Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Geen favoriet voor de nieuwe Literatuurprijs. Wint de taal, of het verhaal?

Cultuur

Jann Ruyters

Tommy Wieringa © Gary Doak Photography

Op 8 november wordt de Bookspot (voorheen ECI, voorheen AKO) Literatuurpijs uitgereikt. Welke boeken maken kans?

Gaat het de Bookspot Literatuurprijs dit jaar wel lukken om de thrillerlezers te interesseren voor ‘echte’ vaderlandse literatuur?

Lees verder na de advertentie

De shortlist is verrassend highbrow, zonder publiekstrekkers als Jan van Aken (‘De ommegang’), Charlotte Mutsaers (‘Harnas van Hansaplast’), en Pieter Waterdrinker (‘Tsjaikovskistraat 40’), titels die eerder nog wel de longlist haalden.

Laatstgenoemde gaat trouwens wel nog op voor de lezersprijs die sinds 2016 ook wordt uitgereikt. Zowel de winnaar van vorig jaar, Koen Peeters met ‘De Mensengenezer’, als die van het jaar daarvoor, Martin Michael Driessen met ‘Rivieren’, wonnen beide prijzen. Dat kan dit jaar dus anders uitpakken.

Veellezers

Naast Pieter Waterdrinker zijn ook ‘shortlisters’ Suzanna Jansen (‘Ondanks de zwaartekracht’) en Tommy Wieringa (‘De heilige Rita’) genomineerd voor de lezersprijs.

Het is al even geleden dat deze grootste literaire prijs van het land, die zowel naar fictie als naar literaire non-fictie kan gaan, een bestseller schiep. De smaak van de jury, die anders dan bij de Libris Literatuurprijs uit louter recensenten bestaat, schijnt zich verder te verwijderen van die van het grote publiek.

Misschien dat de kloof tussen veellezers en andere literatuurlezers ook wel groter wordt omdat de veellezer zich steeds verder ontwikkelt, terwijl de gewone lezer, afgeleid door andere media, andere eisen is gaan stellen aan het boek.

Hoe het ook zij, welk boek bekroond wordt hangt af van smaak en criteria van de huidige jury, voorgezeten door de Vlaming Jos Geysels, naast minister van staat ook voorzitter van het Vlaamse Fonds der Letteren.

Er is geen topfavoriet dit jaar. Glorieert de taal (Verhelst, Middendorp, Weverling en Wieringa) of toch het verhaal (Jansen, Van Veelen)? Bekendmaking donderdag 8 november.

Peter Verhelst
Voor het vergeten
De Bezige Bij

De oude moeder sterft en de zoon snelt naar huis. Bij Peter Verhelst, de enige genomineerde Vlaming op deze shortlist, levert dat geen realistisch memoir op maar een fragmentarisch geheel aan bespiegelingen over deze ‘hartaderbreuk van de tijd die niet langer een geruststellende lijn vormt’. 

© rv

Geen moederboek maar een zinnenboek, vol momenten van inzicht en helderheid, ontroerend en overtuigend in de poging van de schrijver om die breuk in de tijd, het gemis, het verdriet en het vergeten in taal te vangen. Het wordt de lezer niet makkelijk gemaakt met verwijzingen naar kunstenaars Luc Tuymans, Caspar David Friedrich, Ovidius’ ‘Metamorfosen’, bespiegelingen over de dode Christus van Antonio Corradini ‘die onthult wat van iedereen het intiemste is, de eigen onafwendbare dood’, of het verhaal ‘Sneeuw’ van Robert Walser. 

Gaat de jury voor de stijl en voor de precieze formulering dan moet Verhelst toch wel winnen, ware het niet dat de schrijver al vaak bekroond is - hij won onlangs nog de nieuwe Sybren Poletprijs - en dit boek er vooral een is voor toegewijde fijnproevers met een hang naar poëzie. (JR)

Peter Verhelst © Stephan Vanfleteren

Peter Middendorp
Jij bent van mij
Prometheus

Ooit bedacht Truman Capote met ‘In Cold Blood’ de non-fictieroman. Middendorps boek is daar een variant op: wel zelfbedachte namen, maar een bestaande casus.

‘Jij bent van mij’ is gebaseerd op de zaak- Marianne Vaatstra, ook hier een moord op een meisje, een azc in de buurt en een onverwachte moordenaar, boer Tille. Tille, op het oog een gewone man met een gezin, wordt gedreven door duistere gevoelens van frustratie en lust.

© RV

Subtiel laat Middendorp zien dat hij seksueel tekortkomt en een ongezonde belangstelling voor de vriendinnen van zijn dochter aan de dag legt. Over het motief om de lustmoord te plegen blijven we echter in het ongewisse verkeren. Tille draait eromheen. “Als mensen zichzelf mochten maken, zouden ze geen mensen meer maken die verlangen naar dingen die ze niet willen. Onder bijna elke wens ligt het verlangen naar het tegendeel. De wensen bestaan samen, tegelijkertijd, met elkaar, elk verlangen ondergraaft zichzelf.” 

Treffend en beklemmend, maar het levert ook een soms frustrerend portret op van een ontkenner, een wegloper, iemand die zichzelf wat wijs maakt. (RS)

Peter Middendorp © rv

Arjen van Veelen
Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken
De Bezige Bij

Het plotselinge verlies van zijn beste vriend en held, een schrijver die Tomas heet (gebaseerd op de in 2013 overleden schrijver Thomas Blondeau), inspireert de schuchtere verteller Arjen om af te reizen naar Alexandrë waar hij speurt naar sporen van Alexander de Grote over wie hij een biografie schrijft. In de historische bibliotheek daar wil hij de boeken van zijn vriend achterlaten. 

