Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een indringende ontdekkingsreis in een verwarde geest

cultuur

Ger Leppens

Auteur João Ricardo Pedro. © Miguel Manso / RV
Recensie

De verwarde verteller maakt het verhaal nog complexer. De lezer is gewaarschuwd. 'Onderweg' is indringend proza waar je je hoofd bij moet houden.

In de vroege avond van 11 september 1985 vond nabij Alcafache het ernstigste spoorwegongeluk uit de geschiedenis van Portugal plaats. De vertraagde Sud Express, op weg van Porto naar Parijs, botste frontaal op de regionale trein naar Guarda. Officieel waren er 49 doden en 64 vermisten, reddingwerkers spraken van zo’n 150 dodelijke slachtoffers.

Lees verder na de advertentie

Was Marta onder hen? Zij was de zuster van João, de verteller uit ‘Onderweg’, de tweede roman van de Portugese schrijver João Ricardo Pedro (1973), die eerder internationaal lof oogstte voor zijn late debuut ‘Jouw gezicht zal het laatste zijn’. Een rugzak met Marta’s studentenkaart is tussen de wrakstukken terug- gevonden, maar haar lichaam blijft spoorloos. Er is nog een ander mysterie: op het moment van de ramp had Marta bij een vriendin moeten logeren, honderden kilometers zuidelijker. Wilde ze in Parijs haar Portugese leven ontvluchten? Niets wees daarop. Marta’s ouders staan voor een raadsel. Net als João, haar jongere broer, die met zijn miniatuurindianen en -cowboys zat te spelen toen het noodlottige bericht kwam.

Marta was een beginnend, maar begaafd tekenares. Wat João dwarszit, is dat zij van alles en iedereen tekeningen maakte, maar niet van hem. Wat was zijn plaats in haar leven, vraagt hij zich obsessief af. Wanneer João zijn relaas opschrijft is het ‘dertig jaar, zes opnames, honderden doosjes pillen, psychoanalytische sessies, spiritistische bijeenkomsten en elektroshocks later’.

Het mysterie van Marta’s verdwijning is nog steeds niet opgelost. Integendeel, het is nog groter geworden nadat bleek dat de vriendin bij wie Marta had moeten logeren de ochtend na het treinongeluk in haar badkamer zelfmoord heeft gepleegd.

Herinneringsflarden

De lezer is vanaf de eerste bladzijde gewaarschuwd: João is sinds de ramp niet meer goed bij zinnen. Hij is geen verteller die zijn publiek met vaste hand door een zorgvuldig opgebouwd verhaal naar een ontknoping leidt. De lezer wordt meegevoerd in een achtbaan van herinneringsflarden, onverwerkte emoties en plotse uitweidingen, waarbij het zaak is om het hoofd erbij te houden.

De lezer is vanaf de eerste bladzijde gewaarschuwd: João is sinds de ramp niet meer goed bij zinnen.

We maken kennis met een ordeloze stoet personages uit João’s heden, verleden en mogelijk fantasie, onder wie een gehandicapte gepensioneerde admiraal, een prostituee in ruste, een bajesklant, een familie uit Detroit. Ze verschijnen op het toneel, verdwijnen in de coulissen, duiken later weer op, maar zonder dat altijd duidelijk wordt waarom.

Ook sommige details keren herhaaldelijk terug en wekken het vermoeden van een structuur, zonder dat de lezer veel wijzer wordt. Zo is er plots, onaangekondigd, sprake van die familie uit Detroit die qua samenstelling het spiegelbeeld vormt van het gezin waarin Marta’s vriendin opgroeide, en een ansichtkaart die door de vader van Marta en João uit die stad is verzonden aan zijn dochter.

Vreemde verbanden

De springerige structuur van het verhaal weerspiegelt de verwarde gedachtenwereld van de hoofdpersoon, en verlangt nogal wat van de lezer, waaronder om te beginnen de bereidheid om het te stellen zonder een heldere verhaallijn. Maar wie ‘Onderweg’ leest als een ontdekkingsreis in een verwarde geest die de vreemdste verbanden legt, wordt ruimschoots voor de moeite beloond, dankzij het indringende proza van João Ricardo Pedro.

Vreemd is wel dat het omslag van een verhaal rond een ongeluk met een sneltrein in Noord-Portugal is geïllustreerd met een tekening van een toeristische tram uit Lissabon. Natuurlijk bewaren veel Nederlandse vakantiegangers goede herinneringen aan die trams. Pedro’s roman is echter niet geschreven voor lezers die nostalgische vakantieherinneringen willen herkauwen, maar voor een publiek dat vindt dat het geen kwaad kan wanneer de hersens ook in het badseizoen flink aan het knarsen worden gezet.

Onderweg. Vert. Kitty Pouwels. Signatuur; 170 blz. € 17,99 © RV

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
De lezer is vanaf de eerste bladzijde gewaarschuwd: João is sinds de ramp niet meer goed bij zinnen.