Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het dode dier op z'n allermooist

Home

Henny de Lange

Van Tongeren: 'Wat mij een goed gevoel geeft is dat het dier niet in de kliko verdwijnt of wordt verbrand, maar dat het van ons een nieuw leven krijgt.' © Werry Crone

In ‘De Schepping’ vertellen kunstenaars hoe hun werk tot stand komt. Jaap Sinke en Ferry van Tongeren maken theatrale sculpturen van opgezette dieren. Ze halen de dode dieren zelf op, in heel Europa, met een koelbox in hun auto.

Een paardenhoofd, een ara, twee spelende neusberen, een reuzentoerako en een stelletje parkieten. Ronddrentelend in het volgestouwde atelier van Jaap Sinke en Ferry van Tongeren, ontdek je steeds meer dieren, of delen ervan. 

Lees verder na de advertentie

Overal duiken ze op tussen de ratjetoe aan spullen, meubels en antieke attributen in de grote ruimte, een voormalige paardenslachterij en -slagerij in de binnenstad van Haarlem. Het kunstenaarsduo verontschuldigt zich voor de chaos. Ze hebben al maanden geen tijd gehad om op te ruimen.

Ze halen de dode dieren zelf op, in heel Europa, met een koelbox in hun auto

'Helemaal te pletter' hebben ze zich gewerkt voor hun eerste grote tentoonstelling in Nederland, in Museum Oud Amelisweerd (MOA). Ruim twintig nieuwe installaties moesten ze maken met vele tientallen opgezette dieren. Daarbij lieten ze zich inspireren door de geschilderde en bronzen dieren van kunstenaar Armando, die onderdeel zijn van de collectie van het MOA.

De hele menagerie van kraanvogels, pauwen, ibissen, ara's, neusberen en zelfs een cheeta is zojuist overgebracht naar het museum. De beesten die achtergebleven zijn in het atelier, zijn 'mislukkelingen' en 'testexemplaren', zegt Sinke. Hij wijst naar een kast met een bonte uitstalling van vogels. "Dit is ons cabinet of shame. Dit zijn dieren waarmee iets grandioos mis is gegaan tijdens het opzetten."

Hij haalt er een vogel uit, met een vreemde knik in de hals. Bij een ander exemplaar ging iets fout met de veren. Met de elegante reuzentoerako met zijn parmantige kuifje, die vanaf een stok het bezoek 'aanstaart', lijkt niets aan de hand. Maar de zeldzame vogel uit Afrika mist een aantal staartveren. Van Tongeren: "Die kan ik zo niet showen. Daarom houd ik hem voor mezelf. Ik wilde altijd al zo'n vogel in huis."

Inmiddels zijn ook hun echtgenotes gearriveerd om te helpen met opruimen. Van Tongeren: "We zijn uitgegroeid tot een echt familiebedrijf. Al het werk doen we met zijn vieren en soms helpt mijn oudste zoon ook al mee."

Nog geen vijf jaar vormen de twee bebaarde mannen, allebei afkomstig uit de reclamewereld, een kunstenaarsduo. Sinds 2013 werken ze onder de naam Darwin, Sinke & Van Tongeren. In Nederland zijn ze nog redelijk onbekend, maar in Engeland en de Verenigde Staten is hun werk razend populair. Daar is veel vraag naar hun theatrale sculpturen van opgezette dieren, geïnspireerd op de schilderijen van oude meesters als Melchior d'Hondecoeter, Jan Weenix en Jan Asselijn. In onder meer The New York Times en Financial Times verschenen lovende verhalen over hun kunstwerken. Ook de Engelse kunstenaar Damien Hirst, beroemd geworden door zijn haaien en doorgezaagde koeien op sterk water, was onder de indruk. Hij kocht hun complete tentoonstelling in een Londense galerie aan voor zijn privécollectie. Dat was zeer eervol, zeggen Van Tongeren en Sinke. Maar leuk vonden ze het niet. "Na de aankoop van Hirst kwam er veel vraag naar ons werk, maar we hadden niets meer. Ons atelier was leeg. Het heeft anderhalf jaar geduurd voordat we een nieuwe show konden maken."

Hoe komen twee reclamemakers op het idee om kunst te maken met opgezette dieren?

