Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Haar talent was onmiskenbaar, maar niet iedereen wilde optreden met meesterdirigente Brico

Cultuur

Paul van der Steen

Antonia Brico © courtesy_denver_philharmonic
Déjà Vu

Met de Amerikaanse Karina Canellakis krijgt het Radio Filharmonisch Orkest als eerste Nederlandse topgezelschap een vrouwelijke dirigent. Ondanks haar onmiskenbare talenten was Antonia Brico (1902-1989), Amerikaanse met Nederlandse roots, zo'n vaste betrekking op niveau nooit gegund. 

Ze stond voor orkesten van naam. Maar nog veel vaker hunkerde ze naar plekken waar ze haar ambacht en passie kon tonen. Volop genieten van de uitvoeringen die ze wel mocht geven, bleef daarom moeilijk. Soms was ze in tranen. Vanwege het eenmalige karakter. "Het was alsof je een kind op de wereld zette, dat ze onmiddellijk van je wegnamen."

Lees verder na de advertentie

Brico had een getroebleerde jeugd. Haar moeder was ongehuwd zwanger geworden van een pianist en verstoten door haar familie. De vader van het meisje nam geen verantwoording. De moeder kon haar niet onderhouden en wist Antonia op haar tweede onder te brengen bij het protestantse gezin Wolthuis. Antonia's moeder kwam terecht in een nonnenklooster. Daar dreigden ze met excommunicatie als ze haar kind niet zou weghalen bij de niet-katholieke pleegouders. De Wolthuizen weigerden het kind af te staan. Toen de rechtszaak diende, bleken de inmiddels vijfjarige Antonia en haar pleegouders geëmigreerd naar Amerika.

Antonia groeide op in Californië, waar ze een onprettige jeugd had door haar dominante pleegmoeder. Om het meisje van nagelbijten af te helpen, werd pianospelen aangeraden. Het hielp. Het kind raakte verslingerd aan het instrument. Muziek bood troost en zorgde voor de aandacht die ze zo miste.

Haar moeder liet haar ook musiceren op spiritistische seances die ze bezocht. Daar maakten mediums naar eigen zeggen contact met grootheden als Liszt en Beethoven. Zij voorspelden Antonia een grootste toekomst.

Het leek vaak meer om de gimmick - een vrouw dirigeert! - te gaan dan om haar vakvrouwschap

Aan Brico zelf lag het niet. Die joeg ondanks geldgebrek - musiceren in supermarkten en op dansavonden hielp een beetje - en tegenwerking haar droom na: ze wilde behalve piano spelen ook dirigeren. In 1927 werd ze aangenomen op de prestigieuze dirigentenopleiding van de Rijksacademie voor muziek in Berlijn, die ze twee jaar later succesvol afrondde.

'The girl genius'

Op 10 januari 1930 dirigeerde ze als eerste vrouw ooit de Berliner Philharmoniker. De deels in haast ingestudeerde uitvoering (een soliste raakte haar stem kwijt door een al te hartstochtelijke romance) oogstte alom lof. Kranten vonden het een sprookje en noemden haar 'Cinderella' en 'the girl genius'.

Brico stond vervolgens voor andere grote orkesten, maar tot iets structureels leidde het niet. Het leek vaak meer om de gimmick -een vrouw dirigeert! - te gaan dan om haar vakvrouwschap. Sommigen bleven weerzin houden tegen het idee van een vrouw voor het orkest. Een laatste van drie concerten in New York ging niet door, omdat bariton John Thomas weigerde om met Brico te werken. Het ging hem niet om het principe, eerder om de aandacht die ze zou trekken ten koste van hem. Op andere momenten strafte ze alle vooroordelen af. Een Italiaanse concertmeester excuseerde zich al in de pauze van een concert voor de bedenkingen die hij voorafgaand aan de uitvoering had gehad.

Om te bewijzen wat vrouwen konden, richtte ze in de jaren dertig de New York Women's Symphony op. Toen ze er een gemengd orkest van wilde maken, verflauwde de aandacht.

In de jaren veertig verhuisde ze naar Denver. Daar leek ze even kans te maken op het dirigentschap van het symfonieorkest, maar die benoeming stuitte toch op te veel verzet in kringen rond dat gezelschap. De rest van haar leven gaf Brico les, leidde ze minder prestigieuze orkesten en mocht ze af en toe ergens komen opdraven als gastdirigent.

Regisseur Maria Peters, onder meer bekend van 'Kruimeltje' en 'Sonny Boy', werkt aan een speelfilm over het leven Brico.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Lees hier meer afleveringen van Déjà vu.

Deel dit artikel

Het leek vaak meer om de gimmick - een vrouw dirigeert! - te gaan dan om haar vakvrouwschap