Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een zweem van Vermeer geeft Desiree Dolron aan haar foto's. Met dank aan de computer.

Cultuur

door Henny de Lange

Als kind schreef fotograaf Desiree Dolron graag verhaaltjes. Een paar jaar geleden vond ze er één terug, waarin ze als 11-jarige een droom had beschreven die steeds terugkeerde. Daarin loopt ze in een voor haar bekende omgeving. Maar als dat ze een deur passeert, komt ze terecht in een andere wereld waarin ze niet thuis hoort.

Die wereld vertakt zich eindeloos. Met die repeterende droombeelden in haar hoofd wilde de fotograaf iets doen. In diezelfde tijd ontmoette ze een meisje, Catya, dat sprekend lijkt op het 'Portret van een jonge vrouw' dat Petrus Christus rond 1470 schilderde, één van haar lievelingsportretten. Het schilderij hangt in een museum in Berlijn. ,,Het was zo'n schok om bijna 600 jaar later een meisje te zien dat zo onwaarschijnlijk op dit portret lijkt.''

Deze samenloop van omstandigheden stond volgens Desiree Dolron (Haarlem, 1963) aan de basis van haar nieuwste fotoserie 'Xteriors' ('Buitenkanten'), waaraan ze sinds 2001 heeft gewerkt en die nu samen met ander werk te zien is op het eerste grote overzicht van haar oeuvre, in het Fotomuseum Den Haag. (Droom)beelden die jarenlang opgeslagen waren in haar hoofd en die toevallige ontmoeting met Catya, inspireerden haar tot geënsceneerde portretten die doen denken aan de schilderijen van de Vlaamse Primitieven en Johannes Vermeer. Schilders die ze bewondert om hun lichtwerking, kleurgebruik en compositie. De techniek van hun klassieke portretkunst heeft zij met camera en computer proberen te benaderen.

Ook door Rembrandt liet zij zich beïnvloeden. Diens schilderij 'Anatomische les' komt je op het netvlies bij het intrigerende portret dat ze maakte van een roodharig naakt jongetje op een baar, omgeven door in het zwart geklede vrouwen. De eerste indruk is dat het jongetje dood is, maar het slaapt. Bij de opening van de tentoonstelling liep het ventje dat poseerde voor deze foto springlevend rond, wat voor sommige bezoekers toch even schrikken was.

Uren heeft Dolron achter de computer gezeten om het beeld van de slapende jongen op te bouwen uit een groot aantal negatieven. Ook haar andere portretten bewerkte ze eindeloos om ze een zweem te geven van Vermeer of de Vlaamse Primitieven. Het resultaat is dat haar serene en mysterieuze portretten vaak nauwelijks nog aan foto's doen denken.

Het is niet zo dat ze het werk van Rembrandt of Vermeer bewust probeert te benaderen. Vaak ziet ze zelf pas later de gelijkenis, zegt ze. ,,Het onderbewuste lijkt een grote beeldbank te zijn, waaruit je vaak zonder het te weten ideeën put.''

De ontdekking van Catya, het meisje dat zo sprekend lijkt op het portret van Petrus Christus, moet ook in dat licht worden gezien. Lang is ze op zoek geweest naar een geschikte locatie waar ze haar modellen kon laten poseren. Ze vond die uiteindelijk in het achttiende-eeuwse landhuis Oud-Amelisweerd bij Utrecht, met precies de lichtinval, architectuur en sfeer die ze zocht .

Dolron bewerkt niet alleen haar geënsceneerde portretten, dat doet ze ook met haar documentaire werk. Maar dan spreekt het resultaat minder tot de verbeelding. Zo hangen op de tentoonstelling de foto's die ze heeft gemaakt in Cuba. In 2001 bezocht ze dit land voor de eerste keer, waarbij ze de mogelijkheid kreeg om Fidel Castro te portretteren. Die afspraak ging echter op het laatste moment niet door.

Het jaar erop keerde ze terug met de bedoeling om niet alleen Castro maar ook andere oud-strijders alsmede het militaristisch schoolsysteem te fotograferen. Maar alle eerdere toezeggingen die mensen haar hadden gedaan, werden niet nagekomen, met als gevolg dat haar hele Cuba-project in het water dreigde te vallen. Ze besloot toen maar het leven in de wijk waar ze drie maanden woonde, vast te leggen. Dat leverde een aaneenschakeling van portretten, schilderachtige interieurs en landschappen op die volgens Dolron goed de passiviteit en traagheid van het leven weergeven.

Toch hebben deze foto's lang niet de zeggingskracht van haar portretten. Voortdurend vraag je je ook af wat echt is en wat ontstaan is door beeldbewerking. Maar volgens Dolron is de kritiek dat ze de werkelijkheid heeft gemanipuleerd, niet terecht, omdat ze per se geen journalistieke reportage wilde maken. Vooral de indruk van de kleuren en de sfeer zoals zij die in Havana heeft ervaren, heeft ze in de digitale bewerking en tijdens het afdrukproces proberen weer te geven.

Op de tentoonstelling is ook een selectie te zien uit haar fotodocumentaire Exaltation die ze tussen 1991 en 1999 maakte van gruwelijke religieuze rituelen als zelfverminkingen en kruisigingen in India, Thailand, Marokko en de Filippijnen. Ook hier geldt dat ze geen journalistiek fotoverslag heeft willen maken. Het ging haar er vooral om om de beleving van de deelnemers vast te leggen. Daarom maakte ze haar foto's ook in zwart-wit, omdat bloederige kleurenfoto's al gauw sensationeel worden.

Het zijn zeer esthetische foto's, die haaks staan op de vreselijke taferelen van mensen die zichzelf met messen en vleeshaken verwonden. Toch vindt ze dat niet misplaatst, omdat de beoefenaars deze jaarlijks terugkerende rituelen zien als een kunst van uiterste concentratie en zelfopoffering. En daarom mag je dit ook als kunst fotograferen, meent Dolron.

Op dit moment wordt Dolron indernationaal gezien als een van de meest succesvolle Nederlandse fotografen. Het Guggenheim Museum in New York en het Victoria & Albert Museum in Londen kochten onlangs werk van haar. Vooral haar veelzijdigheid en de variatie in haar werk worden als sterke punten gezien, al impliceert dat wel dat ze geen herkenbare eigen stijl heeft.

Haar volgende doel is weer een reis, dit keer naar China en Rusland, landen die nog met één been in het communisme staan en met hun andere been al in het kapitalisme. Ze wil onderzoeken wat het effect daarvan is op de cultuur en de mensen die er wonen. Daar had ze wel behoefte aan na haar portrettenserie Xteriors, die ze betitelt als het meest gecompliceerde project dat ze ooit heeft gedaan. Hopelijk heeft dat haar niet afgeschrikt, want Xteriors smeekt om een vervolg.

We hoeven ons niet te veel zorgen te maken dat Dolron zich zal 'beperken' tot reportagefotografie. Ze wil juist niet in een bepaald hokje worden gestopt, maar doorgaan op deze spannende weg. Juist tijdens het reizen ontstaan vanzelf de ideeën waar ze thuis -achter het beeldscherm, in vrijwel totale afzondering- mee aan de slag gaat. Net zo lang tot het beeld beantwoordt aan wat er ergens in die beeldbank in haar hoofd is opgeslagen.

Deel dit artikel