Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eigenlijk is het Drentse Frederiksoord al een kunstwerk op zich

Cultuur

Anouk Boone

Steensculptuur in het Sterrebos © S VELDEMA/ Into Nature

Het Drentse landschap is deze zomer het decor voor zeventien kunstenaars. Grote internationale namen en aanstormend talent spelen op een kunstroute met de spanning tussen natuur en cultuur.

Het broeit meer dan ooit in de tuinkas van de verlaten Tuinbouwschool van Frederiksoord in Zuidwest-Drenthe. De vervallen kas biedt flora ruim baan: bramenstruiken krullen om het kasgeraamte, kruipend distel vormt een haag van pluis, oranje trompetbloemen contrasteren met woekerend onkruid uit de betonnen vloerscheuren.

Lees verder na de advertentie

Tussen al dit natuurgeweld doemen zwartgebeitste geraamtes van Drents sprokkelhout op. De schimmige signaturen zijn 'liggende naakten' van de Amerikaanse kunstenaar Matthew Day Jackson, een parodie op de 'odalisk' - het klassiek wit liggende naakt - en maken deel uit van de kunstbiënnale Into Nature.

Het lijkt de essentie van de kunst­ma­ni­fes­ta­tie: natuur als basis voor cultuur, die weer wordt heroverd in de natuur

"Te gek, een zwam", roept Hans den Hartog Jager, artistiek leider van de kunstroute. Hij buigt zich voorover naar een van de ruwe naaktsculpturen. In een spleet tussen de knoesten zwelt nieuw leven. "We willen mensen op scherp zetten. Wat vermag kunst? In een museum kom je dit niet tegen", zegt Den Hartog Jager. Ook de boktor grijpt zijn kans: kleine hoopjes zaagsel vormen hun bekentenis op en rondom het artistiek geconstrueerde hout.

Franse kunst in Frederiksoord © S VELDEMA/ Into Nature

Niets is wat het lijkt

Het lijkt de essentie van de kunstmanifestatie: natuur als basis voor cultuur, die weer wordt heroverd in de natuur. Niets is wat het lijkt. Van onzichtbaar tot imponerend, van subtiel tot heel heftig: de werken van internationale kunstenaars als Olafur Eliasson, David Claerbout, Anne Geene en Arjan de Nooy, verbazen, verontrusten, verlichten en verweven cultuur en natuur.

Zo kreeg Den Hartog Jager een 'enorm krat met vogelnesten' opgestuurd uit Argentinië door kunstenaar Adrián Villar Rojas. De nesten - gemaakt van stro, leem en grijze klei in Rojas' studio - zijn holachtige architecturale sculpturen geïnspireerd op het nest van de Hornero, de nationale vogel van Argentinië.

"Het is de perfecte spanning tussen cultuur en natuur", vertelt hij. "Het zijn sculpturen, maar hier buigt de mens als het ware voor de vogel."

In Frederiksoord, midden in de zogenoemde Koloniën van Weldadigheid, boog de natuur juist voor de mens: een gecultiveerd gebied (het 'pauperparadijs') ontsprong hier uit het gedachtegoed van de Verlichting. De 'Maatschappij van Weldadigheid' stichtte rond 1820 koloniën in de Drentse streek. Het concept: 'verpauperde' gezinnen uit de steden een bestaan bieden tegen de prijs van grondontginning en -bewerking. Het kunstmatige dorp is op zichzelf al een bezoek waard.

Vervreemdend natuurlijk

Het Sterrebos is zo'n voorbeeld van bedrieglijke schijn: een aangeplant jachtbos uit 1770 met stervormige paden. Wild werd naar het midden gedreven om daar te worden afgeschoten. Een 'schuldig landschap', noemt Den Hartog Jager het, refererend naar de onlangs overleden kunstenaar Armando.

In de 'jachtkuil' staan uitgehouwen steensculpturen van de Poolse kunstenares Alicja Kwade. De omgeving is inmiddels zo verwilderd, dat haar sculpturen vervreemdend natuurlijk aanvoelen. Het hoogtepunt: een massief marmeren bol, 'Solid Sky', van maar liefst 6000 kilo Braziliaans blauwe kwarts.

"Het symboliseert voor mij de aarde", zegt Den Hartog Jager, terwijl hij een hand op de bol legt. Het blauwmarmer heeft een immense diepte door de golvende 'tekeningen' en kleurschakeringen, voelt koud aan, de eigen hartslag resonerend in de handpalm. Als dit de aarde is, dan is het Sterrebos het magische middelpunt van het universum.

