Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Freddy Heineken: charmant en vulgairUitspattingen en spelletjes om macht dominant in biografie topman

Cultuur

HARRIET SALM

Review

Barbara Smit, Heineken, Een leven in de brouwerij, Uitgeverij Sun, 320 blz. f 39,50.

Het is een beschrijving van Heinekens grove humor uit de gisteren gepresenteerde 'ongeautoriseerde' biografie 'Heineken. Een leven in de brouwerij'. In het 'woord vooraf' maakt de schrijfster en freelance journaliste Barbara Smit (schrijft onder meer voor Libération en The European) meteen duidelijk niet veel begrip te kunnen opbrengen voor de manier van doen van het hoofdonderwerp van haar biografie, Freddy Heineken. Freddy komt uit het boek naar voren als een hard en grillig zakenman, die zich verschuilt achter een combinatie van charme en vulgaire grollen.

Vijfmaal heeft zij Freddy Heineken ontmoet en voerde 'kennismakingsgesprekken' waarbij was afgesproken dat ze geen notities zou maken. 'Het ene moment bestookte hij me met denigrerende opmerkingen. Dan weer probeerde hij me te charmeren of te imponeren, bijvoorbeeld door het in mijn aanwezigheid voeren van een hoogst informeel telefoongesprek, op zijn verjaardag, met koningin Beatrix', schrijft zij.

Toen Heineken duidelijk werd dat 'dit boek uiteindelijk mijn boek zou worden, werd hij ronduit onaangenaam'. Hij verbrak de betrekkingen niet alleen, maar ging, aldus de schrijfster, nog verder. Zo zou hij zelfs zijn vriend Pierre Vinken, tot voor kort topman van Elsevier, gevraagd hebben de uitgeverij waar dit boek zou verschijnen over te nemen. Ook een opdrachtgever van Smit, die regelmatig publiceert in Britse, Amerikaanse en Franse kranten, werd benaderd met de vraag verder van haar diensten af te zien.

De al in het voorwoord naar voren komende animositeit tussen de schrijfster en haar onderwerp lijkt gevolgen te hebben voor haar beschrijving van de voormalig topman. In het boek staan vele kleurrijke anekdotes over zijn escapades in de filmwereld, in kunstkringen, in koninklijk gezelschap en in de liefde. Verschillende minnaressen duiken op. Dat Freddy zelf in een interview in HP/De Tijd meldde te vrezen dat Smits 'een roddelboek' aan het schrijven is, is zonder twijfel op deze passages gebaseerd. Smit bijvoorbeeld beschrijft de verhouding die Heineken had met model en KLM-stewardess Nan Los. Toen bleek dat de biermagnaat niet bereid was te scheiden van zijn vrouw - met wie hij nog steeds getrouwd is -, trouwde Los met autocoureur Gerard van Lennep. De kwade Freddy nam de film waarin zij een rol speelde uit de roulatie. Heineken was namelijk de financier van deze film. Smit schrijft: 'De wraak wordt uitgeoefend met een koppigheid die de tycoon typeert: nog steeds geldt dat wie de film nu wenst te zien, Heineken moet schrijven voor een privé-projectie'.

Daarnaast gaat Smit in op zijn manier van leidinggeven aan het bedrijf. Heineken had een perfect gevoel voor marketing, een zuiver instinct, en wist daarmee het merk Heineken tot grote hoogte te stuwen. Maar, zo schrijft Smit, hij koppelde zijn instinct aan 'excessieve machtspelletjes'.

Een citaat: 'Toen Freddy zich terugtrok als voorzitter van de raad van commissarissen van Heineken zei hij dat hij zich nooit zou kunnen losmaken van het bierimperium: hij was aan dit concern, dat hij zag als zijn kind, te zeer verknocht'. Smit voegt daar vervolgens aan toe: 'maar privé liet hij zich anders uit. Hij blijft dichter bij de waarheid wanneer hij Heineken beschrijft als zijn favoriete speeltje'. Daarmee lijkt zij de man achter dit succesvolle concern toch wat tekort te doen. Uit zijn, door haarzelf beschreven, inzet voor het lot van de brouwerij blijkt toch dat deze voor hem meer betekende dan een speeltje.

