Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe komt het dat foto's soms zo'n diepe indruk maken?

Cultuur

Rob Schouten

© Maartje Geels
Column

Hoe komt het toch dat foto's soms zo’n diepe indruk op je kunnen maken, dieper dan schilderijen of films. Want ik vind 'Het joodse bruidje' prachtig en 'Portret van postbode Joseph Roulin' ook, maar toch doen ze me minder dan sommige foto's.

Misschien ook omdat ik weet dat er een kunstenaar aan te pas is gekomen die iets moois en dieps wilde maken, en het misschien hier en daar wat aanscherpte of juist verflauwde. En films, ach ja, ik kom soms suizebollend uit de bioscoop en wil ook zo'n leven leiden, maar ze bewegen en praten allemaal, je leert ze echt een beetje kennen.

Lees verder na de advertentie

De foto daarentegen is geheimzinnig, een eenmalig shot van een onbekend bestaan. Dat geldt zelfs voor het babyfotootje van mijzelf, waarin ik nuljarig op mijn buik op een tafel in Hilversum lig. Wie ben ik daar in vredesnaam, wat wil ik? Maar babyfoto's zijn natuurlijk per definitie mysterieus omdat baby's mysteries zijn.

Van Hitler is ook zo'n babyfotootje bekend, en niets wijst op z'n wandaden. De foto zet iets stil waarvan je de voor- en nageschiedenis maar moet raden. Het doet, meer dan schilderij en film, een beroep op je eigen creativiteit, je fantasie, je empathie. Misschien zeggen foto's van opgegroeide mensen nog wel meer dan die van baby's, dat wil zeggen minder.

Sommige foto's begeleiden me mijn leven lang, die van de Chinese drugshandelaar, vlak voor haar executie, het pistool van de beul al op haar verwrongen maar tegelijk wonderlijk berustende hoofd gericht. De foto van actrice Monica Vitti en regisseur Antonioni, op de filmset genomen, zij peinzend, hij ook, maar net even anders.

Het is de frictie op wat iets lijkt te zijn en wat het móét voorstellen die maakt dat foto's zo geheimzinnig zijn

Vaak zijn het de omstandigheden in combinatie met de foto die 't hem doen. Zou je weten dat die foto van een Chinese massa-executie tijdens filmopnames is gemaakt, dan keek je heel anders; waren Vitti en Antonioni onbekenden zonder relatie met elkaar, dan zag je er wellicht iets symbolisch in.

Ik kijk naar de World Press Photo's van dit jaar, de huilende kleuter, de man bij het hek met de vuilniszakken, het in stro en bladeren gehulde Afrikaanse meisje. Van geen een zou je zomaar kunnen raden wat het werkelijk voorstelt, je moet er uitleg bij krijgen.

Het is denk ik deze frictie op wat iets lijkt te zijn en wat het móét voorstellen die maakt dat foto's zo geheimzinnig zijn. Ze doen een beroep op je psychologische vernuft, je kennis van de wereld, en corrigeren die vervolgens. Ze ruimen vooroordelen uit de weg. Ik dacht dat het stromeisje een guerrillastrijder was, met dood en verderf in haar ogen, maar nee, het blijkt iemand van de antistroperseenheid tijdens een oefening, dus juist goed en dapper. Kom er maar eens op. En de huilende kleuter onder die vier volwassen benen had evengoed een vergeefs om aandacht jengelend kind kunnen zijn.

Foto's, die puncties uit de realiteit, doen je gedachten dwalen over de mens en al zijn mogelijkheden, ze sturen je de verkeerde weg op, je draait je om, ziet ineens iets anders, vraagt je af hoe of wat, oftewel, ze zetten je brein aan het werk. Sinds de ontdekking van de fotografie zijn we beter af.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier.

Deel dit artikel

Het is de frictie op wat iets lijkt te zijn en wat het móét voorstellen die maakt dat foto's zo geheimzinnig zijn