Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe maak ik (g)een succes van mijn ellende?

cultuur

Jann Ruyters

Auteur Roxane Gay. © Jay Grabiec/Trouw
Boekrecensie

Twee vrouwen over hun strijd om overeind te blijven na trauma en verlies.

Sheryl Sandberg - Optie B

Lees verder na de advertentie

Wie een boek over haar leven na het verlies van haar grote liefde ‘Optie B’ doopt, getuigt van een praktische geest. En die heeft de topvrouw van Facebook, Sheryl Sandberg, die eerder naam maakte met haar studie ‘Lean in’. In die vooral in Amerika breed omarmde feministische zelfhulpgids bood Sandberg vrouwen verschillende nieuwe strategieën om hun ambities na te jagen. Zelf kwam Sandberg er ook door de schroom en onzekerheid van zich af te schudden en bondgenootschappen te sluiten met vrouwelijke collega’s.

Samen met haar man Dave Goldberg, directeur van internetbedrijf SurveyMonkey, vormde ze een ‘powerkoppel’ in de technologiewereld, tot in mei 2015 Goldberg dood neerviel in een fitnesscentrum. Sandbergs leven stortte in - en haar ogen gingen open. Een Facebookpost over haar ontreddering een maand na haar verlies leverde talloze reacties op van lotgenoten en de hulp van Adam Grant, psycholoog, gespecialiseerd in motivatie en zingeving. De aanvankelijk door het verdriet verpletterde Sandberg leerde van Grant dat veerkracht na een traumatische gebeurtenis geen vaststaand iets is, maar iets wat je kunt trainen: “Het heeft niets te maken met het tonen van ruggegraat. Het gaat om het versterken van de spieren rond onze ruggegraat.”

Het samen met Grant geschreven ‘Optie B. Confronteer tegenslag, bouw veerkracht en vind geluk’ dient als zelfhulpgids voor rouwenden. In tien hoofdstukken presenteert Sandberg de valkuilen die ze zelf gaandeweg leerde vermijden. Ze geeft de lezer behartenswaardige inzichten mee zoals het besef dat veel mensen zichzelf na een verlies onnodig extra belasten door tegenslagen persoonlijk te maken (‘Het is mijn schuld, ik had hem gezonder moeten laten leven’, dacht Sandberg), ze algemeen te maken (‘Ik kan niet meer werken, mijn hele leven wordt hierdoor verpest’) en ze permanent te maken (‘Zullen mijn kinderen ooit nog gelukkig worden?’). PAP heet dat binnen de psychologie, geen goede reflexen dus.

Wie een boek over haar leven na het verlies van haar grote liefde ‘Optie B’ doopt, getuigt van een praktische geest.

Zinnig is ook het hoofdstuk over andermans reacties waarin Sandberg de ware troost scheidt van de onbeholpen onhandigheid. Zo heeft het geen zin ‘het komt goed’ te zeggen tegen iemand die terminaal ziek is. ‘Gecondoleerd!’ roep je iemand niet toe vanuit een volle lift. En aan iemand die net een groot verlies geleden heeft, moet je ook niet vragen hoe het gaat (slecht natuurlijk) maar liever: ‘hoe gaat het vandáág?’ Hoe concreter de hulp, hoe beter. Zeggen dat iemand altijd kan bellen helpt niet, langsfietsen met oude films van Alfred Hitchcock wel.

Sandberg schrijft over ware vriendschap die zich bewijst in het aanvaarden van de last, over het verlies van zelfvertrouwen van rouwenden, over dat je in tijden van wanhoop aan het einde van iedere dag de goede dingen moet noteren. Toegegeven: niet heel verrassende tips verder, en dit boek roept in het streven om van verliezen toch weer een ‘succes’ te maken ook wel de nodige scepsis op. Sandberg onderkent zelf haar geprivilegieerde achtergrond. De baas (Zuckerberg) die haar onzekerheden wegpraat, de vriendinnen die om beurten haar hand vasthouden, de moeder die maanden niet van haar zijde wijkt. En last but not least de rijkdom die het mogelijk maakt om zich zonder financiële gevolgen enige tijd uit het werkende leven terug te trekken.

Optie B. Vert. W. van Paassen. Lev Boeken. 252 blz. € 19,99 © Lev Boeken

Roxane Gay - Hunger. A Memoir of (My) Body

Diametraal tegenover het streven naar posttraumatische groei van Sandberg bevindt zich de interessantere, altijd weerspannige Roxane Gay met haar nieuwe boek ‘’ (in oktober verschijnt de Nederlandse vertaling).

