Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Foto's tonen de pijnlijke alledaagsheid van de bezetting

Home

Meindert van der Kaaij

Een foto uit het boek ‘Stad in oorlog’, genomen in november 1942. Op de foto staan medewerkers van de bagage- afdeling van de afdeling ‘Hulp aan vertrekkenden’ van de Joodse Raad. © Niod, joh. de haas

1940-1945 Een fotoboek en een expositie tonen het dagelijks leven in de hoofdstad tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Mensen die de oorlog niet hebben meegemaakt, zullen nooit echt weten hoe het leven tijdens de bezettingsjaren eruit zag. We kennen de boeken en de foto’s uit die jaren. Geregeld zien we op tv nog de schokkende beelden van op straat marcherende Duitse soldaten. Maar dat zijn altijd fragmenten, indrukken van geïsoleerde gebeurtenissen.

Lees verder na de advertentie
De beelden geven volgens hen geen verklaringen voor historische gebeurtenissen

Een geslaagde poging om dat globale gevoel van de oorlogsjaren over te brengen, is het fotoboek ‘Stad in oorlog’, samengesteld door Niod-medewerkers Erik Somers en René Kok. Uit duizenden beschikbare foto’s, bijna allemaal onbekend, maakten zij een selectie voor 304 pagina’s.

Tekst loopt door onder afbeelding.

18 mei 1942. Heinrich Himmler, leider van het elitekorps SS en één van de belangrijkste medewerkers van Hitler, bezoekt Nederland en inspecteert op het toenmalige Ijsclubterrein (nu Museumplein) het Nederlandse Politiebataljon. © Niod

Zij waarschuwen de lezer in de inleiding dat het ‘slechts’ om een visuele geschiedenis gaat. De beelden geven volgens hen geen verklaringen voor historische gebeurtenissen. Het is de buitenkant die we zien. Maar juist het geheel van dit boek overstijgt de losse beelden die door amateurs en professionals zijn gemaakt.

Zorgeloze plaatjes

Indringend is hoe beelden van razzia’s op straat worden afgewisseld met bijna zorgeloze plaatjes van het alledaagse leven, dat natuurlijk doorging. Zo zien we sportwedstrijden, terwijl een paar honderd meter verderop foto’s zijn gemaakt van Joodse families die met wat huisraad op straat staan te wachten op de Duitse vrachtwagens om naar Westerbork gedeporteerd te worden.

Er waren bokswedstrijden in het Olympisch Stadion. Sinterklaas en zijn pieten reden per fietstaxi door de stad. De bezetters voerden wel een dansverbod in, maar dat werd massaal genegeerd. Mensen trouwden gewoon, ook Joodse stelletjes. Somers en Kok vonden een trouwfoto van Salomon Schrijver en Flora Mendels die elkaar op 16 april 1942 het jawoord gaven. Een paar maanden later werden zij in Sobibor vermoord.

Tekst loopt door onder afbeelding.

16 april 1942. Salomon Schrijver en Flora Mendels geven elkaar het jawoord. Joden mochten niet meer in het stadhuis trouwen. In de Joodsche Schouwburg aan de Plantage Middenlaan bevond zich een kleine ruimte waar, tussen alle bedrijvigheid door, gehuwd kon worden. Salomon en Flora Schrijver, respectievelijk 26 en 23 jaar oud, werden op 9 juli in het vernietigingskamp Sobibor vermoord. © US Holocaust Memorial Museum, Washington
Indringend is hoe beelden van razzia’s op straat worden afgewisseld met bijna zorgeloze plaatjes van het alledaagse leven

De samenstellers konden putten uit onverwachte bronnen. Bijzonder zijn de foto’s die zijn gemaakt door de Duitse fotograaf Franz Stapf die in Amsterdam zijn fotopersbureau had. Ze vonden een foto van hem, waarop hij in zijn nazi-uniform en met compacte Leica-camera op zijn buik parmantig midden op straat loopt.

Net zo indringend zijn de foto’s die niet gemaakt mochten worden, bijvoorbeeld van de razzia’s. Een bewoner van de Lekstraat maakte schielijk, de theekopjes in de vensterbank zijn nog te zien, een foto van Joodse buren die beneden op de stoep stonden. Daarna ging het leven weer verder.

René Kok en Erik Somers: ‘Stad in oorlog - Amsterdam 1940-1945 in foto’s’. WBooks, 29,95 euro. Gelijknamige expositie tot en met 14 mei in Stadsarchief Amsterdam aan de Vijzelstraat.

Deel dit artikel

De beelden geven volgens hen geen verklaringen voor historische gebeurtenissen

Indringend is hoe beelden van razzia’s op straat worden afgewisseld met bijna zorgeloze plaatjes van het alledaagse leven