Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Generaal Montgomery wuifde alle waarschuwingen voor operatie Market Garden weg

Cultuur

Co Welgraven

Parachutisten tijdens de slag om Arnhem op 17 september 1944. © Hollandse Hoogte
recensie

De Britse historicus Sir Antony Beevor beschreef alle grote militaire gebeurtenissen van WO II. Nu de Slag om Arnhem.

Het laatste hoofdstuk van het nieuwste boek van de Britse historicus Antony Beevor, ‘De Slag om Arnhem’, is gewijd aan de Hongerwinter, waar het Noorden van Nederland onder leed tijdens de laatste ijskoude wintermaanden van de Tweede Wereldoorlog. Dat is niet toevallig, want die twee historische feiten hebben alles met elkaar te maken. Als de operatie Market Garden, zoals de strijd om Arnhem officieel heet, niet op zo’n echec was uitgedraaid, was de oorlog waarschijnlijk veel eerder afgelopen, mogelijk zelfs vóór Kerstmis 1944. En dan waren er niet tussen de zestien- en twintigduizend Nederlanders aan de hongerdood gestorven.

Lees verder na de advertentie
Beevor veronderstelt dat Montgomery Asperger had

En het echec was te voorkomen geweest. Operatie Market Garden was een heel slecht project, oordeelt Sir Antony Beevor, een gezaghebbend militair historicus die over vrijwel alle grote gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog een boek heeft geschreven - ze zijn stuk voor stuk goed ontvangen. Het stoutmoedige plan, waarbij geallieerde troepen via bruggen bij Nijmegen en Arnhem naar Noord-Nederland zouden doorstoten en daarna naar Duitsland, was overhaast in elkaar geflanst; het was ‘ondoordacht’. En bij de uitvoering was de wet van Murphy van toepassing: alles wat fout kon gaan, ging ook fout.

De grootste blunder was wel dat de duizenden parachutisten veel te ver van het uiteindelijke doel, de Rijnbrug in Arnhem, werden gedropt. Ze moesten kilometers overbruggen. Daardoor was het verrassingselement, de sterkste troef van een landingsoperatie, goeddeels weg; de Duitsers kregen alle gelegenheid de aanval af te slaan.

Overmoedig

Antony Beevor wijst de beschuldigende vinger naar zijn landgenoot Bernard Montgomery, de roemruchte Britse veldmaarschalk. Hij was verantwoordelijk voor de voorbereiding en wuifde daarbij alle waarschuwingen weg, de operatie Market Garden zou en moest doorgaan. Montgomery was overmoedig geworden en dacht dat het moreel van het Duitse leger zo laag was dat het geen effectief weerwerk meer kon leveren. Dat was in zijn ogen onder andere het gevolg van de aanslag op Adolf Hitler van een kleine twee maanden eerder. Die was weliswaar mislukt, maar ze had wel aangetoond dat de positie van de Führer niet meer onaantastbaar was. En Dolle Dinsdag, 5 september, liet zien dat Duitse soldaten en officieren in paniek waren.

Beevor heeft al een paar jaar geleden gesuggereerd dat Montgomery leed aan het syndroom van Asperger, een variant van autisme. Hij was niet in staat mensen en situaties juist te beoordelen. Volgens Beevor leefde de maarschalk nog in het verleden, toen Groot-Brittannië de grootste koloniale macht ter wereld was.

Dwight Eisenhower, de opperbevelhebber van de geallieerde troepen (en de latere Amerikaanse president), zou Montgomery zelfs ooit een psychopaat hebben genoemd. De Britse maarschalk kon het niet hebben dat Eisenhower boven hem stond. Keer op keer botste hij met de Amerikaanse generaal, en dat was natuurlijk evenmin bevorderlijk voor de slagkracht van de geallieerden. De orders die Eisenhower via telegrammen aan Montgomery had opgedragen waren ‘allemaal gelul, flauwekul’, foeterde de maarschalk eens in een heftig gesprek met hem. Eisenhower legde daarop zijn hand op Montgomery’s knie en zei: ‘Monty, zo praat je niet tegen me. Ik ben je baas.’

