Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe acteur Michel Van Dousselaere zijn woorden verloor

Cultuur

Iris Pronk

Acteur Michel Van Dousselaere heeft een zeldzame vorm van progressieve afasie. Zijn vrouw Irma Wijsman maakte een documentaire over het ziekteproces. © Patrick Post
Interview

Acteur Michel Van Dousselaere was een man van taal. Door een hersenaandoening kan hij nu niet meer spreken. Daarover maakte zijn vrouw Irma Wijsman (55) een aangrijpende documentaire: 'Michel, acteur verliest zijn woorden'.

Het is de nachtmerrie van elke acteur: op het podium staan en je tekst kwijt zijn. De volle zaal inkijken met de spotlights op je gezicht en niet meer weten welke rol je speelt in welk stuk. Voor Michel Van Dousselaere (69) werd deze nachtmerrie een feit. Niet van de ene dag op de andere, maar sluipenderwijs. De acteur kreeg in 2014 moeite met het uit zijn hoofd leren van teksten. 'Ik ben bang dat ik Alzheimer heb', zei hij tegen zijn vrouw Irma Wijsman.

Lees verder na de advertentie

Dat kon de geraadpleegde arts gelukkig uitsluiten, maar op de scans was wel te zien dat Van Dousselaere 'afwijkende hersenen' had. "Daar moesten we om lachen", vertelt Wijsman in haar Amsterdamse kantoor. "Want natúúrlijk heeft Michel afwijkende hersenen!"

De tekst loopt door onder de trailer.

Hoe zou deze krachtige bon vivant met zijn markante kop, gevierd acteur in Vlaanderen, ooit normale hersenen kunnen hebben?

Helaas bleek de afwijking niet het gevolg van eigenzinnigheid maar van een zeldzame vorm van progressieve afasie. Dat is een hersenaandoening die het spraakcentrum aantast en daarmee hét instrument van de acteur.

"Michel wás taal, hij heeft mij versierd met mooie gedichten en prachtige verhalen. Nu is hij een stille man", vertelt Wijsman in de aangrijpende documentaire die ze samen met filmmaker Patrick Minks maakte. Die heet 'Michel, acteur verliest zijn woorden' en draait vanaf donderdag in verschillende bioscopen.

We zien Van Dousselaere worstelen met zijn ziekte en het verlies: zo kan hij niet meer zelfstandig naar zijn dochter en kleinzoon toe.

Afasie gaat namelijk gepaard met verwardheid en mondt op de lange termijn uit in dementie. De film is tegelijkertijd een portret van een bevlogen acteur, die ook in zijn allerlaatste rol nog overtuigt: als minister-president Lars Hesselboe in 'Borgen', een negen uur durende voorstelling waarmee het Noord Nederlands Toneel tot eind 2016 door het land toerde.

'Michel wás taal, hij heeft mij versierd met mooie gedichten en prachtige verhalen'

De acteur was toen al twee jaar ziek. De taal was hem allang ontglipt. Hoe lukte het Van Dousselaere om zijn tekst toch te brengen?

Aanvankelijk zou hij een grote rol krijgen in 'Borgen', maar die had hij moeten teruggeven, vertelt Wijsman. "Regisseur Ola Mafaalani zei toen: 'Speel dan de kleinere rol van Hesselboe'. Zij geloofde in hem, Michel en zij hadden een goede klik. Ik ging met Michel de tekst repeteren en dat ging voor geen meter. 'Stop ermee', zei ik. 'Je hebt je sporen verdiend, je hoeft niks meer te bewijzen'. Maar Michel zei: 'Nee, ik ga dit glas helemaal leegdrinken'. Hij wilde per se spelen."

Dat kreeg hij voor elkaar met hulp van een souffleuse, die hem tijdens elke voorstelling de tekst influisterde via oortjes. Vervolgens wist Van Dousselaere die simultaan en stante pede te spelen, daarbij puttend uit zijn decennialange theaterervaring. Geen toeschouwer die het merkte; pas bij de laatste voorstelling werd bekend dat de acteur aan afasie leed.

Waarom wilde u een film maken over uw man in zijn laatste rol?

"Ik vond het zó krachtig, dat hij in die enorme kwetsbaarheid zei: 'Ik blijf spelen.' Hij heeft geen regie over zijn ziekte, maar trok die toch naar zich toe door te doen wat hij het liefste doet: acteren. Hij wilde per se zijn eigen afscheid regisseren. In die kracht schuilt zoveel schoonheid, daar wilde ik een documentaire over maken. Ik heb eerder films gemaakt, Michel en ik zijn allebei makers. Deze film heeft ons ook geholpen om vorm te geven aan wat ons overkomt."

Waarom is acteren zó belangrijk voor hem?

"Dat vroeg Ola Mafaalani hem vorige week ook, toen ze bij ons langs kwam. Ze wachtte rustig op een antwoord, Michel moest naar woorden zoeken en zei uiteindelijk: 'Spelen is puurheid'. Nou, dan schiet ik wel vol. Dat is typerend voor Michel, hij was in zijn werk altijd op zoek naar intensiteit."

'Michel wil dat de taal voor zichzelf spreekt, dat er zo weinig mogelijk ruis is'

Wat bedoelt hij met die puurheid?

