Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het ‘informatiebombardement’ dat Erik Bindervoet over zijn lezer uitstort, is bijna onverdraaglijk

Cultuur

Janita Monna

Janita Monna. © Maartje Geels

‘Bushalte de Kolk’. Met die plaatsbepaling opent dichter en vertaler Erik Bindervoet zijn bundel, ‘De olifant van Oostzaan’. 

Daar in Oostzaan begint het allemaal. Bij bushalte de Kolk stopt de bus van Amsterdam naar Zaandam. “Lijn 392 komt voorbij. / Twee passagiers. / De dubbelganger van Johnny Rep steekt over op het zebrapad.”

Lees verder na de advertentie

Ooit stond op de plek van die bushalte een molen genaamd ‘de Olifant’, daarna kwam er een badhuis annex ‘Verpleeghuis Ons Verpleeghuis’ en inmiddels staat er een hotel “Uitgehouwen in de lucht / Van Oostzaan in Noord-Holland.” Het is allemaal na te zoeken, de dienstregeling van de bus, dat voormalige verpleeghuis - de feiten kloppen.

De bushalte is plaats van vertrek voor een reis, die alle kanten uit lijkt te waaieren, maar die bijna ongemerkt - want ongelooflijk soepel - door keurig afgetelde lettergrepen bijeen wordt gehouden: een groot deel van de bundel is geschreven in de vorm van een renga, een Japans kettingvers, dat bestaat uit 5-regelige strofen met regels van 5 en 7 lettergrepen.

Absurd

Wat er allemaal gebeurt is eigenlijk nauwelijks samen te vatten. ‘De olifant van Oostzaan’ oogt als een absurde vertelling, als een almaar uitdijende op- eenstapeling van vragen, liedjes, herinneringen, regieaanwijzingen, stemmen, alles associatief aaneengeschakeld. Maar het lange, verhalende gedicht schuurt dicht langs de werkelijkheid: “Er is lekkage. / Tussen de regels druppelt/ De buitenwereld”. En behalve allerlei historische informatie duikt ook een stoet aan meer of minder bekende personen op. De overleden dichter en tv-maker Wim Brands bijvoorbeeld. Herkenbaar aan vragen van het type dat hij op gasten in zijn boekenprogramma kon afvuren: “Wil je nog een boek gaan schrijven eigenlijk? / Leef je in een wereld vol herinne- ringen?/ Was dat angstaanjagend?”

Om mooie regels is het Bindervoet niet te doen. En al zijn ze zeker in deze ‘vertelling’ te vinden, ugly is waar het om gaat - het woord komt een paar keer voorbij. En ugly betekent: buiten de gebaande literaire paden stappen, zoals hij samen met Robbert-Jan Henkes in een manifest al eens duidelijk maakte. Hier zegt hij het zo: “Wat niet? / Wat kan er niet adembenemend zijn? / Makelaars op scootertjes? / Een prinselijke huisjesmelker met zijn neus in een fietsenrek? / Pap? / Zand? / Een gebruiksaanwijzing? / Binnengekomen spam? / Ook dat kan adembenemend zijn. // Als je het in de goeie volgorde zet.”

Adembenemend, maar dan haast in letterlijke zin, is het ‘informatiebombardement’ dat de dichter aan het slot van de bundel over de lezer uitstort. Pagina’s vol stemmen: invallen, reclames, Facebookberichten, krantenberichten, hernemingen van eerdere regels, citaten, tijdstippen, dagdromen - informatie die iedereen dagelijks van alle kanten tot zich krijgt. Scrollend, lezend, luisterend. Maar zo zwart-wit op papier, zonder witregels, zonder rust, wordt die brij bijna onverdraaglijk. Het gedicht is geëxplodeerd, voor de ogen van de lezer. Die blijft met tollend hoofd achter.

Bushalte de Kolk.
Waar Molen de Olifant
Stond, lang geleden,
En later badhuis annex
Verpleeghuis Ons Verpleeghuis,

Gefinancierd door
De familie Albert Heijn,
De Boerenleenbank
En de zegeltjesactie
Van Draagt Elkanders Lasten,

Mijn geboortehuis,
Ontworpen door architect
J. van Hardeveld,
Vader van verzetsheldin
Annick Germaine Mathilde,

De koerierster die
In het laatste oorlogsjaar
Op de vijfde mei
Overhoop werd geschoten
En stierf op het Hekelveld,

Waar Ole Bouman
Nog een tijdje heeft gewoond,
De historicus
Die zijn geliefde uitschold
Voor lul als zij iets fout deed,

Zoals bijvoorbeeld
De kat van Ome Willem
Opzetten terwijl
Hij om In een rijtuigje
Had gevraagd, heel duidelijk,
Staat nu een hotel.

Een hoog gebouw met kamers,
Een rechthoekig blok,
Uitgehouwen in de lucht
Van Oostzaan in Noord-Holland,
(…)

Erik Bindervoet
De olifant van Oostzaan
De Harmonie; 106 blz. € 17,90

Deel dit artikel