Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe het Rotterdams Philharmonisch Orkest zich in de afgelopen honderd jaar tot wereldspeler heeft ontwikkeld

Cultuur

Frederike Berntsen

© rv

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest heeft zich in de afgelopen honderd jaar tot wereldspeler ontwikkeld. 'We kunnen ons meten met de grootste orkesten'.

Al bijna vierenveertig jaar pakt orkestlid Martin van de Merwe zijn instrumentkoffer uit in de Rotterdamse Doelen, de thuisbasis van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Dat begon in 1918 als het 'Genootschap van Beroepsmusici Tot Onderlinge Kunstbeoefening' en viert nu zijn eeuwfeest.

Lees verder na de advertentie

Van de Merwe is het langstzittende orkestlid; hij werd in 1974 door chef-dirigent Edo de Waart aangenomen als derde hoornist en na een paar jaar schoof hij door naar de soloplaats. "Edo had in 1973 geld en de opdracht gekregen van de gemeente om van een goed orkest een steengoed orkest te maken", zegt Van de Merwe. Hij typeert het gezelschap als 'echt Rotterdams': "Ze zeggen weleens van Rotterdammers: die worden met opgestroopte mouwen geboren. Zo'n mentaliteit heerst bij ons, zelfs bij de jonge generatie die van over de hele wereld is binnengestroomd - sinds tien jaar zijn we enorm verjongd. De mentaliteit en werklust zijn steeds doorgegeven. Een nieuweling die dat niet ziet zitten, vertrekt vanzelf - je moet daar namelijk wel zin in hebben, de sfeer is te krachtig om er bij onderuit te gaan hangen."

De kern is gebleven: we klinken helder, en dat komt ook door de zaal, die vraagt om scherpe definitie

Heeft de klank van het orkest zich ontwikkeld de afgelopen halve eeuw, sinds De Waarts jaren?

"Het stempel dat Edo op het Rotterdams Philharmonisch heeft gedrukt, is uitgebouwd door de dirigenten na hem, onder wie James Conlon en Valeri Gergjev. De kern is gebleven: we klinken helder, en dat komt ook door de zaal, een enorme marmeren bak, die vraagt om scherpe definitie. Het klankkarakter van de instrumentgroepen is afzonderlijk goed waar te nemen en toch vormen we een homogeen geheel.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

© rv

"In Gergjevs jaren, van 1995 tot 2008, werden we het beste Russische orkest ten westen van Minsk genoemd. Men vond dat wij een meer Russisch geluid hadden gekregen. Als Gergjev een programma bij ons doet, produceren we een ander geluid dan wanneer Sir Simon Rattle dirigeert. Echt goede dirigenten kunnen een orkest kneden."

Het orkest heeft twee wereldberoemde chefs gehad: Gergjev en Yannick Nézet-Séguin, en met een andere wereldberoemde dirigent, Rattle, als vaste gastdirigent gewerkt. Yannick vertrekt na de zomer en dan neemt de Israëliër Lahav Shani het over. Hij is pas negenentwintig jaar oud. "Dat wordt ook een heel grote, daar ben ik van overtuigd. Die jongen weet wat hij wil en is enorm volwassen."

Jullie hebben een neus voor de enige juiste, lijkt wel. Hoe zit dat?

"Dat is pure chemie. Met Lahav hetzelfde, die was één keer geweest, de reacties vanuit het orkest waren unaniem: die moeten we hebben."

Is het Rotterdams Philharmonisch aantrekkelijk voor een dirigent?

"Dat denk ik wel, en dat komt door die opgestroopte mouwen en de gretigheid. Geef ons een goed programma en een goede solist en we gaan er volledig voor, ieder concert. Die energie is bijzonder voor een dirigent."

In 2011 pleitte de Raad voor Cultuur voor twee internationale orkesten in Nederland. Dat advies werd in 2012 veranderd in één internationaal orkest, in Amsterdam. Een enorme klap voor jullie. "Het heeft er niet toe geleid dat we het hoofd in de schoot hebben geworpen, we hebben juist meer vechtlust gekregen. Onze huidige directeur, George Wiegel, vroeger eerste trombonist in het orkest, kent het klappen van de zweep. Hij weet wat er leeft, en hoe hij de ambities en de werklust van de musici vast kan houden. Lang geleden heeft het orkest frustratie gevoeld ten opzichte van het Concertgebouworkest, dat als het beste orkest in Nederland werd gezien. Maar dat is weggeëbd. We hebben inmiddels onder zulke grote dirigenten zulke goede resultaten geboekt. Er is helemaal geen sprake meer van een minder goed orkest."

We kunnen ons meten met de grootste orkesten: het Con­cert­ge­bouw­or­kest. Kijk, er is geen ni­veau­ver­schil, maar een klankverschil

Hoe is jullie internationale status?

"We kunnen ons meten met de grootste orkesten: het Concertgebouworkest, de Münchner Philharmoniker, het London Symphony Orchestra. Kijk, er is geen niveauverschil, maar een klankverschil."

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

© rpho

Wat kunnen jullie heel goed?

"Wij staan bekend om de Straussen, de Mahlers, de Bruckners, de grote symfonische werken, al zolang ik in het orkest speel. Het is nodig om tussendoor de intiemere muziek uit te voeren, zoals een Haydn- of Mozartsymfonie. Daar mag best wat meer aandacht voor komen. In kleinere bezetting leer je nog beter naar elkaar luisteren."

Hoogtepunt?

"Ik denk dat ik voor veel collega's spreek als ik Mahlers Tweede symfonie noem onder leiding van Haitink, een concert ter nagedachtenis van het bombardement van Rotterdam. Dat was een onbeschrijfelijk intense uitvoering."

Een eeuw orkest

- Vanaf komend seizoen is Lahav Shani de twaalfde chef-dirigent.

- 100-jarigjubileumboek onder redactie van Matthijs Dicke: 'Een Rotterdams Wereldorkest'.

- 'The Rotterdam Philharmonic Orchestra Collection' op DG: een 6-cd-box met niet eerder verschenen opnames, onder leiding van Yannick Nézet-Séguin.

- Eeuwfeest op het Schouwburgplein: vanmiddag vanaf 14.00 uur

- Jubileumconcert en afscheid van Yannick Nézet-Séguin: vanavond en morgen in de Doelen.

Lees ook: 'Gewone' Rotterdammers maken gratis kennis met Rotterdams Philharmonisch Orkest

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest viert zijn honderdjarig bestaan door ‘gewone’ Rotterdammers uit te nodigen. Zoals Pauline Schepers en haar echtgenoot. Die laatste had wel wat aansporing nodig: "Hij zweert bij Nederlandse hiphop, dus dit uitje is voor hem een enorme stap.”

Deel dit artikel

De kern is gebleven: we klinken helder, en dat komt ook door de zaal, die vraagt om scherpe definitie

We kunnen ons meten met de grootste orkesten: het Con­cert­ge­bouw­or­kest. Kijk, er is geen ni­veau­ver­schil, maar een klankverschil