Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het leven van kunstnier uitvinder Willem Kolff is stof voor een speelfilm

Cultuur

Paul Van der Steen

© rv
recensie

Dokter Willem Kolff redde miljoenen levens door organen na te maken met machines.

Al die makers van Nederlandse speelfilms of Netflix-achtige series die al tijden verwoed speuren naar een geschikt verhaal van eigen bodem: stop met zoeken! Het is te vinden in ‘De man die miljoenen levens redde. Dokter Willem Kolff 1911-2009’, de biografie die journalist Herman Broers schreef over de uitvinder van de kunstnier.

Lees verder na de advertentie
In een tijd zonder al te veel medische protocollen belandden bijzondere proefpersonen op Kolffs behandeltafel

Met name de hoofdstukken over de periode tijdens en rond de bezetting lezen nu al bijna als een volwaardig scenario. De lezer ziet het helemaal voor zich. Kolff (roepnaam: Pim) pionierde als internist in een ziekenhuisje in de provinciestad Kampen, niet de meest voor de hand liggende plek voor wetenschappelijk onderzoek. Voor zijn kunstnier werden de meest wonderlijke zaken gebruikt: worstenvel, een onderdeel uit het koelsysteem van een oude T-Ford, stukken van een neergeschoten vliegtuig en de motor van een tweedehands naaimachine. 

Auteur Herman Broers © rv

In een tijd zonder al te veel medische protocollen belandden bijzondere proefpersonen op Kolffs behandeltafel, onder meer een Joodse man die op de nominatie staat voor deportatie. Aanvankelijk leek het geëxperimenteer van de dokter weinig succesvol en werd hij door menigeen niet serieus genomen, maar net na de bevrijding bleek alsnog dat hij het bij het rechte eind had. Toen ging het wel goed, met een aangeklaagde NSB-sympathisante als patiënt.

Tussen al het proefondervindelijk leren door onderscheidde Kolff zich ook tijdens de oorlogsjaren. De internist zette een bloedbank op in de meidagen van 1940. Hij zorgde als verzetsman dat gezochte mensen ontkwamen. En Kolff maakte zich sterk voor Nederlanders die tijdens deportatie naar Duitsland ziek waren geworden, en treuzelde met hun behandeling om ze aan tewerkstelling te laten ontlopen.

Pikorde

Op die manier redde Kolff in 1940-1945 al veel levens. Dankzij zijn kunstnier zouden dat er miljoenen worden. In zijn geboorteland leken Kolffs kansen in de wederopbouwperiode beperkt. Vandaar dat hij al snel zijn heil zocht in de Verenigde Staten. De arts was er met de teams die hij om zich heen verzamelde onder meer druk met de ontwikkeling van een hart-longmachine en een kunsthart. 

Kolff kreeg mogelijkheden, maar stuitte ook in toenemende mate op moeilijkheden. Waar in Kampen nog vooral vastberadenheid, geduld en proefpersonen nodig waren, kreeg hij in Amerika last van de professorenpikorde, regelgeving en zakelijke plus politieke beslommeringen.

Mogelijk kostte Kolffs karakter hem de Nobelprijs voor de geneeskunde

Broers noemt Kolff - terecht- een pionier op het gebied van mechanisch denken in de geneeskunde. Meer mensen en instituten zagen dat zo. De Nederlander ontving 127 internationale onderscheidingen en kreeg dertien eredoctoraten. Het tijdschrift Life zette hem in 1990 op plaats 99 in een lijst met de honderd belangrijkste Amerikanen van de twintigste eeuw.

Moeilijk karakter

De biograaf focust bij het beschrijven van Kolffs leven op diens niet aflatende experimenteer- en onderzoeksdrift. Slechts af en toe stipt hij het moeilijke karakter van de medische pionier aan. 

Pas helemaal aan het einde van het boek gaat Broers er in een apart hoofdstuk echt dieper op in. Dan wordt duidelijk hoe bot, hard, koppig en gierig Kolff kon zijn (al zeggen de mensen die langer met hem werkten dat ze ook zijn warme kanten leerden kennen). Mogelijk kostte Kolffs karakter hem de Nobelprijs voor de geneeskunde. 

Willem Kolffs biografie laat zich lezen als ’n spannende Netflixserie

Het is jammer dat Broers pas aan het slot van zijn boek met dit deel van zijn portret komt. Meer verweven in de echte levensgeschiedenis had het bijgedragen aan het nog sterker maken van dat verhaal.

Scheiding

Eén typerende gebeurtenis komt door het volgen van de chronologie logischerwijs pas laat in de biografie uitgebreid aan bod: Kolffs vrouw Janke gingen het monomane werken, de bijbehorende roem en de geringe aandacht voor haar op den duur zo tegenstaan, dat ze zich in 1999 - na 63 jaar (!) huwelijk - van haar man liet scheiden. 

Zij bleef haar laatste jaren verbitterd. Hij ging na de breuk door met denken en ontwikkelen. Zelfs in het verzorgingstehuis, terwijl de negentigplusser langzaamaan blind en doof werd. Hij verzamelde er een nieuw ‘team’ om zich heen. Een medewerkster van een advocatenkantoor in ruste deed zijn typwerk. Een oud-timmerman van tachtig knutselde met Kolff nieuwe modellen. En zo waren er nog meer mensen die hem assisteerden. Medische bedrijven toonden nog interesse en kwamen bij hem op bezoek.

Rustig genieten van zijn oude dag was geen optie. “Zolang ik ideeën krijg die iets toe kunnen voegen, blijf ik werken. Doe ik dat niet, dan kan ik er niet van slapen.”

Herman Broers
De man die miljoenen levens redde. Dokter Willem Kolff 1911-2009
Balans; 360 blz. €19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Deel dit artikel

In een tijd zonder al te veel medische protocollen belandden bijzondere proefpersonen op Kolffs behandeltafel

Mogelijk kostte Kolffs karakter hem de Nobelprijs voor de geneeskunde

Willem Kolffs biografie laat zich lezen als ’n spannende Netflixserie