Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe maak je een biografie van een dorp?

Cultuur

Karin Sitalsing

© Tryntsje Nauta

In het dagelijks leven tekent journalist Sjoerd Litjens (42) levensverhalen op van mensen. Maar nu heeft hij een heel dorp gebiografeerd. Hoe? Door bij elke voordeur aan te bellen en goed te luisteren. Zaterdag presenteert hij zijn fotoboek en opent de bijbehorende expositie.

Feanwâldsterwâl, een kilometer of vijftien van Leeuwarden, is eeuwenoud en piepjong tegelijk. Het ontstond in de achttiende eeuw als veenkolonie maar heeft pas sinds 2011 een dorpsstatus, er wonen zo'n vierhonderd mensen, 128 huishoudens. 

Lees verder na de advertentie

Sjoerd Litjens was zes toen zijn gezin er vanuit Amsterdam neerstreek. 'Een jongen uit de stad' was hij voor zijn nieuwe dorpsgenoten. “Maar toen ik in Leeuwarden naar de middelbare school ging, was ik ineens 'een boertje van buiten'. En toen ik in de Randstad ging studeren ook.”

De combinatie van verstild beeld en audio dwingt mensen beter te luisteren én te kijken

Sjoerd Litjens

Hoezeer vormt waar je opgroeit wie je bent? Dat, onder meer, wilde hij onderzoeken. Hij bracht het project onder bij de Culturele Hoofdstad, haalde subsidies binnen, stelde een team samen. Kreeg, op een handjevol na, het hele dorp mee, vertelt Litjens, slenterend door het lintdorp, langs tuinen vol beelden en kleurige bloemetjes, een huis met een totempaal ervoor. De kroeg, 't Dûke Lûk. Elke voorbijganger krijgt een groet. En, zegt Litjens: ''Sinds het project praten de huizen tegen me. Ik heb zo veel verhalen gehoord.''

© Tryntsje Nauta

Het verhaal van de 17-jarige Sjoerdtje bijvoorbeeld, het meisje dat in 2003 droomde dat ze zou verongelukken. Totaal van slag was ze, iedereen vertelde ze over de nare nacht. Een paar weken later kwam haar nachtmerrie uit. 

De meeste verhalen hoorde Litjens voor het eerst, want, zegt hij, ook in een dorp leeft iedereen zijn eigen leven. 

Beeld en audio

Iepen Doar(p) noemde Litjens zijn project - iepen is open, doarp is dorp, doar is deur in het Fries. Het zaterdag gepresenteerde boek en de tentoonstelling sluiten het initiatief af. Van februari tot augustus was Iepen Doar(p) - online te volgen; elke werkdag verscheen een geluidsbestand van twee tot drie minuten op www.iependoarp.eu waarin een dorpeling zijn of haar verhaal vertelt. Omrop Fryslân zond elke ochtend een aflevering uit.
Elk audiofragment is voorzien van een foto, die soms de geïnterviewde laat zien, maar veel vaker niet. ''De fotografen hadden de opdracht om niet het verhaal, maar de context van het verhaal vast te leggen'', vertelt Litjens. En zo kan het dat het verhaal van de man die als twaalfjarig jongetje met zijn vader kievitseieren ging zoeken, begeleid wordt door een foto van een bootje. “Op de plek waar het bootje ligt, is zijn vader tijdens het aaisykjen dood neergevallen, zo maar in het weiland.“

De combinatie van verstild beeld en audio dwingt mensen beter te luisteren én te kijken, zegt Litjens, biedt ook ruimte om zelf te associëren. ''En bovendien wilde niet iedereen herkenbaar zijn.”

Intiem

De onderwerpen zijn vaak heel intiem. Dat van Fred van Elst bijvoorbeeld, die 45 jaar geleden vanuit Heemstede in het dorp kwam wonen. Toen zijn vrouw op sterven lag waren zijn vier kinderen negen tot negentien jaar. Elke dag klokslag vijf uur stond er een dorpsgenoot voor de deur met eten. Toen Van Elst de man eens vroeg naar de onkosten die hij toch gemaakt moest hebben, antwoordde die ''Moatst dyn bek hâlde'', je moet je bek houden - Wâldpyks voor: 'doe even normaal, zo doen wij dat hier en ik wil er niets over horen.’

Het ontroert Litjens, zegt hij, wat mensen met hem deelden. “Het geheim is echte aandacht, en de tijd nemen. Achter elk item van twee minuten zit een gesprek van twee, drie uur, soms meer.”

© Marieke Kijk in de Vegte

Het eindresultaat is een tijdsdocument geworden. ''Kleine verhalen, die herkenbaar en tegelijkertijd universeel zijn. Het project roept bij iedereen verschillende dingen op. Het is een soort spiegel waarin je je eigen verhaal bevestigd ziet - of juist niet.‘’ 

En zijn eigen spiegel? Hij glimlacht. “Ik ben een beetje thuisgekomen in mijn eigen geschiedenis. Daar ben ik heel dankbaar voor.”

Alle audiovisuele portretten staan op www.iependoarp.eu. Het fotoboek is vanaf zaterdag te koop in de Friese boekhandel en via de site. De expositie is tot en met 6 januari te zien in De Schierstins in Feanwâlden.

Lees ook:

Dat werd hoog tijd: zes bronzen odes aan de Friese vrouw

Welke vrouwen verdienen een standbeeld? Vraag het de Friezen en ze roepen: Doutzen Kroes. Vraag het hun nog eens en dan luidt het antwoord: mijn moeder. Zes odes aan de Friezin, van boerin tot supervrijwilliger, zijn eind oktober onthuld in het kader van de Culturele Hoofdstad.

Deel dit artikel

De combinatie van verstild beeld en audio dwingt mensen beter te luisteren én te kijken

Sjoerd Litjens