"Dat kan ik het best uitleggen door te vertellen over de eerste keer dat ik met Michel samen heb gespeeld. Hij was acteur bij de Blauwe Maandag Compagnie, die de Brakke Grond in Amsterdam als thuisbasis had. Ik stond daar achter de bar, zo hebben we elkaar leren kennen. Op een dag zei Michel: 'Ik wil wel met jou werken. Maar dan op mijn manier'. Hij liet me een verdikt pak aantrekken, ik kreeg een afschuwelijke pruik op, ik zag er niet uit, hij nam alles weg waarin ik mij comfortabel zou kunnen voelen als mooi jong meisje. En toen zei hij: 'Zo. Nu mag je op het toneel gaan staan en wil ik alleen de woorden'.

"Michel wilde zelf ook altijd heel verkleind spelen. Zoals regisseur Theu Boermans in de film zegt: 'Hij trompettert nooit'. Hij wil dat de taal voor zichzelf spreekt, dat er zo weinig mogelijk ruis is."

Maar nu heeft de taal hem verlaten. Is hij daardoor veranderd?

"Hij is fysieker geworden. We zijn verliefde pubers, lopen handje in handje, maar ook anderen raakt hij aan. Hij zoekt contact en dat doet hij fysiek. Dat levert een enorme intimiteit op, omdat hij ook bij anderen door barrières gaat. Maar hij blijft dezelfde persoonlijkheid: heftig, intens, hij raakt mensen maar ziet ze ook, wat best knap is voor een acteur, want doorgaans zijn acteurs alleen maar met zichzelf bezig."

Een volgend stadium van zijn ziekte is dementie. Begrijpt uw man alles nog goed?

"Oh ja, zeker. Op open vragen kan hij geen antwoord meer geven, maar op gesloten vragen wél. Wat hij ook heel goed kan, is aangeven wat hij niet wil. Daarin is hij niet veranderd, daarin is hij nog steeds mijn kerel, mijn lastige kerel. Die duidelijkheid is voor mij als vrouw heel fijn.

"Vanwege zijn ziekte moeten we van alles regelen met thuiszorg en instanties. Ik heb al twee keer meegemaakt dat hij tijdens zo'n gesprek opstaat, zijn jas aantrekt en gáát. Dan straalt hij uit: 'Hier heb ik geen zin in, dat gelul over mij'. Op zo'n moment lig ik in een deuk."

De camera komt dichtbij, we zien jullie ook worstelen met de impact die zijn ziekte heeft op jullie relatie. Wilde hij deze intieme film ook?

"Het is inderdaad best kwetsbaar wat je ziet, Michel en ik hebben het daar veel over gehad. Maar hij wilde dit gewoon. Nou, dan ga ik mee."

Deze film gaat ook over u als mantelzorger. Hoe voelt u zich in die rol?

"Ik ben geen moeder Teresa, zo zit ik niet in elkaar. Ik had niet verwacht dat ik zoveel kon geven. Dat komt, denk ik, doordat Michel zo warm is. We hebben het nog steeds goed met elkaar, ondanks het verdriet dat dit óns moet overkomen, want we hadden natuurlijk een heel andere toekomst voor ons samen bedacht.

"Als ik zijn haren mag wassen... Er is zo'n intimiteit, hij ontroert mij zo vaak. Dat zorgt ervoor dat ik door kan gaan. Ik ben niet ongelukkig, maar mijn leven is wel drastisch veranderd. Als ik 's avonds weg wil, moet ik zorgen dat er iemand anders voor Michel komt zorgen. Ik lever veel in, al voelt dat niet zo. Wel voel ik me soms heel eenzaam. De laatste dagen moet ik vaak 's nachts mijn bed uit omdat Michel ziek is. Zijn spierkracht vermindert, als hij naar de wc moet, moet ik hem helpen. Dan denk ik wel eens: Wow, wat voor toekomst ga ik tegemoet. Maar dat zijn flitsjes."

De film 'Michel, acteur verliest zijn woorden' is donderdag te zien in Het Ketelhuis in Amsterdam en daarna in diverse filmtheaters in het land. Zie www.micheldefilm.nl.

Michel van Dousselaere

In Vlaanderen is acteur Michel Van Dousselaere (Gent, 1948) beroemd vanwege zijn rol als commissaris Roger de Kee in de tv-serie 'Aspe'. Ook speelde hij in de dramaserie 'Het goddelijke monster', gebaseerd op een boek van Tom Lanoye. Daarnaast stond hij op het theaterpodium met onder andere Blauwe Maandag Compagnie, Theatercompagnie en Onafhankelijk Toneel. Zijn laatste rol was die van minister-president Lars Hesselboe in de voorstelling 'Borgen' van het Noord Nederlands Toneel.

Zijn vrouw Irma Wijsman is coach, theatermaker en specialist op het gebied van leiderschap. Ze zat vroeger als topsporter in het Nederlands team taekwondo.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

'Michel wás taal, hij heeft mij versierd met mooie gedichten en prachtige verhalen'

'Michel wil dat de taal voor zichzelf spreekt, dat er zo weinig mogelijk ruis is'