Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het eigenzinnige talent van E. Annie Proulx

Cultuur

GERTJAN VINCENT

Review

E. Annie Proulx: Accordeonmisdaden. Vert. Regina Willemse. De Geus, Breda; 512 blz. - ¿ 59,50.

Dit boek is totstandgekomen “tijdens twee jaren van ontwrichting en ontworteling” schrijft ze in haar voorwoord. Familie-omstandigheden en een verhuizing in fasen van Vermont naar Wyoming waren de belangrijkste obstakels. Desondanks zullen haar fans niet teleurgesteld zijn: 'Accordeonmisdaden' is opnieuw een overtuigend bewijs van het eigenzinnige talent van E. Annie Proulx.

De roman bestrijkt grofweg zo'n honderd jaar en begint op Sicilië waar een accordeonbouwer aan het eind van de vorige eeuw besluit om zijn geluk te gaan zoeken in 'La Merica'. Met zijn groene accordeon, een fraai staaltje vakmanschap, hoopt hij in de nieuwe wereld de basis te leggen voor een beter bestaan. Zijn droom duurt maar kort. Bij hevige rellen in New Orleans waarbij vooral de Italiaanse immigranten het mikpunt zijn, wordt hij vermoord.

Vanaf dat moment wordt de groene accordeon het leidmotief van de roman. Hij gaat van hand tot hand, wordt achtergelaten in een taxi, weer gevonden, opgeknapt en verkocht. Op die manier weet Annie Proulx de meest uiteenlopende gebieden in Amerika met elkaar te verbinden en de geschiedenis van immigranten, kolonisten en avonturiers in de loop van deze eeuw in beeld te brengen.

Zoals het in 'Scheepsberichten' de zeemansknopen waren en in 'Ansichten' de prentbriefkaarten, zo zijn het in deze roman de afbeeldingen van de verschillende soorten accordeons die het begin van een nieuw hoofdstuk markeren. Want behalve een stuk migrantengeschiedenis is 'Accordeonmisdaden' ook een gedegen verhaal over de ontwikkelingen en varianten van de accordeonmuziek in uiteenlopende culturen.

In dat opzicht is 'Accordeonmisdaden' een onderneming met de kenmerken van een familiebedrijf: haar zoon Jonathan, geluidstechnicus, en schoondochter Gail, blueszangeres, voorzagen haar van allerlei informatie over vernieuwingen in de accordeonwereld, terwijl haar zoon Morgan, student etnomusicologie, haar muzikale kennis 'tot in alle dimensies uitbreidde'.

Wie geïnteresseerd is in dat soort details kan aan deze roman zijn hart ophalen, maar ik denk dat de gemiddelde lezer toch de neiging heeft af te haken bij de zoveelste beschrijving van een ingenieus blaasbalgsysteem. Daar komt bij dat de concentratie van de lezer toch al op de proef gesteld wordt door de fragmentarische opbouw van het verhaal. Ieder hoofdstuk verschuift het perspectief naar een andere groep migranten met hun specifieke taal, cultuur en aanpassingsproblemen.

Daarin laat Proulx zien dat ze binnen het kader van een enkel hoofdstuk een scherp beeld kan schetsen van de barre omstandigheden waaronder de immigranten hun plek in de samenleving moesten zien te veroveren. De openlijke discriminatie, de schrijnende armoede, het drankmisbruik en het geweld zijn de hoekstenen van haar verhaal.

Tegen die achtergrond krijgt de accordeonmuziek haar bijzondere betekenis: een troost in moeilijke tijden maar vooral een cultuuruiting die de mensen weer terugvoert naar hun wortels terwijl in het dagelijks leven hun identiteit voortdurend geweld wordt aangedaan. Proulx slaagt er wat mij betreft wel in om het imago van de accordeonmuziek op te vijzelen door te wijzen op de complexiteit van die muziekcultuur.

Maar de belangrijkste verdienste van de roman zit hem toch weer in de passages waarin Proulx zich het beste thuisvoelt: de beschrijving van de underdog, de avonturier en de kwakzalver, die probeert een graantje van de welvaart mee te pikken; het ruige milieu van de houtkap, het havenbedrijf en het abattoir. Een belangrijke plaats is ook ingeruimd voor de muziek van de taal met haar talrijke varianten, vooral waar het Amerikaans een combinatie aangaat met de moedertaal van de migranten.

Toch mist 'Accordeonmisdaden' de samenhang van Proulx' vorige romans. De band tussen de verschillende hoofdstukken is soms net zo kunstmatig als de zwerftocht van de groene accordeon die op de meest wonderlijke manieren van hand tot hand gaat. Gezien de omstandigheden waaronder dit boek geschreven is, is het niet zo vreemd dat de roman een enigszins verbrokkelde indruk maakt. Nu Proulx zich gesetteld heeft in het door haar zo geliefde Wyoming, waar ze ook haar vorige romans heeft geschreven, zal het volgende meesterwerk vast niet lang meer op zich laten wachten.

Deel dit artikel