Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Van je familie moet je het hebben, blijkt op het Idfa

Cultuur

Belinda van de Graaf

Intiemer dan in ‘Solving my Mother’, bekroond met de Juryprijs, kan het bijna niet worden. © RV

De camera komt de huiskamer niet uit en toch worden belangrijke wereldgebeurtenissen in deze films uitgediept. Op het Idfa-documentairefestival valt op dat veel filmers zich richten op een familie. En het levert prijzen op.

Van je familie moet je het hebben, zo blijkt uit de films die tijdens de prijsuitreiking van het 30ste documentaire festival Idfa het meest geroemd werden. In de Amsterdamse Stadsschouwburg werd de hoofdprijs van het festival vanavond toegekend aan ‘The Other Side of Everything’ waarin een dochter haar eigen moeder filmt in een statig appartement in Belgrado dat gedurende de film nauwelijks wordt verlaten. 

Lees verder na de advertentie

Met dat appartement is iets bijzonders aan de hand. Kort na de Tweede Wereldoorlog viel de geheime politie binnen. De familie van de Servische filmmaakster Mira Turajlic werd aangemerkt als de gegoede burgerij, de bourgeoisie die in socialistische terminologie moest inschikken voor het proletariaat. De tussendeuren van het appartement werden op slot gedraaid en in de belendende kamers kwam een arme familie wonen. 

Mira Turajlic begon haar moeder thuis te filmen, zeventig jaar na de Tweede Wereldoorlog

Zeventig jaar later, op het moment dat Turajlic haar moeder begint te filmen, zijn die deuren nog steeds op slot. Ze staan voor een een verdeeld land. De deuren bleven dicht tijdens de burgeroorlog, tijdens het opbreken van Joegoslavië. Ze bleven gesloten tijdens de revolutie, waarin Turajlics moeder, een prominent politiek activiste, een grote rol speelde. 

Srbijanka Turajlic (71) is een prachtige, doortastende vrouw die tegen de achtergrond van die gesloten deuren vertelt over de turbulente geschiedenis van haar land, en haar eigen strijd, eerst als professor aan de Universiteit van Belgrado waar ze werd ontslagen, later, toen dictator Slobodan Milosevic was verdreven, als minister van educatie. Een vrouw die haar leven opofferde aan de politieke strijd en met lede ogen moet toezien hoe lieden uit de stal van Milosevic opnieuw aan de macht komen. 

Wat de documentaire zo sterk maakt, is dat de gesprekken tussen moeder en dochter intiem en vertrouwelijk zijn. Ze praten vrijuit over hun idealen en teleurstellingen. De moeder die haar leven waagde voor haar land. De dochter die haar kinderen liever niet in Belgrado ziet opgroeien en het verkiest om naar Parijs te gaan. Via het kleine familieverhaal leggen ze een wereld bloot van onrust en oorlog, revolutie en repercussies. 

'The Long Season' © RV

Vluchtelingenkamp

En ‘The Other Side of Everything’ is niet de enige bekroonde documentaire die via het kleine intieme familieverhaal de grote thema's van onze tijd blootlegt. ‘The Long Season’ van Leonard Retel-Helmrich werd uitgeroepen tot beste Nederlandse documentaire. Het vluchtelingenkamp waarin de regisseur zich een jaar lang nestelde, is natuurlijk onderwerp van vele reportages en nieuwsuitzendingen, maar Retel-Helmrich is niet voor niets een van de meeste gelauwerde documentairemakers. Hij ontwikkelde een speciaal camerasysteem om zo vrij en ongedwongen mogelijk te filmen. 

In Majdal Anjar, het Syrische vluchtelingenkamp in de Bekavallei in Oost-Libanon, ontspint zich voor zijn camera een aangrijpend familieverhaal, waarin vrouwen wederom een hoofdrol spelen. Een echtgenoot heeft een tweede vrouw in huis gehaald, tot woede van de eerste vrouw die de ‘insluipster’ letterlijk de tent uitvecht. Retel-Helmrich is erbij, als een vlieg op de muur registreert hij het familiedrama dat na verloop van tijd zelfs epos-achtige allure krijgt. 

In de publieksenquête gaat een film aan de leiding over een grootvader en diens kleinzoon

Intiem

Interessant is dat je behalve bij de maestro's ook bij de debutanten een hang ziet naar het familieverhaal om de wereld vorm te geven en te duiden. ‘The Distant Barking of Dogs’ van de Deense regisseur Simon Wilmont, uitgeroepen tot het beste debuut, is het verhaal van een grootmoeder en haar kleinzoon die samen overleven in oorlogsgebied in Oost-Oekraïne. Intiemer dan in ‘Solving my Mother’ van de eveneens debuterende Jeva Ozolina, bekroond met de Juryprijs, kan het bijna niet worden. De Letse regisseuse toont een destructieve moeder-zoon relatie waarin de zoon zijn moeder aangeeft bij de politie wegens emotionele chantage. De boel komt tot ontploffing tijdens Pasen.

Zelfs de publieksenquête wordt momenteel aangevoerd door een film die een grootvader en kleinzoon opvoert. ‘Muhi – Generally Temporarily’ volgt een Palestijns jongetje in een Israëlisch ziekenhuis dat door een auto-immuunziekte beide armen en benen moet missen en gedurende zijn verblijf in het ziekenhuis wordt bijgestaan door zijn grootvader. Op de derde plaats van de publieksenquête (de publieksprijzen worden aan het eind van het festival uitgereikt, als alle stemmen zijn geteld) staat momenteel de Nederlandse documentaire ‘Deaf Child’ waarin regisseur Alex de Ronde zijn dove zoon volgt. 

Filmen in familiekring loont, zo blijkt. Het zijn verhalen van ingewijden die zowel bij de jury als het publiek hoge ogen gooien. De films overstijgen de reguliere reportagestijl door met kunde en van heel nabij te vertellen over wat ons allen aangaat: verhalen van moeders en dochters, vaders en zonen. De wereld verklaard door een hele film lang in een kamer te blijven.

Het documentairefestival Idfa duurt nog tot en met zondag 26 november.

Lees ook: Deze films moet u gaan zien op het Idfa

Deel dit artikel

Mira Turajlic begon haar moeder thuis te filmen, zeventig jaar na de Tweede Wereldoorlog

In de publieksenquête gaat een film aan de leiding over een grootvader en diens kleinzoon