Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Achterhuis staat nog overal in de wereld

Cultuur

Sara van der Kooi

Amarenske Haitsma. © rv ben van duin

Het dagboek van Anne Frank is fascinerend voer voor theatermakers. In de voorstelling 'Achter het huis' krijgen alle personages rondom Anne evenveel ruimte.

Drie jaar geleden kwam de groots opgezette productie 'Anne' uit, die voorstelling was geen onverdeeld succes. Nu is het tijd voor een kleine, intieme en meer universele interpretatie, aldus regisseur Johan Doesburg en schrijver Ilja Leonard Pfeijffer. Niet 'Het Achterhuis' maar 'Achter het huis' moest de voorstelling heten. Om aan te geven dat het om een geheel nieuw werk gaat, maar ook omdat de titel een gedeponeerd merk is van het Anne Frank Fonds te Basel.

Lees verder na de advertentie

Dit fonds dreigde onlangs met een kort geding omdat de bewerking de beeldvorming rondom Anne Frank teniet zou doen. Terwijl dat nou juist het probleem is, legt Doesburg uit: het meisje is tot mythe verklaard. "Wij willen haar concreter maken. Anne is ook gewoon een meisje met alledaagse beslommeringen."

Eindproduct 

Een week voor de première trok het Anne Frank Fonds echter ineens alle aanklachten in, met de verklaring eerst maar eens naar het eindproduct te willen kijken. Een verwarrende situatie die wel de beladenheid van de hele onderneming tekent. Ook weer niet zo vreemd als je bedenkt dat Pfeijffer bekendstaat om zijn bloemrijke maar nogal expliciete schrijfstijl en dat Doesburg op de kop af dertig jaar geleden het controversiële, volgens sommigen antisemitische stuk 'Het vuil, de stad en de dood' van Fassbinder regisseerde.

In het rookhok op het balkon van de Hoofddorpse schouwburg, eigenlijk niet meer dan een simpele, glazen kas, vertelt Doesburg (zware, donkere jas, sjaal en een hoed op de weelderige bos haar) over zijn fascinatie voor Anne Franks dagboek. Pfeijffer belt in vanuit Genua en neemt via de speaker deel aan het gesprek. Ze werkten eerder al samen en zijn twee handen op een buik. Beiden mogen dan weliswaar af en toe graag hun (lezers)publiek shockeren, bij deze bewerking is geen sprake van een behoefte om controversieel te zijn. Pfeijffer: "Het getuigt juist van heel veel respect dat we over het dagboek na blijven denken. Dat maakt het namelijk niet alleen een historische curiositeit maar een tekst die ook vandaag nog relevantie heeft. Ik denk dat onze aanpak veel recht doet aan Anne Frank. Daarom vind ik ook eigenlijk dat het Anne Frank Fonds onze voorstelling zou moeten toejuichen. Wij tonen aan dat het dagboek nog steeds zeggingskracht heeft."

Er zijn nog steeds families die eerst apart woonden en nu met 16 man in een tent wonen

Compleet 

Het Anne Frank-verhaal zit dan ook compleet in de voorstelling, daar mag geen misverstand over bestaan, benadrukt Doesburg. Het woord Duitser komt echter niet voor in de voorstelling, het gaat over 'de bezetter'. En het decor bestaat uit hoge metalen hekken. Dat zijn manieren om het verhaal universeler en actueler te maken. "Op het moment dat je naar de voorstelling kijkt, kun je associaties krijgen met een groter geheel", hoopt de regisseur. "De situatie van Het Achterhuis doet zich tegenwoordig overal ter wereld voor:er zijn miljoenen mensen op drift, die altijd op hun hoede zijn, hun leven niet zeker zijn. Mensen die verplicht met elkaar opgescheept zitten; families die eerst apart woonden, wonen nu met zestien man in een tent. Als we van die actualiteit een glimp kunnen meegeven, ben ik heel gelukkig."