Van Tongeren: "We hebben allebei een opleiding gevolgd aan de kunstacademie, wel in verschillende steden, maar gingen daarna bij hetzelfde reclamebureau werken. We woonden toen ook in hetzelfde pand in Amsterdam, met allemaal jonge gasten uit de reclamewereld. Na een aantal jaren ben ik een eigen bureau begonnen met Jaap als partner. De Hema en Amstel waren onze belangrijkste klanten, maar we hebben ook campagnes gedaan voor War Child, en de Staatsloterij. Het was een goeie tijd, maar op een gegeven moment was ik de reclamewereld een beetje zat. We bedachten hele mooie dingen, maar de opdrachtgever heeft het laatste woord. Je moet altijd concessies doen, terecht of onterecht. Het was ook ontzettend hard werken. Ik wilde gewoon een tijdje helemaal niets doen. Ik heb mijn bureau verkocht en ben met mijn vrouw en kinderen een jaar op wereldreis gegaan. Tijdens die reis kwamen allerlei nieuwe commerciële ideeën op, maar dan riep mijn vrouw me meteen tot de orde. Je wilt het toch rustiger aan doen, zei ze dan. Tot ik op een dag zei dat ik wel wilde leren om dieren op te zetten. Dat vond mijn vrouw prima, leuke hobby toch?"

Jaap Sinke en Ferry van Tongeren in hun atelier. Links: een opgezette ara. Midden: Van Tongeren (links) en Sinke werken aan een penseelzwijn. Rechts: Een compositie van vogels. © Werry Crone

Waarom uitgerekend taxidermie?

Van Tongeren: "Dat is voor mij ook nog steeds een mysterie. Het kwam spontaan in me op. Na die reis ben ik naar een preparateur gegaan met de vraag of hij me het vak wilde leren. Die man kreeg elke week wel zo'n verzoek en had er geen zin in. Ik ben hem een beetje gaan stalken. Pas toen ik aanbood om een jaar lang gratis voor hem te werken, ging hij overstag. Het was een echte vakman, maar in de taxidermie gelden ook regels, waar ik moeite mee had. Zo staan de dieren altijd in dezelfde houding."

Sinke: "Of in de museumhouding, op zo'n strak plankje. Of in de natuurhouding, op een stuk hout met een tak eraan. En de vos krijgt dan een vogel in zijn bek. Het zijn altijd dezelfde standaard poses."

Dieren zijn zo prachtig, laat ze dan ook wat flamboyanter zien

Ferry van Tongeren

Van Tongeren: "Ik kijk graag naar de schilderijen van zeventiende-eeuwse meesters als d'Hondecoeter, Weenix en Asselijn. Die beelden dieren af op hun allermooist. Ik dacht: zo wil ik het ook. De verwondering die deze geschilderde dieren oproepen, wil ik ook teweegbrengen. Dieren zijn zo prachtig, laat ze dan ook wat flamboyanter zien. En zet ze op een mooie sokkel, niet op zo'n stijf plankje. Maar ik kreeg dat niet gedaan bij de preparateur. Als ik daar met Jaap over praatte, begreep hij wel wat ik bedoelde. We hebben toen besloten om samen in het diepe te springen.

Sinke: "We hadden toch al afgesproken om ooit weer samen te gaan werken, maar dan zouden we alleen nog dingen maken die we zelf mooi vinden."

Jullie huurden een atelier en gingen gewoon aan de slag?

Van Tongeren: "We hadden onszelf twee jaar de tijd gegeven om iets op te zetten. Het was voor ons ook allemaal nieuw. Het eerste probleem dat zich aandiende was: hoe kom je aan dieren? Ik had beloofd dat ik niet het netwerk zou gebruiken van de preparateur die me heeft opgeleid. We zijn begonnen met het uitdelen van flyers op een internationale vogeltentoonstelling in Zwolle. Zo is het balletje gaan rollen. Voor het prepareren van dieren gelden strenge regels. We kopen ze alleen maar bij dierentuinen, dierenopvang of kwekers. Al onze dieren zijn gegarandeerd een natuurlijke dood gestorven. Geen enkel dier is gedood of gevangen voor ons werk. Als mensen hier een dode vogel komen brengen die ze op straat hebben gevonden, stuur ik ze weg."

Sinke: "We halen ze zelf op, in heel Europa, vaak met een koelbox in de auto, omdat ze uit de diepvries komen. Hier gaan ze ook de vriezer is. Of we prepareren ze meteen, als het hele grote dieren zijn."

