Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het jeugdtheater van Jetse Batelaan is absurd en vervreemdend

Cultuur

Anita Twaalfhoven

Scene uit ‘Oorlog’. © Kurt van der Elst
interview

Jetse Batelaan is een van de meest vernieuwende theatermakers van ons land. Met zijn absurde, Monthy Pyton-achtige humor voor kinderen doorbreekt hij alle conventies. Deze zomer krijgt hij tijdens de Biënnale in Venetië de Zilveren Leeuw uitgereikt voor zijn veelgeprezen werk.

 In de voorstelling ‘Het Verhaal van het Verhaal’ schuift een zes meter hoge billboard van voetballer Ronaldo over het toneel naar voren. Zijn mond schuift open en dicht. “Zien jullie mij?”, roept hij met een hoge stem naar de kinderen in de zaal. “Ik sta op de rand!” Achter hem verschijnen even grote billboards met de beeltenissen van Trump en Beyoncé. Ze spelen de ouders van Ronaldo, die hem waarschuwen niet van het toneel af te vallen.

Lees verder na de advertentie

De absurde scene is één van de hoogtepunten uit deze familievoorstelling vol slimme grappen, dubbele bodems, bizarre gebeurtenissen en terzijdes met het publiek. Hiermee opent op 22 juli het theaterprogramma van de prestigieuze Biënnale in Venetië. Voor zijn innovatieve jeugdtheater ontvangt Jetse Batelaan daar de Zilveren Leeuw, een prijs voor internationaal gevierde jonge theatermakers.

In de re­pe­ti­tie­ruim­te lopen jongeren rond in lange gewaden met veren, vleugels en uitbundige sieraden

“Wat ik geweldig vind, is de keuze van de Biënnale om deze prijs aan een jeugdtheatermaker te geven”, vertelt Batelaan in het kantoor van Theater Artemis in Den Bosch. “Hiermee doorbreekt de jury de grens tussen theater voor kinderen en voor volwassenen, en zeker in Italië zijn dat sterk gescheiden circuits. In Nederland loopt het juist steeds meer in elkaar over. Ik trek graag bekende acteurs het jeugdtheater in, zoals René van ’t Hof die de hoofdrol in twee kleutervoorstellingen speelt, en daar geniet hij enórm van. Veel van onze voorstellingen spelen in beide circuits, van basisscholen tot grote zalen en intellectuele kunstfestivals.”

Voorafgaand aan het interview is Batelaan nog even bezig in de repetitieruimte, waar jongeren rondlopen in lange gewaden met veren, vleugels en uitbundige sieraden. Ze repeteren voor ‘Party Dialogues’, de voorstelling die 15 juni op Oerol in Terschelling in première gaat. “Het is een kruising tussen een puberfeestje en een tribaal ritueel”, vertelt hij. “Veel ouders kijken zorgelijk naar het feestgedrag van pubers, maar je kunt het ook vergelijken met de overgangsrituelen in een tribale cultuur. Dat hele feestgebeuren is eigenlijk één langgerekte overgangsrite.”

Jetse Batelaan © Koen Verheijden

Batelaan is een van de meest vernieuwende theatermakers van ons land. Hij heeft een volstrekt eigen en originele stijl en stoort zich aan geen enkele theaterconventie. In 2005 viel hij op met de absurdistische ‘Voorstelling waarin hopelijk niets gebeurt’, met een op Monty Python lijkende humor voor kinderen, die nu weer in Duitsland en Engeland speelt.  Sinds die eerste klapper, zoals hij het zelf noemt, rees zijn ster heel snel. In zijn voorstellingen speelt hij een slim spel met theater en de realiteit, en met de rol van het publiek dat overal bij wordt betrokken. Decors storten in elkaar, technici bemoeien zich met de voorstelling, acteurs stelen de tassen van bezoekers op de voorste rij, en ondertussen raakt hij wel degelijk essentiële levensvragen. 

Verhaalstem

Zoals in ‘Oorlog’, waarin de acteurs na ‘Veldslag 5387’ half huilend tegen elkaar zeggen: “Zullen we gewoon afspreken dat we wat líever tegen elkaar doen?” Maar daar ontstaat dan ook weer ruzie over. Of in het ‘Verhaal van het Verhaal’, waarin de diepe stem van het verhaal zelf door de speakers klinkt. Hoe moet hij op gang komen, vraagt de verhaalstem. Waar moet hij heen en hoe loopt het met hem af? En wie heeft er in deze tijd nog de rust om écht naar hem te luisteren? Batelaan: “Op allerlei niveaus hebben we in het leven behoefte aan een verhaal. Maar is dat er eigenlijk wel? Ik denk het niet.”

