Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe de vliegende keep van het museum de zalen vol met drollen krijgt

Cultuur

Henny de Lange

Bob van Lieshout (links) overlegt met kunstenaar Wolfgang Gartner © Werry Crone
Reportage

Trouw belicht mensen die onmisbaar zijn voor de kunst, maar zelf nooit in de spotlights staan. Aflevering 4: de tentoonstellingsmaker. Bob van Lieshout is de 'regelneef en techneut' die kunstenaars met hun werk wil laten schitteren in museum Boijmans Van Beuningen.

Dacht hij dat alles goed geregeld was, stonden er op een ochtend - onaangekondigd - achttien volgeladen vrachtwagens voor de deur bij Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Vier dagen eerder dan was afgesproken met het Oostenrijkse transportbedrijf. Dat had zonder overleg besloten om materialen voor de tentoonstelling van het Weense kunstenaarscollectief Gelatin eerder te sturen. 

Lees verder na de advertentie

Tentoonstellingsmaker Bob van Lieshout (35) is eraan gewend dat dingen anders lopen dan gepland. Dat maakt zijn baan ook zo leuk en spannend. Maar dit stelde zijn zenuwen wel stevig op de proef. "Ik had geen mensen beschikbaar en ook geen heftruck om de lading te lossen. Bovendien konden we het niet kwijt, want de tentoonstellingszaal was nog bezet." Gelukkig kon hij tijdelijk opslag regelen bij een Rotterdamse transportfirma.

Improviseren

Op stel en sprong oplossingen verzinnen en improviseren hoort bij zijn vak. Dat wordt wel duidelijk als Trouw mee mag kijken tijdens de opbouw van de expositie van Gelatin. In de 1500 vierkante meter grote Bodonzaal wordt een paar dagen voor de opening nog met met man en macht gewerkt om vier menselijke drollen van reusachtig formaat er zo echt mogelijk uit te laten zien. 

© Werry Crone

Van Lieshout fungeert als een soort vliegende keep. Het ene moment wordt hem gevraagd of hij een nieuw spuitapparaat kan regelen, waarmee paraffine op de bergen 'poep' wordt aangebracht om ze meer te laten glanzen. Door de hitte van de olie is het plastic reservoir van het apparaat gebarsten. Van Lieshout belt meteen een medewerker die net op weg is naar een bouwmarkt. "Kun je kijken of ze daar ook spuitapparaten hebben met een metalen reservoir?" Terwijl hij nog staat te bellen, is hij al weer nodig voor een ander probleem. En weg sprint hij naar de andere hoek van de zaal, waar iets aan het plafond moet worden opgehangen, maar hoe? Tussendoor komt ook nog een telefoontje over iets dat geregeld moet worden voor de volgende grote tentoonstelling, over Rubens, in het najaar.

De leem wordt geïmporteerd, omdat Oostenrijkse leem de juiste poepkleur heeft

Zo gaat dat de hele dag door, vertelt hij. De buitenwereld heeft vaak geen idee wat er allemaal achter de schermen gebeurt in musea. Het inrichten van een tentoonstellingszaal met schilderijen mag voor de leek vrij simpel lijken, het heeft veel meer om het lijf dan ze netjes ophangen. Er moeten maquettes en 3D-tekeningen worden gemaakt voor de inrichting van de zalen, het licht moet worden geregeld, hout besteld om er tussenwanden van te timmeren, die ook nog moeten worden geverfd. "Je moet voor dit vak heel technisch zijn, een goede regelneef zijn en verstand hebben van het omgaan met vaak zeer kwetsbare kunstwerken."

Dikke laag leem

Het ingewikkeldst maar ook het leukst vindt hij tentoonstellingen van levende kunstenaars. Zeker als het ook nog eens gaat om werk dat ze specifiek voor het museum maken, zoals in dit geval. Trouw valt met de neus in de boter, want Gelatin staat bekend om haar opzienbarende installaties, die bol staan van provocatie, absurditeit en humor, waarbij het publiek ook altijd een actieve deelnemer is. In Moskou maakten ze een zeven meter hoge sculptuur van bevroren urine, in Londen een menselijke verjaardagstaart, in Milaan een achtbaan en in de bergen van Italië een 55 meter lang pluchen speelgoedkonijn. En nu in Boijmans een installatie met bergen poep, van vier meter hoog tot twintig meter lang, waar de bezoekers tussendoor kunnen wandelen in speciale pakken waarin ze naakt lijken.