Als je het goed doet, komt er geen druppel bloed tevoorschijn

Ferry van Tongeren

Is dat smerig werk?

Van Tongeren: "Dat is een misvatting. Als je het goed doet, komt er geen druppel bloed tevoorschijn. Alleen als dieren heel vet zijn, is het een vies, blubberig werkje."

Sinke: "Mijn vader was veearts, dus ik ben wel wat gewend. We werken ook alleen met verse dieren. Het stinkt hier nooit, het ruikt eerder naar een slagerij."

© Werry Crone

Hoe gaat dat eigenlijk, het preparen van een dier?

Van Tongeren: "Je maakt een insnede op de buik en dan scheid je met een scherp mesje heel voorzichtig de huid van de binnenkant. Je houdt bij wijze van spreken een maatpak over: het vel met de vacht of veren. Vervolgens maak je op basis van de omvang van het dier, de botmaten, de lengte van de nek enzovoorts een mal van staal en kunststof. De afmetingen luisteren nauw, anders past het pak niet meer. De mallen maken we ook zelf, waarbij we bij elk dier een andere pose kiezen. Gemiddeld hebben we afhankelijk van de grootte een maand werk aan één dier."

Sinke: "We bestuderen de dieren ook goed. Zo kwam ik er via een natuurdocumentaire achter dat de tijger een hele smalle achterkant heeft. De achterkant van de tijger die wij onderhanden hadden, was echt te dik. We hebben toen een stukje van de mal afgeschaafd."

Van Tongeren: "Voordat we de gevilde huiden over de mal trekken, laten we ze eerst een tijdje weken in een groot bad met zeep en chemicaliën. Als ze verzadigd zijn gaan ze drijven in hele ongewone houdingen, die in het echt nooit mogelijk zouden zijn. Het is net een dromerig waterballet. We maken ook foto's van dit proces dat meestal onzichtbaar blijft voor de buitenwereld."

Is het snelle succes ook te danken aan jullie ervaring in de reclamewereld? Jullie weten hoe je een product in de markt moet zetten.

Van Tongeren: "Dat heeft ons zeker geholpen. We weten hoe je dingen moet fotograferen en presenteren. Vroeger deden we dat specifiek voor de markt. Het grote verschil met de reclamewereld is dat we als kunstenaar alleen nog maar dingen maken die we zelf mooi vinden."

Is het wel ethisch om dode dieren als materiaal voor kunst te gebruiken?

Van Tongeren: "Als we een bijzonder of zeldzaam dier gaan ophalen, ben ik altijd opgewonden. Tegelijk voel ik me ook een soort begrafenisondernemer, omdat we verhalen te horen krijgen over het overleden dier dat meestal erg geliefd was. Wat mij een goed gevoel geeft is dat het niet in de kliko verdwijnt of wordt verbrand, maar dat het van ons een nieuw leven krijgt."

De prijzen beginnen bij 3000 euro voor een klein dier en lopen op tot tienduizenden euro's

Prijzige tijger

Goedkoop is het werk van Sinke & Van Tongeren niet. De aanschaf van de vaak zeldzame dieren is kostbaar en het prepareren arbeidsintensief. De prijzen beginnen bij 3000 euro voor een klein dier en lopen op tot tienduizenden euro's. Het duurste dier is de tijger: twee ton. De prijs van een foto (klein formaat) bedraagt 1900 euro.

Zouden jullie je eigen huisdier opzetten?

Van Tongeren: "Ik denk het niet. Als ik het al doe, houd ik het zelf in huis. Ik zou het nooit willen verkopen."

Sinke: "Ik vind het zinloos om te denken dat je zo je huisdieren toch bij je kan houden. Ze lijken nooit op wie ze levend waren, net als overleden mensen."

De tentoonstelling 'Tier - Armando, Darwin, Sinke & Van Tongeren' is te zien t/m 10 september in Museum Oud Amelisweerd, Koningslaan 9, Bunnik.

Deel dit artikel

Ze halen de dode dieren zelf op, in heel Europa, met een koelbox in hun auto

Dieren zijn zo prachtig, laat ze dan ook wat flamboyanter zien

Ferry van Tongeren

Als je het goed doet, komt er geen druppel bloed tevoorschijn

Ferry van Tongeren

De prijzen beginnen bij 3000 euro voor een klein dier en lopen op tot tienduizenden euro's