Ook in het buitenland blijft zijn werk bepaald niet onopgemerkt. “De afgelopen jaren hebben we in tien verschillende landen gespeeld.” Hij is net terug uit Edinburgh, waar ze onder andere ‘Oorlog’ opvoerden. “We kregen veel reacties; door de spanningen rond de brexit kreeg de voorstelling een emotionele lading. ‘Het Verhaal van het Verhaal’ is voor de grote zalen en dat is écht een nieuwe stap. Het is bijvoorbeeld een enorme operatie om een zes meter hoge Trump naar het buitenland te vervoeren. Zeker in Venetië, waar alles per boot gaat. We spelen daar in het Teatro Goldoni, en ik hoop maar dat de voorstelling erin past, zoals ze ons hebben verzekerd.”

Hij vervolgt: “Creativiteit gaat voor mij over onbekendheid tegemoet treden. Ik zeg altijd dat wij lessen geven in vertrouwen, om mee te gaan in ervaringen die op het eerste gezicht eng zijn. Door scholen zijn we lang in een soort ‘spruitjescategorie’ geplaatst: ‘Het is een beetje moeilijk, maar wél goed voor ons!’ Leerkrachten denken vaak dat theater voor kinderen begrijpelijk moet zijn, en dat je goed moet kunnen uitleggen waar het over gaat. Mijn theater is ontregelend. Het is een soort spinnentherapie; je moet er even aan wennen maar dat spinnetje op je hand valt tóch wel mee. In opvoeding zijn veiligheid en voorspelbaarheid belangrijk, maar het leven is ook onvoorspelbaar en dat mogen kinderen meemaken in het theater. Niet alleen entertainment bieden, maar ook wrijving, en laten zien dat er veel dingen zijn waar we allemaal in ons leven mee worstelen.”

Veilig is geen optie

Hij denkt even na: “Ik heb deze manier van werken altijd opgezocht, de veilige weg is geen optie voor mij. Als alles naar rechts wijst, wil ik linksom. Ik heb nooit repertoiretheater willen maken, en ik houd ook niet van het soort deftigheid dat het theater omringt. In het jeugdtheater zijn de connaisseur en de kleuter gelijk, en ze bepalen sámen wat kunst is. Dat ik mijn eigen gezelschap heb, en dat ons werk zo gewaardeerd wordt, vind ik heel bijzonder.” 

Maar het zijn vooral projecten buiten de schijnwerpers, die Batelaan emotioneel raken. Zoals een kunstproject van Artemis over de liefde, op scholen in Den Bosch “Het begon met een contactadvertentie: ‘school zoekt school’ en het slot was een date tussen een overwegend ‘witte’ en een ‘zwarte’ school op het plein van De Parade. De schoolkinderen liepen in een grote optocht naar elkaar toe, met een massaal gespeelde dialoog tussen de twee groepen. Ze brachten een vier meter lange liefdesbrief mee en gigantische mobiele telefoons. We hebben het op de manier van West Side Story aangepakt.”

Sjamanen

Ook de eerder genoemde ‘Party Dialogues’ komt voort uit de kunstprojecten, waarachter zijn collega Liesbet Swings de drijvende kracht is. Vorig jaar maakte zij ‘Hallo dampkring’ met kinderen in de hoofdrol, en nu zijn de jongeren aan de beurt. “Ik vind vooral het begin van de voorstelling heel mooi, het publiek wordt meegenomen door jongeren in de rol van sjamanen en krijgt een gewaad aan. Het publiek blijft alleen achter in een witte esoterische ruimte, met het ongemakkelijke sociale moment van een feestje dat nog moet gaan beginnen. De voorstelling is ook bedoeld om ouders een hart onder de riem te steken. ‘Maak je niet druk, er loeren allerlei gevaren maar dat zijn belangrijke levenslessen, en daar móéten ze nu eenmaal doorheen.’ In tribale culturen moeten jongeren soms hun moed bewijzen door een giftige kikker te likken, of te springen van een hoge paal. Het gaat om flirten met de dood. Maar we gaan ook dansen, flirten, slap kletsen en over onze nek.”

Na Oerol speelt op Theaterfestival Boulevard de voorstelling met de bijzonder mysterieuze titel ‘(…)’ over de totale verwarring en vervreemding die je soms tijdens de pubertijd overvalt. Batelaan verwijst naar een nummer van popgroep Queen: “Is this the real life? Is this just fantasy?” In zijn theater lopen die twee volkomen door elkaar heen.

Meer informatie vindt u op: www.artemis.nl

Lees ook:

Hoezo is er geen verhaal? Er zijn wel vijf verhaallijnen!

Vijf sterren voor ‘Het verhaal van het Verhaal’

‘Oorlog’ van Jetse Batelaan is een ijzersterke komedie

“Hoe lang moeten we nog?”, vragen de spelers halverwege de voorstelling smekend aan de man van de theatertechniek. Na een eindeloze reeks veldslagen zitten ze er echt hélemaal doorheen op het toneel. 

Deel dit artikel

In de re­pe­ti­tie­ruim­te lopen jongeren rond in lange gewaden met veren, vleugels en uitbundige sieraden