Ondanks de pijnlijke mislukking concludeerde Montgomery na afloop dat Market Garden voor 90 procent gelukt was, want de geallieerden waren er immers in geslaagd negentiende van de route naar Arnhem af te leggen. Beevor citeert de plaatsvervanger van Eisenhower, luchtmachtgeneraal Arthur Tedder, die spottend op dit gesnoef reageerde: ‘Als je van een klif afspringt, heb je nog een hoger slagingspercentage …. tot de laatste paar centimeter boven de grond.’

Ooggetuigen

In ‘De Slag om Arnhem’ hanteert Antony Beevor de methode waarmee hij ook in zijn vorige boeken succes had: hij doorspekt zijn verhaal over de militaire strategie en het verloop van de strijd met ooggetuigenverslagen, zowel van burgers als van militairen, hoog en laag.

Beevor heeft oog voor het treffende detail en gaat dramatische verhalen niet uit de weg

Hij ploegde talloze dagboeken, telegrammen en brieven door, raadpleegde vele archieven (ook Nederlandse en Duitse) en sprak met betrokkenen: hij is jaren geleden met de voorbereidingen van dit boek begonnen, en ook toen al waren die betrokkenen op hoge leeftijd.

De auteur heeft een militaire opleiding gehad en diende ook in het leger; Beevor weet dus waarover-ie praat. Bovendien heeft hij aan het begin van zijn carrière een paar romans gepubliceerd; hij kan dus schrijven. En dat is ook in dit boek weer te merken. De soms taaie stof over troepenverplaatsingen maakt hij toegankelijk met waarnemingen van mensen uit Arnhem, Oosterbeek en andere plaatsen in de buurt.

Beevor heeft oog voor het treffende detail en gaat dramatische verhalen niet uit de weg. Aan het slot van zijn boek vertelt hij hoe een Britse luitenant, die een paar dagen vóór hij werd gedropt was getrouwd, tijdens de heftige beschietingen een zenuwinzinking kreeg. Met twee maten hield hij zich schuil bij een familie in Oosterbeek. 

Eind september, toen de operatie was afgelopen, hielp de zoon van de familie het drietal in de nachtelijke uren naar de Rijn, waar ze naar de veilige zuidkant konden zwemmen waar de geallieerden waren. De pasgetrouwde soldaat verdronk door de sterke stroming. Twee jaar later bracht zijn weduwe een bezoek aan de familie in Oosterbeek; niet lang daarna trouwde ze met de zoon die haar man naar de rivier had gebracht.

Compleet en indrukwekkend

Je kunt je afvragen of er nog wel behoefte is aan een nieuw boek over Market Garden, daarover is al zo ontstellend veel geschreven. Met als beroemde uitschieter ‘Een brug te ver’ van de Iers-Amerikaanse journalist en historicus Cornelius Ryan uit 1974, dat ook is verfilmd. In een paar terloopse tussenzinnetjes laat Antony Beevor weten wat hij daarvan vindt. 

Zo noemt hij het ‘hoogst onwaarschijnlijk’ dat de Britse commandant ‘Boy’ Browning de beroemde waarschuwing ‘Een brug te ver’ in de mond zou hebben genomen in een gesprek met Montgomery aan de vooravond van Market Garden, want op die bewuste dag hebben de twee elkaar helemaal niet gesproken. En in het slotwoord schrijft Beevor dat ‘een uitmuntend team van researchers en interviewers’ Ryan destijds had voorzien van ‘een ongelooflijke hoeveelheid materiaal’. Maar de journalist heeft dat voor het merendeel nooit gebruikt.

Beevor heeft dat wel, naast zijn eigen waarnemingen, research en interviews. Bij elkaar levert dat een goed leesbaar, compleet en indrukwekkend boek op van de dramatische Slag om Arnhem.

Oordeel

Er is al veel geschreven over Market Garden, maar dit boek voegt wat toe.

Antony Beevor
De slag om Arnhem
Ambo/Anthos
472 blz.; € 34,99

Antony Beevor spreekt zaterdagmiddag 15 september om 12.30 uur in TivoliVredenburg tijdens het International Literature Festival Utrecht (ILFU). Kaarten te koop via ilfu.nl.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Deel dit artikel

Beevor veronderstelt dat Montgomery Asperger had

Beevor heeft oog voor het treffende detail en gaat dramatische verhalen niet uit de weg