Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het woord uitvaart verwijst naar een begrafenis- én een crematieplechtigheid

Cultuur

Ton den Boon

© foto anp
TAAL

Een halve eeuw geleden verwees het woord uitvaart vrijwel altijd naar een begrafenisceremonie. Omdat crematie in de afgelopen decennia een even geaccepteerde vorm van lijkbezorging is geworden, is uitvaart nu ook de gangbare benaming voor een crematieplechtigheid. 

Sinds 2005 is die betekenisuitbreiding dan ook in de Dikke Van Dale te vinden, waarin uitvaart wordt omschreven als 'het begraven of cremeren van een gestorvene'. Een lezer vindt dit onjuist en mailde daarom: 'Taalkundig klopt dit natuurlijk niet. Bij een crematie wordt er niets uitgevaren'.

Lees verder na de advertentie
In feite heeft uitvaart niet zoveel met varen te maken

Nee, maar in feite heeft uitvaart ook niet zoveel met varen te maken. Het woord is rond 1280 in de Middelnederlandse vorm utevaart in onze taal terechtgekomen als een vertaling van de Latijnse meervoudsvorm exsequiae, waarmee de (kerkelijke) begrafenisplechtigheid werd bedoeld. Dit Latijnse woord is terug te voeren op het werkwoord exsequi, dat behalve 'tot het einde volgen' ook 'vervolgen' en 'voltrekken' kan betekenen en dat daarom tevens aan de basis ligt van de woorden executeren en executie. 

Maar dat terzijde. Gezien de herkomst zou je de oerbetekenis van uitvaart kunnen parafraseren als de handeling waarbij de nabestaanden de overledene tot het einde toe (op zijn laatste tocht, naar zijn laatste rustplaats) volgen oftewel begeleiden.

Hoewel uitvaart een vertaling van een Latijnse term is, is er natuurlijk wel een morfologische verwantschap met het werkwoord uitvaren. De middeleeuwse voorganger daarvan, utevaren, betekende overigens 'weggaan' (te voet, te paard, en in voorkomende gevallen ook op een schip).

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hier meer afleveringen van de taalrubriek. Stel uw vragen via tdb@taalbank.nl

Deel dit artikel

In feite heeft uitvaart niet zoveel met varen te maken