Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is moeilijk om van een lelijk boek te houden

cultuur

Paul van der Steen

© Marco Delogu

Jhumpa Lahiri over de rol van schrijvers, ontwerpers en uitgeverijen bij de keuze van een boekomslag

Tekst telt in recensies van Trouw. Het gaat zelden over de geur van een boek, over de gebruikte papiersoort, over lettertype of bladspiegel. Omslagen worden ook al zo stiefmoederlijk bedeeld. Sommige buitenlandse boekenbijlages wijden er wel een aparte rubriek aan. In de Italiaanse krant Corriere della Sera maakt een waardering voor het omslag van een boek standaard deel uit van de besprekingen.

Lees verder na de advertentie

“Dont’t judge a book by its cover”, liet de Engelse schrijfster George Eliot anderhalve eeuw geleden een van haar romanpersonages zeggen. Het werd een spreekwoordelijke waarschuwing voor afgaan op de buitenkant.

Toch laat de lezer zich wel degelijk leiden en verleiden door het omslag. Een ranzig of foeilelijk voorkomen kan verdere kennismaking met een boek in de weg staan. Andersom kan ook. Als ik in de boekhandel een uitgave in de reeks vertaalde, veelal uit Amerika stammende literatuurklassiekers van Van Oorschot zie liggen, moet ik ze altijd even vastpakken. Het leidde tot mijn kennismaking met de verhalenbundel ‘Winesburg, Ohio’ van Sherwood Anderson, een dierbaar boek in mijn kast.

De functie van de omslag is veel meer commercieel dan esthetisch

Een goede uitgever weet dat. “Een omslag kan niet meer simpelweg een weergave zijn van de betekenis en de stijl van het boek”, stelt Jhumpa Lahiri in haar essay ‘De kleren van het boek’, dat vandaag in vertaling verschijnt. “Tegenwoordig draagt het omslag een veel zwaardere last. De functie is veel meer commercieel dan esthetisch. Het succes van het boek valt of staat ermee.” Opvallen moet het in de overvolle schappen en op de zwaar beladen tafels van de boekhandels.

Jhumpi Lahiri

Lahiri, Amerikaanse van Indiase komaf, maakt furore als schrijfster van korte verhalen en novelles. Met haar eerste bundel ‘Interpreter of Maladies’ (1999; in het Nederlands vertaald als ‘Een tijdelijk ongemak’) won ze destijds direct de Pulitzerprijs. Wie nog nooit wat van haar las, kent de auteur misschien van haar optreden in de boekenweekeditie van ‘Hier is…Adriaan van Dis’, twee jaar geleden. Daarin vertelde ze vooral over haar boek ‘In andere woorden’ dat gaat over onderdompeling in de Italiaanse cultuur en de verovering van de Italiaanse taal.

‘De kleren van het boek’ is een bewerkte versie van een voordracht, om precies te zijn de lectio magistralis, die Lahiri hield op het Festival degli Scrittori in Florence in 2015. Toen ze werd gevraagd, dacht ze aanvankelijk aan een lezing over het belang van titels. Een bevriende hoogleraar letterkunde bracht haar op het idee om het over omslagen te gaan hebben.

Veel van Lahiri’s beschouwingen komen voort uit haar ongemak met de gangbare praktijk rond de jas die het werk van de schrijver krijgt omgehangen. Meestal heeft de schrijver slechts beperkt inspraak.

Jan Cremer zette zichzelf voor op z'n boek, op een Harley, met bestseller erboven

Heilige kunst

Een enkele auteur weet zijn zin vrijwel volledig door te drijven. Beroemd Nederlands voorbeeld is het omslag van ‘Ik, Jan Cremer’. De auteur wist vooraf precies hoe hij het wilde: zelf voorop als een soort Marlon Brando zittend op een Harley-Davidson, belettering als op de opsporingsplakkaten in westerns en de aanprijzing ’n onverbiddelijke bestseller. Want zo vond Cremer: “Waarom mag men de havermout op televisie aanprijzen als het Beste Pak Havermout ter Wereld en waarom mag dat niet in de nog steeds voor velen heilige kunst, zoals literatuur.”

Zijn aanpak werkte. De schroom om de havermoutmethodes toe te passen voor literatuur is sindsdien een stuk verminderd. Maar ze als schrijver mogen afdwingen is eerder uitzondering dan regel. Een schrijver legt zijn of haar ziel in een boek en dan is het - zelfs voor een auteur met de reputatie van Lahiri - hopen op ‘een optische echo’ van de tekst. De uitgever verstrekt een opdracht aan een vormgever. Het resultaat wordt daarna meestal nog wel even voorgelegd aan de schrijver. Die mag reageren. Maar de maker blijft een verborgen, mysterieuze figuur. Lahiri: “Aangezien ik de persoon achter het omslag niet ken, voel ik me niet vrij om te reageren.”

Haar eerste boeken kregen goedkope pocketversies en vertalingen in het buitenland. Dat leverde zo’n honderd verschillende omslagen op. Voor slechts vijf titels. “Hoe is het mogelijk dat één boek, hetzelfde boek, zo’n breed scala aan beelden kan voortbrengen?”, vraagt Lahiri zich af. “Al die omslagen zijn geïnspireerd op hetzelfde verhaal.”

Klare taal

Haar verkenning van het onderwerp blijft zo vooral een verhaal van verwondering en verbazing. In klare taal verwoordt ze haar impressies. Op heel stellige meningen valt Lahiri zelden te betrappen. Wel stemt ze soms in met uitgesproken opinies van anderen, zoals die van collegaschrijfster Lalla Romano: “Het is heel moeilijk om te houden van een lelijk boek (als object), dat vaak des te lelijker is omdat het juist mooi wil zijn.”

‘De kleren van het boek’ lijkt vooral een pleidooi voor het smaakvol stylen van boeken. Dat één verhaal een hele garderobe aan omslagen kan hebben, is een werkelijkheid die Lahiri wel moet accepteren. Maar mag het alsjeblieft een passende garderobe zijn?

Hoe tevreden Lahiri is over het omslag van deze Nederlandse vertaling, komt de lezer ondertussen niet te weten. Vijftien verticale banen sieren voor-, achterkant en rug van ‘De kleren van het boek’: wit en diverse schakeringen blauw, rood, oranje, geel en groen. Als het ontwerp van Suzan Beijer een optische echo is van de woorden van de schrijfster, dan toch een behoorlijk abstracte.

Oordeel: Niet zozeer een mening, meer een pleidooi, voor een passende garderobe

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
De functie van de omslag is veel meer commercieel dan esthetisch

Jan Cremer zette zichzelf voor op z'n boek, op een Harley, met bestseller erboven

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.