Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hier wordt u het nut van ontleden te zien gegeven

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© ANP
Taal

Wie zoals ik zich vaak op de sociale media mengt in discussies over grammatica, wordt regelmatig geconfronteerd met de vraag waarom je überhaupt zinnetjes zou willen ontleden.

Onlangs gebeurde dat op Facebook, toen een docente een ontleeddiscussie rapporteerde over de zin ‘De oude appelboom heeft dit voorjaar een uitzinnige bloei te zien gegeven’.

Lees verder na de advertentie

De discussie spitste zich toe op de vraag of ‘heeft te zien gegeven’ wel het werkwoordelijk gezegde was. Het zijn immers wel alle werkwoorden uit de zin, en ze lijken ook bij elkaar te horen. Je kunt het zelfs herformuleren als ‘heeft getoond.’ Toch is er een probleem: in een werkwoordelijk gezegde is er altijd maar één hoofdwerkwoord, de rest zijn hulpwerkwoorden. Wat is hier het hoofdwerkwoord? Je zou zeggen ‘gegeven’. Maar dan zou ‘zien’ een hulpwerkwoord moeten zijn en dat is het niet.

Niet zomaar een puzzeltje

De oplossing blijkt als je delen van de zin vervangt. Behalve iets ‘te zien geven’ kun je ook iets ‘in overweging geven’ of ‘ter beschouwing aanreiken’. Dit moet de constructie zijn: het gaat om ‘geven’ met een soort doelbepaling. Je reikt iets aan met het doel dat iemand dat ziet, overweegt of beschouwt. Die doel­bepaling is in de schoolgrammatica een bepaling van gesteldheid. Het is in feite een predicaat dat iets zegt over de toestand van het ‘iets’ dat je aanreikt.

Deze ontleding is niet zomaar een puzzeltje met een goede oplossing: je snapt ook de betekenis van de zin op een dieper niveau. Dat is in ieder geval een deel van het nut van ontleding: dat je zinnen, of delen van zinnen, in hun opbouw en betekenis leert doorzien.

Grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Heeft een taaltip? Mail aan p.a.coppen@let.ru.nl

Deel dit artikel