Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het dunne ijs van ‘Het Pärt Gevoel’

Cultuur

Peter van der Lint

Arvo Pärt © nn
Klassiek & Zo

Misschien dat een professionele filmkijker anders naar ‘Het Pärt Gevoel – Het universum van Arvo Pärt’ kijkt dan iemand met een musicologische of muziekminnende blik. Die laatste zou alleen al voor het feit dat er überhaupt een documentaire gemaakt is over de Estse componist en kluizenaar enthousiasme tonen. 

De filmkenner, die misschien wel wat van Pärts muziek zou herkennen omdat die in zoveel soundtracks van hedendaagse films voorkomt, zou de documentaire wegzetten als mislukt. De waarheid ligt wellicht ergens tussen deze twee oordelen in, maar heel overtuigend is de documentaire van Paul Hegeman in ieder geval niet. Geen moment komt de film in de buurt van de componistenserie ‘Toonmeesters’ die Cherry Duyns en Reinbert de Leeuw in de jaren negentig voor de VPRO maakten.

Lees verder na de advertentie
Pas helemaal aan het eind kijkt Pärt in de camera en richt hij
zich tot ons

Als muziekliefhebber kijk je de vijf kwartier durende film natuurlijk uit, omdat je hoopt dat er nog een sluier wordt opgelicht die je bij ‘Het Pärt Gevoel’ (wel een slechte titel trouwens) zou kunnen brengen. Groot probleem hierbij is dat Arvo Pärt zelf haast nooit interviews geeft. En ook Hegeman krijgt dat niet voor elkaar. Pas helemaal aan het eind kijkt Pärt in de camera en richt hij zich tot ons met de mededeling dat je altijd ‘het stof van oude klanken moet afblazen’. Een lieve, oude man uit een andere tijd, die niet alleen bekendstaat als een kluizenaar, maar er ook zo uitziet.

Hegeman heeft al eens eerder geprobeerd om dichter bij een andere kluizenaar te komen, popmuzikant Scott Walker. Walker geeft net als Pärt haast nooit interviews, en het gesprek dat Hegeman in 2006 in de VPRO Gids publiceerde, bleek helemaal verzonnen. Er was veel gedoe om. Hegeman ontmoette zijn hoofdpersoon nu wél echt, maar ook in deze film komt die niet dichterbij.

Sprekende hoofden

Kijk je daardoor anders naar deze documentaire? Ik denk het niet. Wat je in geschreven teksten kunt verzinnen, lukt natuurlijk nooit in een documentaire. Alle sprekende hoofden die Hegeman hier opvoert – en dat zijn er best veel – zijn authentiek. Je gelooft Marcel Mandos van het Noord Nederlands Orkest meteen als die zegt: “Pärt is zo overtuigd gelovig, dat het je raakt”. Bijna iedereen in de film heeft het over het buitenaardse van Pärts muziek. Candida Thompson van Amsterdam Sinfonietta zegt het heel duidelijk: “Bij Elgar weet je meteen dat je in Engeland bent, bij Pärt zou je op Mars kunnen zijn”. En choreograaf Jiri Kylián vertelt dat Pärts inspiratie niet van buiten komt, maar van diep van binnen. “In zijn muziek loop je op heel dun ijs”, zegt hij.

Dat is een mooie metafoor, maar omdat Pärts muziek zo ongrijpbaar is, zitten er wel wat te veel van dergelijke metaforen in de film. En daarmee zakt die uiteindelijk door dat dunne ijs heen. Er ontbreekt een rode draad, een focus. Was Hegeman maar langer blijven hangen aan dirigent Tonu Kaljuste, Pärts buurman en door zijn pionierswerk medeverantwoordelijk voor de huidige populariteit van Pärts muziek. Kaljuste zegt de dingen die je horen wilt in zo’n docu. Zoals Jan Brokken in zijn boek ‘Baltische zielen’ ook de juiste woorden voor Pärt vond.

Het is mooi dat Hegeman met zijn camera bij een door Pärt geleide repetitie van het Cello Octet Amsterdam mocht zijn. Maar hoe dicht hij ook op de huid van Pärt zit, dieper komt hij niet. Het is zoals Kaljuste zegt: “Er is altijd afstand”. 

Klassiek & Zo

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek.

Deel dit artikel

Pas helemaal aan het eind kijkt Pärt in de camera en richt hij
zich tot ons