Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eva Meijer schrijft in ‘Voorwaarts’ bedachtzaam en teder over klein verzet

Cultuur

Jann Ruyters

De kracht van ‘Voorwaarts’ schuilt in Eva Meijers ernst, haar bedachtzame, sensitieve toets. © trouw
Boekrecensie

In ‘Voorwaarts’ schrijft Eva Meijer met weemoed en respect over communes: een Franse uit de jaren twintig en een Friese van nu.

Anarchisten horen niet in een commune, lees je in ‘Voorwaarts’, de nieuwe roman van schrijver, filosoof en sinds kort Trouwcolumnist Eva Meijer. ‘Communes herhalen de hiërarchie’, zo drukt ene Dmitri de vinger op de zere plek. Dmitri is zelf anarchist en komt in 1924 even op bezoek bij de fictieve Franse commune ‘De nieuwe weg’. Deze veganistische en anarchistische woongemeenschap is losjes geënt op ‘Terre Liberée’, in 1923 gesticht door Louis Rimbault in het Franse Luynes.

Lees verder na de advertentie

Meijer geeft in ‘Voorwaarts’ het woord aan Sophie Kaïzowski. Haar achternaam lijkt op Zaïkowska, lid van de commune van Rimbault, maar Sophie lijkt toch puur ontsproten aan de verbeelding van de auteur.

Een vertrouwd type: de anarchist die de baas wil spelen

Sophie’s ‘dagboek’ opent met de zeven principes van het communemanifest, zodat we meteen weten waar we ons bevinden. Ik citeer de belangrijkste: dat vrede de weg naar vooruitgang is (ruzie met andere communeleden of argwanende buren dienen te worden vermeden), dat harmonie met de natuur het doel is en dat kleding die verbondenheid in de weg staat (dus dat iedereen bloot loopt), dat veganisme volgt uit de eerdere principes, dat autoriteit ongegrond en daarom deze gemeenschap anarchistisch is (dus er veel zal moeten worden vergaderd) en dat vrouwen gelijk zijn aan mannen.

Tijdschrift van Georges Butaud, lid van 'Terre Liberée'.

Strubbelingen

Idealen waar niet zo heel veel mis mee is, al is de gedachte naïef dat ze al te menselijke gevoelens en conflicten uitbannen. Wat vervolgens tussen de droom en de werkelijkheid in komt te staan is klein, bijvoorbeeld de muggen die je opeten als je geen kleren draagt, of de piemel van een van de communeleden die hinderlijk voor Sophie’s gezicht hangt als hij zijn dienblad neerzet. 

Maar in de loop der tijd worden de struikelblokken groter: een verliefdheid die om intimiteit en exclusiviteit vraagt en leidt tot jaloezie en zelfs handtastelijkheden. Of de tirannieke neigingen van oprichter Louis die zijn anarchistische streven ongeloofwaardig maken - precies zoals gast Dmitri analyseert. Het is een vertrouwd type in communeverhalen: de dwingeland die de baas wil spelen en minder goed kan worden bestreden omdat hij er volgens de ideologie niet is.

De communestrubbelingen volgen we in ‘Voorwaarts’ vanuit het perspectief van Sophie. Ze is net uit Parijs gearriveerd op de boerderij en observeert zichzelf en de anderen zorgvuldig. Sophie wordt de ideoloog van het gezelschap, ze stelt mee het manifest op en verspreidt het gedachtengoed van de commune.

Het anarchisme leefde in het interbellum. Meijer laat je van die geïnspireerde sfeer proeven: enthousiaste toehoorders bij lezingen, verwante geesten die de commune bezoeken. Sophie registreert de idylle, het werk op het land, de discussies: “Die avond bleven we langer beneden dan in tijden, praatten we over waarom we hier waren en wat we deden alsof het nieuw was - het was alsof we zelf opnieuw waren aangekomen, alsof het klopte wat we hier deden.” Sophie schrijft ook over twijfels, fricties en ergernissen, en over haar verliefdheid op de ongrijpbare Clemence, die leidt tot ongemak in de groep.

Hooggestemd idealisme laat zich gemakkelijk bespotten, maar dat is niet wat Eva Meijer in deze roman beoogt

Hooggestemd idealisme

In het tweede deel van ‘Voorwaarts’ krijgt het verhaal een eigentijds decor in het verslag van Sam, lezer van Sophie’s aantekeningen, die besluit met haar geliefde Jona een alternatieve woongemeenschap in Friesland te beginnen. Daar willen ze samen met spiritueel coach, ofwel manager van een ‘troostcentrum’, Eline en voormalig kok Thomas, zelfvoorzienend gaan leven. ‘Ons verzet is klein en zoekend’, noteert Sam op haar blog. “We bouwen het nieuwe in het oude met respect voor wie en wat er hier om ons leeft.” Ook hier zal de liefde een en ander compliceren als vriendin Jona (‘romantische liefde is een heteronormatief concept’) al te vrijgevochten experimenteert met overspel wat geen overspel mag heten.

© x

Hooggestemd idealisme laat zich gemakkelijk bespotten, maar dat is niet wat Eva Meijer in deze roman beoogt, al valt in deel twee zeker niet alles even serieus te nemen. Bier dat van plas wordt gemaakt? Een troostcentrum waar je als therapie bomen knuffelt?

Het dramatische verloop mag wat voorspelbaar zijn, de kracht van ‘Voorwaarts’ schuilt in Meijers ernst, haar bedachtzame, sensitieve toets. In de tederheid waarmee ze ‘die voortdurende weerstand die liefde heet’ beschrijft, die onbestuurbare, eigenlijk anarchistische prikkel die onafhankelijkheid en vrijheidszin bedreigt. Essayistische passages over manifest en revolutie mengt ze met meer zinnelijke zinnen over de fysieke kwellingen van het aardse boerenbestaan, de verwarrende verlangens naar een geliefde.

Politiek filosoof Meijer bouwt aan een eigenzinnig literair oeuvre over idealen en idealisten. In vergelijking met het raadselachtige, meer ironische ‘Dagpauwoog’ (over een radicale dierenactivist) en het originele ‘Het vogelhuis’ (over vogelaar Len Howard 1894-1973) is ‘Voorwaarts’ schematischer, maar Meijer zet je wel aan het denken. In de weemoed naar, en hoop op vernieuwing en verandering herinnert haar roman aan AKO-winnaar ‘Feest van het begin’ van Joke van Leeuwen, een roman die eveneens het revolutionair élan bezong. 

‘Voorwaarts’ is minder lyrisch en abstract, het verhaal is kleiner en politieker, maar net als Van Leeuwen schetst Meijer de keerzijde van het ideaal zonder daarmee het ideaal op zich te verketteren. “Tegenbewegingen zijn er altijd al geweest”, noteert Sam, “het is nieuw omdat wij het nu doen.” Hoed ons voor cynisme, luidt de boodschap, en daar weet Meijer je met een ontroerend einde ook wonderwel vandaan te houden, ondanks al te menselijk falen en gefröbel.

Oordeel: bedachtzaam, teder, tot nadenken stemmend.

Voorwaarts
Eva Meijer
Cossee; 240 blz. € 20,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

Een vertrouwd type: de anarchist die de baas wil spelen

Hooggestemd idealisme laat zich gemakkelijk bespotten, maar dat is niet wat Eva Meijer in deze roman beoogt