de eigenaars van Veronica gekregen. Ze beloofden dat hun station niet in het Nederlands zou gaan uitzenden. Er werd zelfs een heus contract opgesteld, maar de huisadvocaat van Veronica maakte daarbij als gevolg van zijn gebrekkige Engels een kostbare fout waardoor die Nederlandstalige uitzendingen er toch konden komen. Met nota bene Joost de Draaijer en Jan van Veen als publiektrekkers – zij waren ooit de populairste dj’s van Veronica! En om de zaak nog ingewikkelder te maker: Jan van Veen was schoonzoon van Dirk Verweij, één van de drie Veronica-directeuren, en nu op Noordzee te horen.

Auke Kok weet het allemaal smeuïg en vlot te vertellen. Dat zijn we van hem wel gewend. Zijn vorige, bekroonde boek ‘Wij waren de besten’ was een bestseller. Het draaide om het wereldkampioenschap voetbal van 1974 toen ‘wij’ (Oranje dus) in de finale van West-Duitsland verloren hoewel we het hele toernooi de beste ploeg waren geweest.

Ook voor ‘Dit was Veronica’ heeft Kok tientallen betrokkenen geïnterviewd: dj’s (ook van de concurrerende Hilversumse zenders), platenproducers- en pluggers, stafleden van het station, en anderen. Ze vertellen hoe in het begin Veronica een suffige zender was die gesponsorde programma’s (vooral door sigarettenfabrikanten) uitzond met weinig swingende titels als ‘Gevarieerde grammofoonplaten’, ‘Men vraagt en wij draaien’ en ‘Magische Toetsen’.

Midden jaren zestig ging het roer om: er kwam horizontale programmering (op dezelfde uren dezelfde deejays met hetzelfde herkenbare programma) en een top 40 – de nummers duurden toen nog amper twee, drie minuten, inclusief reclame gingen er twintig in een uur, en het programma mocht niet langer dan twee uur duren, vandaar die 40. Joost de Draaijer alias Willem van Kooten, veruit de bekendste presentator, ging er prat op dat hij het format had opgesnoven tijdens een studiereis in de VS, maar Kok wijst er terecht op dat hij maar om zich heen had hoeven kijken. De Britse zeezenders hadden al die strakke formule, net als het legale Radio Luxemburg (dat ook Nederlandstalige uitzendingen verzorgde). En een top 30, 40 of 50 was zelfs in Hilversum geen onbekend fenomeen. Zo opzienbarend was het dus allemaal niet.

Aan het eind van de jaren zestig kreeg Veronica de naam van jong en dynamisch – die reputatie behield ze toen ze een legale omroep werd. ,,Ik heb er met overgave van genoten’’, zegt dj Lex Harding over de piratenjaren. ,,Het was letterlijk seks, drugs en rock-‘n-roll.’’ In reclamecampagnes zette Veronica mooie jonge vrouwen, ze probeerde de naam te vestigen van een vrijgevochten zender waar alles kon en die Nederland aan de (progressieve) popmuziek kreeg.

Auke Kok laat zien dat de werkelijkheid anders was. Veronica, dat was óók Vader Abraham, de Heikrekels, Sjakie Schram en niet te vergeten Conny en de Rekels die met het nummer ‘Huilen is voor jou te laat’ bijna een jaar in de top 40 stonden, een absoluut record. Wie van echte en goede popmuziek hield, luisterde niet naar het suffige Veronica maar naar de Britse zeezenders. Vooral op Radio London (‘Big L’) waren uitstekende platen te horen.

De dj’s van Veronica moesten de Hollandse smartlappen wel draaien want ze waren populair bij de luisteraars, en die hadden het voor het zeggen – hoe hoger de luisterdichtheid, hoe meer reclame-inkomsten. Sommige medewerkers hadden vaak ook puur financieel belang bij een plaat, niet alleen Nederlandstalige trouwens. Willem van Kooten bijvoorbeeld had zijn eigen platenmaatschappij Red Bullet. En hij was zeker niet de enige die meerdere petten op had. Maar volgens Kok viel het misbruik wel mee. De dj’s hielden elkaar scherp in de gaten en trokken aan de bel als een collega opvallend veel werk uit eigen stal draaide.

Het boek gaat ook in op de politieke besluitvorming die uiteindelijk tot de sluiting van Veronica en Noordzee leidde. Opvallend genoeg heeft Kok dat archiefwerk (notulen van de ministerraad, Handelingen van de Tweede Kamer) aan iemand anders overgelaten. Hoe dan ook, ten tijde van het centrum-rechtse kabinet-Biesheuvel werd al over het einde van de zeezenders gesproken. De VVD, altijd voorstander van commerciële radio en tv, kon het onheil nog tegenhouden, maar het progressieve kabinet-Den Uyl greep de bomaanslag graag aan om orde op zaken te stellen. Tot woede van De Telegraaf die hierin een links complot zag.

Het station had inmiddels de Nederlandse popmuziek een goede dienst bewezen. Groepen als Earth & Fire, Ekseption en Shocking Blue braken internationaal door. Nederland hoefde niet meer op te zien tegen wat er in het buitenland gebeurde. ,,Wij waren het voorportaal van Europa'', aldus dj Will Luikinga. ,,Na Amerika en Engeland kwam Veronica.''

Wat nou precies de invloed is geweest op het omroepbestel komt in het boek niet helemaal uit de verf. Zou bijvoorbeeld zonder het station de poort zijn opengezet voor commerciële omroep? Zouden we nu ook zoveel popzenders hebben gehad? Kok kan zich erop beroepen dat hij slechts de geschiedenis van de piraat Veronica heeft willen schrijven. Die hield op 31 augustus 1974 op, zijn boek doet dat ook. Dat is jammer.

Deel dit artikel