Van Lieshout: "Ik heb er natuurlijk niets over te zeggen wat kunstenaars willen maken, maar het moet wel uitvoerbaar zijn en ook veilig voor de bezoekers. Een sculptuur mag niet ineens instorten. Ook gelden in een museum specifieke eisen met het oog op de kostbare en kwetsbare kunst. Dat leidt geregeld tot stevige discussies, omdat kunstenaars vaak erg eigenwijs zijn. Dat geldt overigens niet voor de mensen van Gelatin. Dat zijn professionals die goed nadenken over wat ze willen maken en hoe ze dat het beste kunnen realiseren. Voor de materialen hebben ze ook hun eigen leveranciers. Ze hebben ook een eigen team meegebracht. Dat het mis ging met het transport, is de kunstenaars niet aan te rekenen."

© Werry Crone

De piepschuimen basis voor de drollen is in onderdelen aangevoerd uit Oostenrijk. Die zijn in de zaal aan elkaar gelijmd en vervolgens bedekt met een dikke laag leem. Ook die komt uit Oostenrijk, omdat de leem daar de goede poepkleur heeft. Om ermee te kunnen plamuren, moest de aarde gemengd worden met water. Daarvoor heeft Van Lieshout een betonmixer laten komen. "Het werken met leem geeft enorm veel troep en stof, wat je eigenlijk niet wilt hebben in een museum." Hij wijst naar de vloer die is afgeplakt met plastic, waarop de leem in dikke lagen is vastgekoekt. De toegangsdeuren en het ventilatiesysteem zijn afgedekt om te voorkomen dat het stof door het hele museum gaat dwarrelen. De drollen liggen op tweedehands perzische tapijten. Ook die hebben de kunstenaars zelf meegenomen uit Oostenrijk. Van Lieshout: "Daar kregen we ook de zenuwen van, want daar zitten misschien nog beestjes in die grote schade kunnen aanrichten aan onze kunstwerken. Daarom hebben we ze eerst allemaal met gas laten reinigen." Het ruikt niet naar poep in de zaal. Dat hoefde niet van de kunstenaars en daar zijn ze in Boijmans blij mee. Bij een eerdere tentoonstelling drong een sterke vanillelucht door tot in alle hoeken van het museum.

Stof

Ook het afbreken van de tentoonstelling in augustus wordt een zware klus, weet Van Lieshout nu al. De drollen moeten op zaal in stukken worden gehakt om ze af te kunnen voeren, maar daar zit nu ook nog eens een dikke leemlaag op. "Dat geeft weer veel stof." Toch heeft hij het er graag voor over. "Dit is een bijzondere expositie die veel bezoekers zal trekken. In dit vak ben je dienstbaar aan de kunst, of het nu gaat om schilderijen uit de Middeleeuwen of hedendaagse kunst. We zetten hier om de vijf jaar ook een paar zalen onder water om de installatie 'Notion motion' van Olafur Eliasson te laten zien. Het is mijn taak om ervoor te zorgen dat kunstenaars hun creaties optimaal kunnen presenteren. Ik werk hier nu tien jaar en bij elke tentoonstelling ben ik nog zenuwachtig, omdat het altijd anders loopt. Maar het komt ook altijd weer goed."

Lees ook: Wie zijn de stille krachten?

Trouw belicht mensen die onmisbaar zijn voor de kunst, maar zelf nooit in de spotlights staan. Lees hier eerdere afleveringen terug.

Aflevering 3: De art-director. Ellen Janssen bedenkt en maakt de decors en rekwisieten van tv-series als 'Het Klokhuis' en 'Dokter Corrie'. Het geheim? Heel veel tape.

Aflevering 2: De pianist. Eelco Menkveld begeleidt cabaretier Johan Goossens, maar is tegelijk zijn kok en mental coach.

Aflevering 1: De locatiescout. Adri Schagen zoekt voor de BBC een tulpenveld met molen.

Deel dit artikel

De leem wordt geïmporteerd, omdat Oostenrijkse leem de juiste poepkleur heeft