Van zijn soms brute en arrogante werkwijze heeft ze vele voorbeelden. Zo bruskeerde hij een topman van Gulpener die wilde onderhandelen over verkoop van Gulpener bier in café's die onder contract van Heineken stonden. Freddy meende dat het gesprek over een mogelijke overname van Gulpener zou gaan. Toen dat niet zo bleek te zijn, liet hij de man achter aan het tafeltje en ging aan de bar met wat van zijn maten staan kletsen.

De toch ook aanwezige positieve kwaliteiten van Freddy Heineken blijven in dit boek wat onderbelicht. Zeker, Smit noemt ze wel, zoals zijn strategie om de Europese markt, Fort Europa, zoals Heineken het noemde, te veroveren. 'Meer dan enig ander project gaf het hem de kans te schitteren: als een slimme strateeg, een sluwe dealmaker en een groot merkenbouwer'.

Wat zij zelf noemt de 'donkere kant van zijn karakter' - zijn egoïsme, machtswellust en wispelturigheid - komt in dit boek beter naar voren dan de andere kant, zijn genialiteit, die toch ook aanwezig moet zijn. Misschien dat dit te wijten is aan de tegenwerking die de schrijfster heeft ondervonden. Veel vrienden en andere bekenden van Freddy Heineken waren niet bereid met haar te praten. Zij stelden de vraag: wat vindt Freddy ervan? Als zij eerlijk antwoordde, haakten ze af.

Het boek vertelt daardoor meer over het concern Heineken dan over de machtige topman. Zeker de helft gaat ook over de geschiedenis van de brouwerij en de internationale biermarkt.

Zo beschrijft ze het bierconcern tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Rotterdamse brouwerij diende als hoofdkwartier voor het verzet in Rotterdam. Dat gebeurde onder het feitelijke leiderschap van Dirk Uipko Stikker, die betrokken was bij levensgevaarlijke ondergrondse activiteiten. Op Fred Heineken straalde dit, aldus de schrijfster, overigens niet af. Hij was niet op de hoogte van deze verzetsactiviteiten, terwijl hij in deze tijd wel bij de Rotterdamse brouwerij werkte. 'Toch vertelde Freddy jaren later dat hij koeriersdiensten verrichtte voor de ondergrondse'. Hij deed niets heldhaftigs en verfraaide later zijn eigen rol in de oorlogsjaren. Het is een verwijt dat zij vaker uit aan het adres van Freddy Heineken: hij poetst graag zijn eigen rol in van alles op.

De beschrijving van Heinekens ontvoering volgt Smit met grote afstandelijkheid. Dat de man in uiterst moeilijke omstandigheden het hoofd koel wist te houden, is toch bewonderenswaardig. Smit meldt niet heel veel meer dan de erkenning dat de ontvoerders van Heineken zelf hebben gezegd onder de indruk te zijn geweest van de zelfbeheersing van de man. 'Toen de kidnappers hem vroegen wat hij wilde eten, schreef hij een heel menu op, met veel gangen en lekkernijen. En hij besloot met de droge opmerking: en als dat niet gaat, is een gebakken eitje ook goed'.

Smit noemt de uitstraling van het merk Heineken een van de basisvragen achter haar boek. Heineken heeft een net zo goed imago als bijvoorbeeld Coca Cola, hoe komt dat? Smit erkent zonder meer dat Freddy daarin een belangrijke rol heeft gespeeld. Maar wat is het nu in zijn karakter dat daarvoor zorgde? Zijn vele vriendinnen? Zijn uitspattingen of zijn jacht en villa aan de Franse zuidkust? Zijn machtsspelletjes? Waar zijn briljantheid nu precies in schuilt, komt niet echt uit de verf.

Deel dit artikel