Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een verslag van verslaving en herstel is voorspelbaar, maar niet per se saai

Cultuur

Jann Ruyters

Leslie Jamison © Beowulf Sheehan
boekrecensie

In ‘Ontwenning’ vertelt Leslie Jamison een ‘gewoon’ verhaal over drinken en droogstaan

Een boek over alcoholverslaving, is er iets saaier dan dat? Je kunt het script zo uittekenen. “Hunkering. Gebruik. Herhaling”. En dan de ‘smakeloze zelfgenoegzaamheid van het verlossingsverhaal’. De Amerikaanse essayist en romanschrijver Leslie Jamison houdt het zichzelf voor als ze besluit om toch dat boek te schrijven, en bepaald geen dunnetje, over de niet te stillen dorst die haar jarenlang kwelde. In haar bevlogen memoir ‘Ontwenning. Over alcohol, bedwelming en herstel’ vertelt ze er alles over; alles over de hunkering én alles over de ontnuchtering, uitvoerig maar zo welsprekend dat ook de niet-verslaafde er door geraakt wordt.

Lees verder na de advertentie

Jamison begon met te veel drinken op haar 21ste als student aan de befaamde Writers Workshop aan de Universiteit van Iowa waar vele dichters en schrijvers haar zijn voorgegaan in het leven aan de ‘wild side’. De eerste slok nam ze al op haar twaalfde (‘knisperige champagne, hete dennennaalden in de keel’) maar de oerscène vindt plaats in een schrijfworkshop in een souterrain waar ze haar beste verhaal moet presenteren en dan vertelt hoe ze op haar vijftiende bij een gastgezin in Costa Rica de woorden paard (caballo) en heer (caballero) door elkaar haalt en dus aan het gezin vertelt dat ze heren berijdt. Niemand lacht. Auw.

Gezin van hoogvliegers

Hoewel gewaarschuwd door haar vader dat alcohol voor de Jamisons een gevaarlijk goedje is, bestrijdt Leslie verlegenheid, onzekerheid en eenzaamheid met whiskey uit kartonnen bekers, roes en black outs. “Als ik dronk kon ik achter de verlichte ramen wonen die ik onderweg naar de sportzaal achter de rechtenfaculteit had gezien.”

Opgegroeid in een gezin van hoogvliegers - haar vader econoom, haar moeder arts - is Jamison er voor alles op uit om gezien te worden en gezien word je pas als je iets slims opmerkt. “Van hem houden was altijd naar iets hoogs en lichtends reiken”, merkt ze op over haar vader. Ze weet als puber nooit wat ze tegen hem moet zeggen. “Op je tenen staan, zo voelde liefde aan.”

Haar grootste angst in de liefde is vertrouwdheid en verveling. Haar literaire voorbeelden vindt ze in dronken genieën als Malcolm Lowry, Denis Johnson, Raymond Carver, schrijvers met wie in Iowa volop gedweept wordt. Er zijn ook vrouwelijke voorgangers (Marguerite Duras, Jane Bowles, Jean Rhys) maar die staan er minder florissant op. Tegenover de geromantiseerde drankeuforie van John Berryman schetst Jamison de tragedie van Jean Rhys die haar baby verliest omdat ze net (met man!) in de bonen is als het jongentje longontsteking krijgt en ze door de roes verzuimt hem op tijd naar het ziekenhuis brengen. (“Mannelijke dronkaards zijn spannend. Vrouwelijke dronkaards zijn slechte moeders.”)

Jamison schrijft over de ‘war on drugs’ die vooral Af­ro-Ame­ri­kaan­se verslaafden criminaliseert

Jamison zet de verhalen van deze auteurs naast haar eigen liederlijke afgangen: een abortus na een zatte zwangerschap, een dronken date rape in Nicaragua, destructieve ruzies met haar geliefde, hartmedicatie tegen ritmestoornissen wegslikken met wijn, wakker worden naast de toiletpot, en iedere ochtend weer de droge mond-kater en de kwellende hunkering naar de eerste slok. Verrassend is dat ze in die jaren toch redelijk blijft functioneren: ze verzorgt haar oma op haar sterfbed, geeft les aan de universiteit, debuteert als romanschrijfster met ‘De gin-kast’. Ze is dan wel veel dronken, maar aan de zelfkant belandt ze niet, deze ‘gepriviligeerde’ alcoholist waardoor ze in haar uitvoerigheid soms ook kriegel stemt, ware het niet dat ze de overdramatisering gepaard laat gaan met scherpe analyses.

Jamison schrijft over de ‘war on drugs’ die vooral Afro-Amerikaanse verslaafden criminaliseert, over het productiviteitsevangelie (‘maak wat van je zelf’) dat mensen uitput; over Billy Holliday die geketend aan haar bed sterft, over Amy Winehouse en haar strijdbare ‘Rehab’.

Leve de nuchtere schrijver

Jammer genoeg lost ze de in het eerste hoofdstuk gedane belofte dat dit boek niet alleen over de hunkering naar drank gaat maar ook over de daaronder schuilende breder gedeelde hunkering naar liefde, naar iets groters, niet helemaal in. Wel raakt ze je in de tweede helft van het boek, in de schets van haar weg naar herstel. Op haar 27-ste is het genoeg, ze omarmt het twaalf-stappenplan van A.A.. De ‘Anonieme Alcoholisten’ slaan in feite het fundament weg onder haar schrijverschap door niet te hameren op uniciteit en originaliteit, maar op gedeelde ervaringen en herkenning. De clichés die Jamison van jongsafaan leerde verafschuwen, leert zie tijdens de AA-meetings omarmen: ‘Er was iets verlichtends, zelfs iets als bidden, in het omarmen van die waarheden’. Weg dronken genie, leve de nuchtere schrijver ‘die óverleeft, rust vindt en elke dag hard werkt’. Jouw verhaal is niet bijzonder, het lijkt op dat van mij.

Leslie Jamison

Ontwenning

Vert. Gerda Baardman, Bart Gravendaal. Hollands Diep; 523 blz. € 24,99

Oordeel

Welsprekend en ‘onmatig’ verslag van verslaving en herstel

Lees ook:

Een bundel van onverwachte, kleine natuurervaringen te midden van het stadse leven

Er klinken wel meer vogels in de Nederlandse poëzie, maar een van de beroemdste is zonder twijfel de mus van Jan Hanlo: ‘Tjielp tjielp - tjielp tjielp tjielp’. 

Deel dit artikel

Jamison schrijft over de ‘war on drugs’ die vooral Af­ro-Ame­ri­kaan­se verslaafden criminaliseert