Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Drents Museum belicht Iran eens een keer niet als duistere of achterlijke macht

Cultuur

Sandra Kooke

© TR beeld
Recensie

Het is een van de oudste beschavingen, maar wat weten we nu helemaal van de Perzische geschiedenis? Het Drents Museum zet de schijnwerper op het rijk van het spijkerschrift en ijzer.

Je zou hem bijna over het hoofd zien: de vuistbijl van 300.000 jaar oud. Heel indrukwekkend is het scherpe stukje steen van tien centimeter niet. Maar dat jaartal eronder is duizelingwekkend. In de oude steentijd was Nederland nog bedekt met een dikke ijskap, maar in het noorden van Iran moet iemand, die waarschijnlijk in een grot woonde en leefde van de jacht, met deze steen een dier gedood hebben.

Lees verder na de advertentie
De voorwerpen illustreren dat een groot deel van onze beschaving in dit rijk is begonnen

'Iran, bakermat van de beschaving' heet de tentoonstelling in het Drents Museum, waar deze vuistbijl is te zien. En hoewel doorgaans de bakermat van de beschaving in buurland Irak wordt gesitueerd, draagt Iran deze titel, afgaande op deze tentoonstelling, ook met recht.

Het Nationaal Museum van Iran stond 192 objecten af, waaraan is af te lezen wat een geweldige cultuurgeschiedenis het land heeft gehad. Een kleitablet met spijkerschrift, een 6000 jaar oude fluit, een gouden drinkbeker van twee kilo, sieraden, vazen en kommen, een met miniaturen geïllustreerde koran, enzovoorts.

Rome

De tentoonstelling behandelt, afgezien van die vuistbijl, 10.000 jaar geschiedenis. Niet alleen van het huidige grondgebied van Iran, maar van alle gebieden die in de geschiedenis deel hebben uitgemaakt van het Perzische rijk. Dat reikte bijvoorbeeld onder Cyrus de Grote (559-539 v. Chr.) en Darius de Grote (522-486 v. Chr) van Turkije tot de grenzen van China. Athene en Sparta waren toen nog bescheiden stadstaatjes, Rome bestond nog niet eens.

Aardewerken schenkkan, 850-50 v. Chr. © Museum van Iran, Teheran

Op de tentoonstelling is die enorme tijdspanne slim onderverdeeld in aparte compartimenten, die sfeervol ingericht zijn met Perzische kleden en olielampjes. Met wat fantasie kun je er een bazaar met kraampjes in zien. De kraampjes behandelen belangrijke fasen in de geschiedenis, zoals de overgang van jagen en verzamelen naar veeteelt en landbouw, de opkomst van steden en handel, de Gouden Eeuw onder Darius en de komst van de islam en de Mongolen.

De voorwerpen illustreren dat een groot deel van onze beschaving in dit rijk is begonnen. Zo ligt er een kleibol uit 3200 v. Christus. Kleibollen werden toen gebruikt als betalingsbewijs in de handel. De buitenkant van de bol was bestempeld met tekeningen, waaraan je kon aflezen wat de waarde was. Later bedacht men dat je beter tekens kon gebruiken om het product en het aantal aan te geven. Daaruit ontwikkelde zich het spijkerschrift. Zo'n kleibol of teltablet van meer dan 5000 jaar oud ziet er niet aantrekkelijk uit. Maar in Assen oog in oog staan met zo'n belangrijke stap in de menselijke ontwikkeling is toch bijzonder.

Aandachtstrekker

In latere eeuwen ogen de objecten geraffineerder: schenkkannen en drinkbekers in de vorm van een dier, gouden kettingen, bronzen schalen, aardewerk en glaswerk in allerlei kleuren. De koe met gouden oorringen is zo'n aandachtstrekker. Of neem de schenkkan waarin een mannetje met zeven kruiken is verwerkt. Aan het eind van de zaal staat een spectaculaire replica van het overwinningsreliëf dat koning Darius liet aanbrengen op een hoge rots. Daarop zien we de koning en vertegenwoordigers van de volken van zijn rijk afgebeeld. Een vrolijke film over het Iran van nu sluit de tentoonstelling af.

Aardewerken kan in de vorm van een koe, 1200-1000 v. Chr. © TR Beeld

Toch bevredigt het geheel niet helemaal. De tentoonstelling gaat in zevenmijlslaarzen door de geschiedenis en doet dat niet erg gefocust. Belangrijke ontwikkelingen als het spijkerschrift krijgen weinig uitleg, heel veel potjes zonder duidelijke functie of betekenis vullen de vitrines. Die objecten passen ook lang niet altijd bij de gemarkeerde periodes. Dat is best begrijpelijk als er tien millennia worden behandeld, maar toch is het verwarrend als de tekst gaat over een ontwikkeling uit 5000 v. Chr. en de objecten zijn van 2000 à 3000 jaar later. Alsof je een Rembrandt neemt om de Griekse oudheid te illustreren.

De ten­toon­stel­ling gaat in ze­ven­mijls­laar­zen door de geschiedenis en doet dat niet erg gefocust

Het lijkt ook alsof de tentoonstellingsmakers bang zijn de bezoekers met informatie te overvoeren. Is er echt niets te vertellen over de stijl en functie van die prachtige objecten? De bijschriften zijn nu zo minimaal, dat er allerlei vragen oprijzen. Waarom is dat vrouwenbeeldje met die geprononceerde borsten 4500 jaar geleden in een priestergraf aangetroffen? Waarom werden er zoveel dieren afgebeeld op aardewerk? In plaats van uitleg over religie of andere gewoonten krijg je tenenkrommende zinnen als: 'Met een dergelijke fraaie ketting zag iedere vrouw in de bronstijd er toch uit als een prinses?'

De tentoonstelling lijkt vooral te willen duiden hoe bijzonder de Perzische beschaving is geweest. Maar zonder een vergelijking met andere beschavingen, zoals de Egyptische of de Griekse, blijft onduidelijk of Perzië leidend of volgend was. Egyptische en Griekse voorbeelden waren waarschijnlijk niet aanwezig in het museum in Iran. Maar met tekst was dat op zijn minst gedeeltelijk op te lossen geweest.

De tentoonstelling slaagt er wel in Iran op een andere manier te belichten dan we gewend zijn: geen duistere of achterlijke macht, maar een bron van beschaving en vriendelijke mensen. Ook in Iran zullen ze tevreden zijn over deze tentoonstelling, die in elk geval nieuwsgierig maakt naar meer uit Iran.

'Iran, bakermat van de beschaving' is te zien in het Drents Museum tot en met 18 november.

Deel dit artikel

De voorwerpen illustreren dat een groot deel van onze beschaving in dit rijk is begonnen

De ten­toon­stel­ling gaat in ze­ven­mijls­laar­zen door de geschiedenis en doet dat niet erg gefocust