© rv

Zijn reisverslag mengt hij met herinneringen aan hun gezamenlijke studententijd, het doodsbericht vlak voor hij met zijn vrouw naar Amerika vertrekt, en de rauwe rouwperiode daarna. 

Van Veelen werd met deze ‘roman’ afgelopen mei ook genomineerd voor de Libris Literatuurprijs, maar betoont zich in deze ‘aantekeningen’ toch het meest een getalenteerd essayist, die helder en puntig bespiegelt over virtuele en echte vrienden, over de gehechtheid aan zijn poes Amy die hem in St Louis van een overvaller redt, over zijn pogingen de dood te bevatten, van het koortsachtig bekijken van onthoofdings filmpjes tot het zoeken naar de beenderen van Alexander in een catacombe. Een filosofische ‘volwassenwordingsroman’, boeiend, innemend. (JR)

Arjen van Veelen © Tessa Posthuma de Boer

Suzanna Jansen
Ondanks de zwaartekracht
Balans

De bestseller-auteur van ‘Het Pauperparadijs’ (325.000 verkochte exemplaren sinds 2008) roept in ‘Ondanks de zwaartekracht’ haar meisjesdroom terug in herinnering en vervlecht het verhaal van haar mislukte danscarrière met de gerealiseerde kunstenaarsdromen van twee verwante zielen. 

© rv

Idealistisch architect Cor van Eesteren, bewonderaar van Bauhaus en De Stijl, ontwerper van de Amsterdamse ‘tuinstad’ Slotermeer waar Jansen opgroeide. En ballerina Steffa Wine, die voor het ballet koos toen danseressen nog als te frivole vrouwen werden gezien. Wine was docente aan de dansschool in Slotermeer waar Jansen van haar ouders eerst niet naar toe mocht. 

Waar Jansen overtuigt in de hoofdstukken over Wine en haarzelf, in hun hang naar die radicale levensstijl en het verdriet om de mislukking, komen de stukken over Cor van Eesteren wat minder tot leven en blijft het boek, ondanks het zo aansprekende idee, in die opzet wat wringen. Neemt niet weg dat Suzanna Jansen een spannende verhalenverteller is die je gemakkelijk in haar ban houdt, van de eerste voorzichtige danspassen tot het mooie, ontnuchterende einde. (JR)

Suzanna Jansen © Werry Crone

Aukelien Weverling
In alle steden
Meulenhoff

‘In alle steden’ van Aukelien Weverling is een zwerversroman, toekomstroman en bijzondere stijloefening ineen. Loser Bennie is door de digitalisering op zijn werk overbodig geworden en zwerft nu over straat. 

De wereld om hem heen is tot een illusieloos pragmatisme vervallen, maar hij houdt de moed erin met enigszins afwijkend maar hoopvol taalgebruik: “zo kan het je dan toch maar gebeuren dat je als mens opeens gelukkig bent, want uiteindelijk is het weinig hoor, dat je ervoor nodig hebt. Een zonnetje, een bordje met eten en een plek waar ze er niet allemaal omheen staan.”

© rv

In Weverlings roman is de zwerver, de dakloze, niet zomaar een slachtoffer van de harde wereld om hem heen maar ook een soort profeet, die het negativisme en cynisme om ons heen met een onverwoestbaar humeur bestrijdt. Een feelgoodboek dat de oude hippie weer tot leven wekt en met een onmiskenbare boodschap: er is licht in de duisternis.

Niet de maatschappij maar de individuele mens bepaalt hoe de toekomst eruit zal zien, dit alles verpakt in een bijzonder levensverhaal dat je beslist aan het denken zet. (RS)

Aukelien Weverling © C Stijn van Santen

Tommy Wieringa
De heilige Rita
De Bezige Bij

Deze literaire streekroman van Tommy Wieringa gaat over de Twentse schoolmeesterszoon Paul Krüzen. Hij verliest als kind zijn moeder aan een in zijn tweedekker PO-2 neergestorte Sovjet-Rus. Dat gemis komt hij nooit helemaal te boven. Zeker doordat de zoon en zijn vader, net als hun streekgenoten, sowieso niet zo opgewassen zijn tegen inbreuk en verandering, tegen aankomst (en vertrek) van vrouwen, Chinezen. Van alle genomineerde romans is dit de grappigste en daarmee een favoriet.

© rv

Even wrang als droogkomisch schetst Wieringa onbeholpenheid en hopeloosheid van de te diep gewortelden, van antiheld Paul, een sjaggeraar die handelt in wapens en auto’s uit de Tweede Wereldoorlog, die zijn eten in een zieltogende supermarkt koopt en vlak over de grens hoer Rita bezoekt.

Van de genomineerde romans bereikte ‘De heilige Rita’ als enige de bestsellerstatus. Tekortkoming is wel dat Wieringa met flamboyante zinnen veel schwung geeft aan setting en sfeer, maar zijn melancholieke Twentenaars ook wat karikaturaal blijven: zowel verrassend dichterlijk en filosofisch, als onnozel en misogyn. (JR)

Tommy Wieringa © Gary Doak Photography

Lees ook:

Wie is er (nog) blij met de ECI Literatuurprijs?

Is het winnen van de ECI Literatuurprijs voor de winnaar reden voor een echt knalfeest of voor een bescheiden vreugdesprongetje?

Deel dit artikel