Op Instagram poseren mensen in yogahouding op de bol 'gestolde lucht'

Het werk van Kwade, wiens bolvormige planeten vorig jaar ook te zien waren op de biënnale van Venetië, valt qua 'onvergankelijkheid' wat uit de toon met enkele andere werken in Drenthe. De Franse kunstenaar Adrien Vescovi bijvoorbeeld, werkt als een chemicus met stoffen en natuurlijk pigment. Zijn schilderinstallaties zijn slechts het startpunt, het is alsof hij zijn kwast overdraagt aan de natuur.

Meterslange doeken in aardetinten als een levensgroot schilderij en 200 meter aan stofrollen ondergedompeld in een vijver, gaan een dialoog aan met de zon, de maan, regen en wind. Nieuwe kleuren en patronen ontstaan, geen dag zien de werken er hetzelfde uit.

Schimmelculturen

Als de werken iets gemeen hebben met Kwades werk, is het interactie met de omgeving. Op Instagram poseren mensen in yogahouding op de bol 'gestolde lucht' terwijl in 'Vescovis' vijver' alchemistische schimmelculturen de in okersappen gedrenkte lappen katoen opnieuw vormgeven.

De route vervolgt in Holtingerveld. De lucht is hier donkerder, de wind agressiever. Hunebedden tekenen de glooiende heidevelden, naast stuifzand, een kudde heideschapen en hoefijzervormige wallen als overblijfsel van Duitse vliegtuighangars.

In het ruige landschap spreekt de kunst soms luid en duidelijk: het werk 'Alo, Alo' van de Afrikaanse kunstenaar Hervé Youmbi (zes felgekleurde 'grafpalen' van kralen), staat pal naast de grafstenen van een hunebed. Tijd en cultuur lossen op, kijkend naar de contrasterende grafwerken.

Soms spreekt de kunst subtiel, fluisterend vanuit ruisende bomen. De instrumentale geluidsinstallatie 'Night and Fog' van Susan Philipsz snijdt door de ziel: meditatieve blaasmuziek, op een plek met schrijnende herinneringen, memoreert de oorlogsdocumentaire 'Nuit et Brouillard'.

En soms gaat de verbintenis cultuur-natuur zelfs zo ver, dat kunst haast onzichtbaar wordt 'ontheven': op het werk 'Meteorite #1' van Sarah van Sonsbeeck, een bronzen zwerfkei, zit een vrouw te bellen en te eten. Pies-sporen van viervoeters tonen zichtbaar hun sporen op de 'verloren steen'.

Escape Vehicle nr. 9. © STUDIO MORISON

Een illusie van veiligheid

Twee schoten doorbreken de doodstille nacht in de Drentse bossen. Ik verstijf, grijp mijn telefoon. Het vertrouwde scherm licht op in de pikdonkere ruimte: 3.54 uur.

Ik bevind me op Defensie-oefenterrein, vlak bij eeuwenoude hunebedden op het Holtingerveld. Vannacht slaap ik in het Escape Vehicle nr. 9 van de Engelse kunstenaars Heather en Ivan Morison, onderdeel van de kunstroute Into Nature: Out of Darkness.

Midden in het 'oerlandschap', gevormd door ijs en oorlog, lig ik in een kanariegele 'ufo' geïnspireerd op de apocalyptische roman 'Ice' van Anna Kavan uit 1967. Weg van de stad, op land waar mammoeten ooit regeerden.

Het futuristisch-ogende 'ontsnappingsvoertuig' is gemaakt van aluminium, gaaswerk en tentzeil: een 'opvouwbare schuilplaats' op vier poten.

Binnen, op een zwartgecoat matras, verlaat ik mijn bekende wereld om geconfronteerd te worden met de illusie van veiligheid.

Alleen in het duistere bos klinkt elk brekend takje of ritselend konijn onverwacht luid.

Ik klim op het dak: een on-Hollands tafereel ontvouwt zich in de verkwikkende buitenlucht. Op een van Nederlands donkerste plekken gloort de sterrenhemel onverstoord: een Melkweg, daarin een grote 'W'. Dat moet Cassiopeia zijn! Euforie overstemt even de oorverdovende stilte.

Lees ook:

De Nederlandse buitenkunst is nogal braaf - maar is dat erg?

oke de Wolf bekijkt deze zomer beelden langs de snelweg, op de rotonde, het plein en in de vinexwijk. Voorafgaand aan een serie 'Buitenkunst' maakt ze de balans op. Kunstwerken in de openbare ruimte zijn braver dan ooit. Hoe komt dat? 

Deel dit artikel

Het lijkt de essentie van de kunst­ma­ni­fes­ta­tie: natuur als basis voor cultuur, die weer wordt heroverd in de natuur

Op Instagram poseren mensen in yogahouding op de bol 'gestolde lucht'