Ook Gay verwierf eerder bekendheid met een feministische studie, de essaybundel ‘Bad Feminist’. Ze bond daarin de strijd aan met feministisch perfectionisme, de gedachte dat iedere vrouw alles kan bereiken wat ze wil als ze zich er maar op toelegt. Gay is zelfverklaard feminist, maar een slechte: een wandelend voorbeeld van onvolmaaktheid en gebrek aan zelfbeheersing. De Haïtiaans-Amerikaanse professor annex blogger en twitteraar is te dik, levensbedreigend obees volgens de medici, zo noteert Gay in dit openhartige ‘memoir’ waarin ze oorzaak en gevolgen van haar onstilbare honger uit de doeken doet. Op haar dikst woog Gay 288 kilo, inmiddels is ze zo’n 75 kilo lichter, maar ze waarschuwt de lezer direct dat die van haar geen thinspiration moet verwachten.

Haar vraatzucht begon op haar twaalfde in reactie op een brute groepsverkrachting in een boshut, door een groep jongens die werd aangevoerd door Gays toenmalige vriendje. Sindsdien voelt ze zich ‘slachtoffer’, de in Amerika inmiddels meer gangbare term rape-survivor wijst ze af. “Ik wil niet doen alsof ik een of andere positieve reis aan het maken ben.” De door schuldgevoel gekwelde twaalfjarige vertelde aan niemand wat er gebeurd was, ook niet aan haar liefhebbende ouders, maar begon te eten en hield daar nooit meer mee op.

Fraaie woorden weet de schrijfster te vinden voor haar ‘onbeheersbare lichaam’ dat diëten, tv-vermageringsshows en fat camps ten spijt, is blijven groeien tegen alle adviezen en zorgen van familie en berispingen van voorbijgangers in. Afslankpogingen stranden steeds in de angst die terugkeert op het moment dat Gay haar lichaam weer kleiner laat worden. Een ‘plaats delict’ noemt ze haar lijf treffend, een vesting die haar moet beschermen tegen nieuw geweld van mannen, maar ook een ‘kooi’ waarin ze zichzelf heeft opgesloten, en een ‘openbare ruimte’ waar iedereen over meent te mogen oordelen.

Gay begon te eten om onzichtbaar te kunnen zijn maar wordt op straat nu aangestaard en soms uitgescholden. Onbekenden bemoeien zich met de inhoud van haar supermarktkarretje, vliegreizigers protesteren als ze een plek naast haar krijgen. De lijst vernederingen die Gay opdist is lang. Pijnlijk eerlijk is ze ondertussen ook over haar eigen onmacht: haar miserabele puberteit (na de verkrachting brak ze niet met haar vriendje maar liet zich opnieuw door hem misbruiken) waarin ze zich eenzaam begroef in boeken, haar verloren jaar als twintiger als ze zonder haar familie in te lichten haar studie aan de Universiteit van Yale vaarwel zegt en naar Phoenix verdwijnt om daar te gaan werken bij een sekstelefoonlijn. Ze vertelt hoe ze haar gewicht enkele jaren intoomde door na een eetbui vingers in haar keel te steken, en lepelt de naargeestige boulimia-weetjes erbij op (als je een eetbui begint met wortels dan weet je precies wanneer alles er weer uit is, chocolade is het smerigst om weer uit te spugen). Jaloers kijkt ze naar anorexiapatiënten die in ieder geval wel de wilskracht hebben om na een cracker weer op te houden met eten. Treurig klinkt haar beschrijving van het kortstondige genot: hoe de zorgen wegvallen als ze aan het eten is, tot ze te veel eet en zich misselijk gaat voelen en vol zelfhaat.

Gay begon te eten om onzichtbaar te kunnen zijn maar wordt op straat nu aangestaard en soms uitgescholden.

Gays redding ligt in het schrijven, waarbij ze alleen is en haar lichaam haar niet pijnigt, maar een echte redding is het niet, daarvoor blijft de honger te groot. “Ik hunker naar alles”, schrijft ze, “honger schuilt in mijn geest, mijn hart, mijn lichaam, mijn ziel.”

Gays getuigenis grijpt je aan, confronteert en ergert ook af en toe. Als ze lang uitweidt over de pijn door te kleine stoelen, de armleuningen die in haar zij duwen, of breedsprakig verhaalt over haar hekel aan sport, voel je enig ongeduld opkomen. Haar boek wisselt tussen een scherpe aanklacht tegen de dwingende disciplinering en verkettering van afwijkende ‘monsterlijke’ lichamen in de westerse samenleving, en anderzijds een bodemloze klacht vol tegenspraak van iemand die niet in staat is onder controle te krijgen wat haar kwelt.

Maar dat is tegelijk precies haar punt. Wat Gay wil, is kunnen zijn wat ze is, in alle vrijheid, zonder dat de omgeving dat veroordeelt en verandering eist. In onze door verbetering, innerlijke groei en dunne lijven geobsedeerde samenleving is dat geen gek verlangen.

Hunger. A Memoir of (My) Body. Little Brown. 288 blz. € 15,88 © Little Brown

Lees hier alle boekrecensies van Trouw.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Wie een boek over haar leven na het verlies van haar grote liefde ‘Optie B’ doopt, getuigt van een praktische geest.

Gay begon te eten om onzichtbaar te kunnen zijn maar wordt op straat nu aangestaard en soms uitgescholden.