Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Frits van Oostrom slaagt erin om Jan van Brederode tot leven te wekken

Cultuur

Jaap Goedegebuure

De Slag bij Azincourt, vijftiende-eeuwse miniatuur. Jan van Brederode sneuvelde tijdens deze veldslag. © www.bridgemanart.com
Recensie

Frits van Oostrom reconstrueert virtuoos de handel en wandel van Jan van Brederode uit een wirwar van speculaties

Bij 'het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal van ridder Jan van Brederode' denk je eerder aan een avonturenroman voor jongens van twaalf dan aan een wetenschappelijke studie. Toch prijkt deze slogan prominent op omslag en titelpagina van 'Nobel streven', het nieuwe werk van de gelauwerde letterkundige Frits van Oostrom. Wie er zijn wenkbrauwen bij fronst, moet vooral verder lezen.

Lees verder na de advertentie

Er is inderdaad niets gewoon aan deze met flair en grondige kennis opgediste levensgeschiedenis. Jan van Brederode, omstreeks 1370 geboren uit een aanzienlijk Hollands geslacht, was actief als legeraanvoerder en hoveling van de Hollandse graven Albrecht en Willem VI. Hij onderging daarnaast in het midden van zijn leven de wijding tot kartuizer monnik en sleet een vijftal jaren in een Brabants klooster. In die periode gaf hij als vertaler van een oorspronkelijk Frans opvoedkundig traktaat blijk van stilistische vermogens die hem een stevige plek in de literaire canon hebben bezorgd. 

In 1407 hing hij de pij aan de kapstok, legde de ganzeveer opzij en hulde zich opnieuw in het harnas, eerst om de erfenis van zijn pas overleden schoonvader op te eisen, en ten slotte om zich als beroepssoldaat te verhuren aan de hoogstbiedende. Hij overleed op 25 oktober 1415 in de buurt van het Picardische gehucht Azincourt. Daar hakte de Engelse koning Henry V een onoverwinnelijk geacht leger van Franse ridders in de pan. Het lijk van Jan van Brederode bleef met de ontzielde lichamen van duizenden andere verliezers achter op het slagveld en kreeg een naamloos graf.

Van Oostrom weet uit een wirwar van speculaties en gissingen ridder Brederode's veelbewogen handel en wandel virtuoos en sappig te reconstrueren

Reconstructie

Van Oostrom weet uit een wirwar van speculaties en gissingen ridder Brederode's veelbewogen handel en wandel virtuoos en sappig te reconstrueren. Hij rekent af met een aantal hardnekkige misvattingen. Zo werd Jan van Brederode eerder neergezet als een impulsief en misschien wel ontoerekeningsvatbaar heethoofd. Anno 1900 was men bij gebrek aan bronnen nog niet in staat om te zien dat de intrede in het klooster - om maar een voorbeeld te noemen - niet een zoveelste blijk van wispelturigheid was, maar een weloverwogen zet van Brederode om zich te ontdoen van zijn enorme schuldenlast. Deze strategie maakte het onvermijdelijk dat ook Brederode's echtgenote de wereld verliet en zich bij de nonnen voegde. 

Maar toen er na het overlijden van haar vader een aanzienlijk vermogen binnen bereik leek te komen, wist hij niet hoe snel hij pauselijke toestemming moest krijgen om van zijn gelofte te worden ontslagen en zijn stilgelegde huwelijk te hervatten. De dispensatie kwam er, waarschijnlijk pas na het overmaken van een zeker bedrag aan steekpenningen. Helpen deed het niet. Uiteindelijk liet de bisschop van Utrecht, beschermheer van een concurrerende erfgenaam, het geldschip stranden en verdween Van Brederode zelfs voor enige tijd achter slot en grendel.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Frits van Oostrom © rv

Wat Van Oostrom ook overtuigend opdiept is Jans onderhorigheid op het moment van zijn dood. Lang is aangenomen dat hij bij Azincourt aan de Engelse kant vocht. Maar met behulp van een tot nu toe veronachtzaamde negentiende-eeuwse historicus van Britse herkomst bewijst Van Oostrom dat zijn held door Henry V werd weggestuurd toen die vernam dat hij een weggelopen frater in zijn gevolg had. De armlastige Brederode wist toen niets beters te doen dan over te lopen naar de Fransen. Dat werd hem fataal.

Met 'Nobel streven' bevestigt Van Oostrom andermaal zijn reputatie van bevlogen verteller. In het spoor van zijn bewonderde voorganger Huizinga, die in de slotzin van 'Nobel streven' met ere wordt genoemd, slaagt hij erin om aan de hand van doorgaans dorre documenten een buitengewoon levendig beeld te geven van mensen en situaties.

Herkenbaar

Die liggen dan wel zeven eeuwen achter ons, maar zijn dankzij het inlevingsvermogen, de verbeeldingskracht en de uitstekende pen van de historicus nog volop herkenbaar.

Lange tijd mocht geschiedenis geen mooi verhaal zijn. Historici modelleerden hun vak naar voorbeeld van de harde wetenschappen en onderbouwden hun bevindingen zoveel mogelijk met harde data, onbuigzame grafieken en koele statistiek. In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw veranderde dat.

De trendbreuk werd voor het eerst zichtbaar in het werk van Franse mediëvisten als Georges Duby, Jacques Le Goff en Emmanuel Le Roy Ladurie. Van laatstgenoemde werd 'Montaillou' (1978), het oerspannende relaas van een veertiende-eeuws ketterproces, een wereldwijd succes. Er werden maar liefst tien miljoen exemplaren van verkocht. 'Montaillou' baande de weg voor Umberto Eco's kaskraker 'De naam van de roos' (1980), een in de Middeleeuwen gesitueerde thriller waarin een schat aan historische kennis is verwerkt.

In de Angelsaksische wereld vonden Barbara Tuchman en Simon Schama aansluiting bij de narratieve richting. In Duitsland werkt Philipp Blom in deze lijn, in Nederland Geert Mak.

Oordeel: Bevlogen, levendig, virtuoos bewerkt

Duby, Le Goff en Le Roy Ladurie zijn zonder twijfel inspirerende voorbeelden geweest voor de Nederlandse mediëvisten Herman Pleij en Frits van Oostrom. Beiden werkten mee aan de recentelijk voltooide zevendelige Nederlandse literatuurgeschiedenis en hadden voordien veel succes met lijvige studies over verschillende onderwerpen. Pleij schreef 'De sneeuwpoppen van 1511' (1988), 'Dromen van Cocagne' (1997) en een biografie van de dichteres Anna Bijns (2011), Van Oostrom 'Het woord van eer' (1987), het met de AKO-prijs bekroonde 'Maerlants wereld' (1996) en het nu verschenen 'Nobel streven'.

Frits van Oostrom
Nobel Streven
Prometheus; 386 blz.€ 29,99

© RV


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Van Oostrom weet uit een wirwar van speculaties en gissingen ridder Brederode's veelbewogen handel en wandel virtuoos en sappig te reconstrueren

Oordeel: Bevlogen, levendig, virtuoos bewerkt