Tekst gaat verder onder de afbeelding 

Om het verhaal universeler en actueler te maken, bestaat het decor van 'Achter het huis' uit hoge, metalen hekken. © rv ben van duin

Dat Het Achterhuis een boek is met een grote betekenis voor velen, vinden de heren eerder een uitdaging dan een obstakel. Pfeijffer legt uit dat het voor hem wel een voorwaarde was dat hij de vrijheid zou hebben om een compleet nieuw stuk te schrijven. "Een-op-een bewerken voor toneel zou ik geen interessante opdracht hebben gevonden, juist omdat het boek zo beladen is." De schrijver interesseert zich in de ontwikkeling van intermenselijke verhoudingen onder druk. Hij vond in de dagboeken wel aanwijzingen voor onderlinge spanningen, "maar altijd vanuit het gezichtspunt van een dertienjarig meisje dat heel erg met zichzelf bezig is. Het kan best zijn dat er zich dingen in het achterhuis hebben afgespeeld waar zij geen weet van had."

"We hebben gekeken wat ze nou eigenlijk suggereerde op het gebied van onderlinge spanningen en erotiek", licht Doesburg verder toe. "Dat hebben wij eruit gepikt, in het daglicht geplaatst. Ja dat staat er niet, kun je dan zeggen. Dat klopt, maar het bewerken van een bestaande tekst naar toneel roept altijd interpretaties op. Al vanaf het moment dat Otto Frank in de jaren 50 toestemming gaf voor een toneelbewerking, gaf hij toestemming voor interpretatie: wat deden ze, wat maakten ze mee?" Pfeijffer: "Je moet conclusies durven trekken. Je leest bijvoorbeeld tussen de regels van het dagboek door dat het huwelijk tussen de ouders van Anne niet erg idyllisch is. Dan is het vervolgens een kleine stap om dit eruit te lichten voor het publiek." In de voorstelling is moeder Edith duidelijk depressief en raken zij en vader Otto, die continu ieders moreel hoog probeert te houden, steeds verder van elkaar verwijderd.

Erotiek

Doesburg citeert een zin van Anne uit het stuk. Zij zegt op een zeker moment: "Ik ben een schrijver en schrijvers weten alles". "Kijk, dat is natuurlijk niet waar", zegt Doesburg. "Zelfs in dat kleine achterhuis weet je niet welke gesprekken waar hebben plaatsgevonden: badkamer, zolder, slaapkamer x, slaapkamer y. En bijvoorbeeld erotiek: het is ondenkbaar dat je twee jaar opgesloten zit met zoveel mensen zonder dat daar iets gaat gisten. Dus wij laten mevrouw Van Pels (die met haar man en zoon ook in het achterhuis zat, red.) een zekere aanminnigheid aan de dag leggen naar de mannelijke aanwezigen. Dat staat niet zo in het dagboek maar is wel heel voorstelbaar."

De twee theatermakers gaan nog verder in hun interpretatie: ze laten de tandarts, Frits Pfeffer, een zeer controversiële daad verrichten. Doesburg: "Het heeft geen zin om precies te vertellen wat, want dan is de verrassing weg - maar er doet zich dus 'een situatie' voor met deze man. En ja, als onderduiker kun je een misdadiger niet wegsturen want misschien word je dan zelf verraden."

We hebben zelfs een antwoord op de vraag hoe ze uiteindelijk werden verraden

Stiekem verkneukelt Doesburg zich om alle slimme vondsten in Achter het huis. "We hebben zelfs een antwoord op de vraag hoe ze uiteindelijk verraden werden. Maar ook dat ga ik je niet vertellen. Kom gewoon kijken."

www.hummelinckstuurman.nl



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Er zijn nog steeds families die eerst apart woonden en nu met 16 man in een tent wonen

We hebben zelfs een antwoord op de vraag hoe ze uiteindelijk werden verraden