Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Helmantel is vaardig kopiist van 17de-eeuwse schilders

Cultuur

Cees Straus

Review

Henk Helmantel schildert stillevens en kerkinterieurs. Dat zijn voor hem twee dezelfde zaken, want aan beide ontbreekt het leven.

De kerkzaal is stil en verlaten. In geen honderd jaar zal hier iets bewegen, alles berust in een statische houding die niet door menselijke ingeving wordt bepaald. In de nature morte staan schalen en kommen in een streng verband gegroepeerd. Ze bevatten vruchten, soms een paar eieren, maar aan alles is het leven ontnomen. Helmantel is een onemotionele schilder aan wie het drama van de tegenstelling leven-dood, zo bepalend voor werkelijk grote schilders als Picasso, Rembrandt of Goya, volkomen voorbij is gegaan. Of neem Saenredam, wat zijn kerkinterieurs betreft hét grote voorbeeld voor Helmantel. En De Heem, ook al zo'n doorleefde stillevenschilder bij wie de natuur bijna daadwerkelijk is op te snuiven.

Waarom lukt dat Helmantel niet? Het zijn immers niet de minsten waaraan hij zich spiegelt. Zeventiende-eeuwse schilders verstonden het vak en Helmantel wil voor hen niet onderdoen. Ongetwijfeld met de Doerner binnen handbereik (het beroemde vakboek waarin tekst en uitleg over de werkwijze van oude meesters wordt gegeven) legt Helmantel zich toe op de uitvoering van het perfecte schilderij. Technisch gezien is hij al bijna net zo'n grote meester als zijn zeventiende-eeuwse voorbeelden, maar inhoudelijk blijft hij steken op het niveau van een vaardig kopiist.

Is dat toe te schrijven aan een gebrek aan ideeën, ontstaan door de wens om zich van de wereld af te keren? Weltfremd is het lelijke germanisme voor het gevoel dat Helmantel oproept. Stap eens in de grote wereld en ga de grote conflicten aan, in plaats van je op te bergen met dat ene streven naar het meest perfecte schilderij, zou je hem willen zeggen.

En toch blijft hij een fenomeen waar een groeiend publiek waardering voor heeft. Van hen heeft de schrijver (en schilder) Diederik Kraaijpoel dat nog het meest. Kraaijpoel bewondert Helmantel. Niet zoveel als hij dat bij Matthijs Roling doet, maar Roling is dan ook zijn onbetwiste favoriet. Helmantel is echter een goede tweede in het rijtje noordelijke realisten die in de afgelopen decennia het schilderen leerden aan de Groninger kunstacademie Minerva. Kraaijpoel situeert Helmantel ergens ter hoogte van het realisme/magisch realisme dat tussen de twee wereldoorlogen ontstond. Het realisme van sinds lang overleden schilders als Dick Ket, Jan Mankes, Pyke Koch en Raoul Hynckes.

Dat is veel eer voor Helmantel, wiens werk tot nu toe (hij is een goede vijftiger) maar niet wil aanslaan bij de musea van moderne kunst, maar ook niet bij die van oude kunst. Helmantel valt met Kraaijpoels karakterisering tussen wal en schip. Het lijkt erop alsof het van beide niets is.

Deel dit artikel