Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Filmaffiches zijn soms echte kunstwerken. Ook Nederland heeft heel mooie.

Cultuur

door Remke de Lange

Filmaffiches zijn zo oud als cinema zelf. Maar vanwege hun prozaïsche functie en vluchtige aard zijn ze in Nederland zelden aandachtig bestudeerd als onderdeel van de filmcultuur. Daar lijkt verandering in te komen. Sinds 2001 looft het filmtijdschrift Skrien jaarlijks een prijs uit aan het beste Nederlandse affiche. En vanaf deze week is er onder de titel 'Blikvangers: 60 jaar filmaffiches in Nederland' een tentoonstelling te zien, die voortkomt uit de eerste schreden op het pad van wetenschappelijk onderzoek naar filmaffiches. Is er over vooroorlogse filmaffiches nog wel het een en ander gepubliceerd, de periode van na 1945 bleek een wetenschappelijk 'terra incognita', zegt dr. Ivo Blom, filmdocent aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Afgelopen jaar begon hij een collegereeks waarbij pioniersonderzoek werd verricht in het immense affichearchief van het Filmmuseum. Studenten bekeken het werk van Jan Bons, ontwerper van de affiches van het Idfa (International Documentary Filmfestival Amsterdam), die met zijn grofgelijnde, lichtgekantelde camera het festival een herkenbaar icoon gaf. Ze bestudeerden de affiches die cineast Alex van Warmerdam voor zijn eigen films maakt. En ze legden buitenlandse affiches van Nederlandse films naast de Nederlandse versies.

Waarom zou een film een nieuwe affiche nodig hebben zodra die over de landsgrenzen wordt vertoond? Culturele verschillen kunnen zo'n vertaalslag noodzakelijk maken, zegt Ivo Blom. ,,Op het Nederlandse affiche van 'De Aanslag' bijvoorbeeld zag je een fiets, een lichaam op de grond en een plas bloed. Dat oerHollandse beeld van een fiets werkt voor een Nederlands publiek uitstekend, maar in het buitenland niet. Dus maakte men daar een affiche met een close-up van de hoofdpersoon in de film.''

Het onderzoek leverde soms opmerkelijke resultaten op, die overigens in de tentoonstelling wel wat meer ruimte hadden mogen krijgen. Blom: ,,Ik was bijvoorbeeld verrast door een essay over de ontwerpen van Alex van Warmerdam. De bonkige, hoekige stijl van het affiche van 'De Noorderlingen' blijkt veel te lijken op het Vlaams expressionistische schilderwerk van Gustave de Smet. Niet toevallig speelt de film zich af in de G. de Smetstraat.''

Kunsthistorisch interessant, maar marketingtechnisch ook geslaagd? Het fraaie affiche van Van Warmerdams recente 'Grimm' werd terecht onderscheiden met de Skrien Afficheprijs, maar met het duistere beeld van een hedendaagse Hans en Grietje op de vlucht door het bos was de distributeur niet blij. Pim Hermeling, directeur van A-Film, dat 'Grimm' in de bioscopen bracht, zei bij de opening van de tentoonstelling in een forumdiscussie: ,,Het affiche is nogal deprimerend, terwijl ik 'Grimm' een heel grappige film vond.'' Beweren dat een goed affiche een bioscoopsucces oplevert, wil hij niet. Maar andersom is hij ervan overtuigd dat een slecht affiche het uitblijven van succes in de hand werkt. Ook de andere forumleden onderstreepten de status van het filmaffiche als marketinginstrument. ,,En als het dan ook nog kunst is, is dat mooi meegenomen'', zei filmmarketingdeskundige Paul Verstraeten. Grafisch ontwerper Gijs Kuijper, die het bekroonde affiche van 'Van God Los' maakte, beschouwt een affiche als een 'goed stuk artwork', dat tegenwoordig in een tweede leven als dvd-hoes de concurrentie moet aangaan met duizenden andere in de bakken van de dvd-winkel. Op die manier heeft het affiche nog steeds bestaansrecht, ondanks de pr-lawines van bioscoop trailers, talkshows, tv-spotjes en internetreclames.

Op de tentoonstelling zijn affiches te zien die zo krachtig op zichzelf staan dat ze ook fascineren als je de film niet hebt gezien. Het prachtig kleurrijke, abstracte beeld dat Jan van Keulen maakte voor Bert Haanstra's 'Fanfare' (1958). De morsige close-up van in slap bier gedoofde sigaretten die in 1984 Theo van Goghs in alcohol gedrenkte literatuurverfilming 'Een Dagje naar het Strand' aan de man moest brengen. Of het affiche van 'Minoes'. Het beeld van het dametje dat met haar koffertje over de daken zwerft, verwijst in z'n lichtvoetigheid zowel naar het boek van Annie M.G. Schmidt als naar de verfilming ervan. Commercie of kunst, je zou ze zo boven je bed hangen.

Deel dit artikel