Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het gebrek aan kleur in de Nederlandse letteren ligt gevoelig. Bijzonder gevoelig

Cultuur

Joost van Velzen

© Trouw CWV/SS

Op het literatuurfestival Read My World wordt vanavond gepraat over gebrek aan kleur in de Nederlandse letteren. Een héél gevoelig onderwerp, zo blijkt.

Het is een witte wereld, die van de Nederlandse literatuur. Schrijvers, uitgevers, redacteuren, recensenten en ongetwijfeld ook de meeste lezers: ze zijn spierwit of lelieblank. Is dat een onwenselijke situatie?

Lees verder na de advertentie

Ja, zal het vanavond klinken op het Amsterdamse Read My World-literatuurfestival.

Onder het motto 'Kraak de canon' zal onder andere auteur Karin Amatmoekrim vertellen dat het scheef zit, dat er te weinig kleur doordringt binnen de Nederlandse letteren. Het onderwerp ligt bijzonder gevoelig want Amatmoekrim, en ook een andere spreker op het festival, wil niet met haar opvatting over het onderwerp in de krant.

Wat die opvatting is mag duidelijk zijn, zo blijkt uit een stuk dat ze schreef in De Groene Amsterdammer onder de kop 'Een monoculturele uitwas' (augustus 2015). Daarin schrijft ze onder meer dat de praktijk 'monotoner' is dan die volgens haar zou moeten zijn: 'Terwijl de wereld beduidend is veranderd, ook de wereld binnen onze grenzen, bijt de Nederlandse literatuur zich onveranderd vast in het eigene'.

Canon

Dat 'eigene' weerspiegelt zich in bijvoorbeeld de Canon van de Nederlandse literatuur, een in 2002 opgestelde lijst van boeken en auteurs. Daar staan grote namen op, van Couperus tot Reve, en van Haasse tot Blaman, maar wel allemaal Witte Reuzen. En dat, zo stelt de organisatie van Read My World op de website, 'na eeuwen van migratie en (de)kolonisatie'.

Gelukkig krijgt het mul­ti­cul­tu­ra­lis­me in de publieke opinie nu ook een stem

Literair historicus René van Stipriaan stelde de lijst destijds samen aan de hand van een enquête onder de leden van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. "De discussie ging toen nog over de vraag of er wel of geen Vlamingen in de canon moesten. Gelukkig krijgt het multiculturalisme in de publieke opinie nu ook een stem, dat is alleen maar goed", zegt Van Stipriaan.

Bovendien, zo stelt hij, is zo'n lijst pas veranderlijk op de langere termijn. "We kunnen pas over twintig of dertig jaar zeggen of en welke gekleurde literatuur daar op komt te staan."

En dat gaat gebeuren, denkt hij. Met auteurs als Kader Abdolah, Abdelkader Benali, Astrid Roemer, Hafid Bouazza, Özcan Akyol dienen, laten we zeggen, die Zwarte Reuzen zich al aan. "Een roman als 'Bruiloft aan zee' van Abdelkader Benali is een juweel, die is potentieel canoniek. Anton de Kom en Frank Martinus Arion zijn al wat ouder, maar ik zie ook hen wel op die lijst belanden. Ik ben er niet pessimistisch over."

Absurde discussie

Schrijver Jamal Ouariachi herinnert zich dat socioloog Thomas Franssen en criticus Daan Stoffelsen eens hebben voorgerekend hoe de verhoudingen getalsmatig in elkaar steken. "Ik citeer even uit hun opinie-artikel in Trouw van 27 augustus 2015: 'De afgelopen twintig jaar was 5,5 procent van de literaire debutanten niet-westers (terwijl het aandeel in de totale bevolking groeide van 8,9 tot 11,8 procent). Ouariachi is een van hen'."

Het aandeel allochtonen groeit en de literatuur zal meebewegen, maar dat actief stimuleren, lijkt me tijd­ver­spil­ling

Hier zit volgens Ouariachi (Nederlandse moeder, Marokkaanse vader) alles in: "Ja, de verhouding is scheef, maar moet die dan exact gelijk getrokken worden? En hoe dan? Met quota? Met beleid? Met subsidies en speciale paralympics-prijzen? Daar komt het meestal wel op neer".

Als je dat soort zaken consequent gaat uitdenken, zegt hij 'beland je al snel in de absurditeit'. "Want moet dat segment niet-westerse allochtone auteurs dan exact verdeeld zijn zoals het aandeel niet-westerse allochtonen in de samenleving als geheel verdeeld is? En wat doe je met halfbloedjes, zoals ikzelf? Tellen die half mee in de statistieken? En moet de verhouding man-vrouw niet keurig 50-50 zijn in dat segment allochtonen? En waar selecteer je op? Op mate van Nederlanderschap? Op huidskleur? Op nationaliteit van je ouders of je grootouders? Dat bedoel ik dus. Het is een absurde discussie, al helemaal als het over iets toch al zo infantiels als een canon gaat."

Ouariachi denkt dat meer kleur in de letteren niet kan worden geforceerd, maar zich vanzelf zal voltrekken: "De Nederlandse samenleving is overwegend wit. Het aandeel allochtonen groeit, en de literatuur zal meebewegen. Maar om die beweging actief te stimuleren lijkt mij tijdverspilling". Van Stipriaan: "De discussie zoals die van vanavond gaat het echt niet beslissen. Het is de lezer die het gaat bepalen".

Het Read My World-literatuurfestival is nog tot vanavond te bezoeken in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord.

Deel dit artikel

Gelukkig krijgt het mul­ti­cul­tu­ra­lis­me in de publieke opinie nu ook een stem

Het aandeel allochtonen groeit en de literatuur zal meebewegen, maar dat actief stimuleren, lijkt me tijd­ver­spil­ling