Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een verkrachting verwerken op de bühne, maar niet vanuit een slachtofferrol

Home

Sander Hiskemuller

© nellie de boer

Hoe maak je een voorstelling over verkrachting zonder jezelf te portretteren als slachtoffer? Samira Elagoz herwon de macht over haar seksualiteit door dates te filmen.

Drie jaar geleden is de jonge Finse theatermaker Samira Elagoz verkracht door een kennis. Ze vertelt erover aan het publiek, bijna achteloos, vanaf een klapstoeltje op het toneel. Haar woorden leiden een aantal korte filmpjes in, die op het achterdoek worden vertoond. In een filmpje vraagt ze vrienden en familieleden, precies twee jaar na haar verkrachting, te reageren op wat haar is overkomen.

Lees verder na de advertentie

Een goede vriend pakt het ironisch aan en brengt een ode aan zijn penis ("Het zijn nou eenmaal lullen die de dienst uitmaken"), terwijl hij filmt hoe zijn geslachtdeel oprijst, onder een dekbed vandaan. In een ander shot vertelt Elagoz' grootmoeder hoe de verkrachting van haar kleindochter haar confronteerde met haar eigen ervaring met seksueel geweld, zestig jaar geleden, een gebeurtenis die ze nu voor het eerst deelt. Luchtige en aangrijpende verhalen wisselen elkaar af; luidkeels lachen, dan een traan.

Er kwam zó veel materiaal uit: vragen over genderrollen bijvoorbeeld

Samira Elagoz

Een onconventionele manier van traumaverwerking, noemt Samira Elagoz (1989) haar voorstelling 'Cock, Cock... Who's There?', een mengeling van documentair theater en film. Elagoz: "Als ik een film zag over seksueel geweld, dacht ik altijd: hiermee kan ik me helemaal niet identificeren. Er wordt vaak vanuit slachtofferschap gesproken. Ik wilde een stuk maken over overleven, en juist níét vanuit een slachtofferpositie."

Aanvankelijk zou de voorstelling alleen gaan over de reacties van vrienden en familie op haar verkrachting. "Maar er kwam zó veel materiaal uit: vragen over genderrollen bijvoorbeeld, en over het feit dat seksueel geweld nog steeds een taboe is. Deze vragen vroegen om antwoorden. Mijn hoofdvraag voor het vervolg van het project werd: wat lokt mijn vrouw-zijn uit bij mannen? Het provoceert tot geweld, zo was gebleken, maar wat nog meer? En waardoor wordt dat bepaald?"

De eerste blik

Dus volgden er voor 'Cock, Cock... Who's There?' meer filmpjes, die ze in de voorstelling aan elkaar praat en op toneel monteert met live actie. Elagoz legt bij tientallen mannen het eerste moment vast dat ze haar in beeld krijgen: een parade van zwijmelende, verlegen of stoer kijkende mannen. In weer een ander filmpje gaat Elagoz een stap verder en arrangeert ze in verschillende steden - van Amsterdam, New York tot Tokio - ontmoetingen via advertentiesite Craigslist, waarop mensen ook met elkaar in (seksueel) contact komen. De mannen reageerden op een contactadvertentie, waarin Elagoz een simpele vraag stelde: mag ik filmen hoe we elkaar leren kennen?

Dit Craigslist-filmpje, een belangrijk onderdeel van de voorstelling en inmiddels uitgewerkt tot een documentaire, toont een bonte stoet mannen, die aan het woord komen over hun seksuele beleving. Elagoz: "Het was mijn bedoeling een stuk over dit onderwerp te maken, zonder dat het een aanval op 'de man' zou zijn. Dus had ik geen vragen, ik veroordeelde de mannen niet, ik liet ze gewoon delen wat ze wilden delen."

Mensen vragen: was je niet bang? Maar ik heb me geen moment onveilig gevoeld. Ik ben verkracht door iemand die ik goed kende

Samira Elagoz

De mannen, onder wie een exhibitionist en een sm-meester, lieten zich willens en wetens filmen. Waarom? Elagoz: "Eenzaamheid bleek een reden, en de drang om gezien te worden. Mensen vragen: was je niet bang? Maar ik heb me geen moment onveilig gevoeld. Ik ben verkracht door iemand die ik goed kende. De paradox is dat mijn ontmoetingen met vreemde mannen juist heel safe voelden."

De voorstelling had makkelijk een masochistische exercitie kunnen worden, maar dat is het geen moment. Elagoz plaatst zich bewust in een positie waarin ze het voorwerp is van de mannelijke blik, maar ze heeft wel een camera waarmee ze die blik als het ware kan beantwoorden. Je kunt het bijna afstandelijk noemen, als de houding van een gedragswetenschapper. "Ik wilde een situatie creëren waarin ik onderzoek kon doen naar geweld en intimiteit, als in een laboratorium. Daardoor identificeer je je als publiek hopelijk niet met mij als maker, maar met het onderwerp."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© rv

Geen oordeel

Ze trekt in de voorstelling bewust geen conclusies over mannen of over seksueel geweld, maar laat elke situatie waarin ze belandt voor zich spreken. "Net zoals ik ook niet kan spreken voor alle vrouwen die in hun leven zijn verkracht. Deze voorstelling gaat niet alleen over seks, geweld of macht, er zijn ook tedere momenten. Het enige algemene wat je zou kunnen concluderen is dat we met betrekking tot seksualiteit rollen vervullen, en die rollen kennen verschillende lagen."

Maar, benadrukt ze, de dramaturgie maakt de voorstelling krachtig, niet het feit dat ze zo'n verschrikkelijke ervaring deelt met een publiek. "Het is bedacht als een theaterstuk. De verteltrant is blijmoedig, de filmmontages en live actie op het podium zijn juist heel straight en rechttoe rechtaan. Daarom duurde het ook best lang, voordat ik deze voorstelling kon maken; ik moest er klaar voor zijn. Anders had ik het persoonlijke nooit naar het universele kunnen tillen."

Ik ben erachter gekomen dat het een misverstand is dat je een verkrachting voor honderd procent kunt verwerken

Samira Elagoz

Het project voelde voor haar als een overwinning, die met het vorderen van de voorstelling leidt tot iets wat je hervonden intimiteit kunt noemen. "Ik ben erachter gekomen dat het een misverstand is dat je een verkrachting voor honderd procent kunt verwerken. Maar gedurende het maakproces veranderde de negatieve ervaring wél van betekenis, en transformeerde die via vele verrassende momenten in iets moois. Dat je je eigen verhaal kunt editen, zoals ik heb gedaan, is op zich al zó'n optimistische gedachte. Ik ben blij als ik daar mensen mee kan empoweren."

Ook een documentaire

Samira Elagoz studeerde met 'Cock, Cock... Who's There?' af aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling in Amsterdam en ontving er de André Veltkamp Beurs voor, bedoeld voor een afstudeerproductie die 'op basis van makerschap, eigenheid, gedrevenheid en oorspronkelijkheid, een langer leven verdient'. Sindsdien tourt Elagoz met de voorstelling langs Europese theater- en filmfestivals.

Het filmpje met Craigslist-ontmoetingen werkte Samira Elagoz uit tot de documentaire 'Craigslist Allstars', die op documentairefestival Idfa was te zien en die met 'Cock, Cock... Who's There?' tijdens het theater-, dans- en performancefestival Spring wordt hernomen.

Craigslist Allstars, 21 mei, Stadsschouwburg Utrecht.

Cock, Cock... Who's There? (18+), 23/24 mei, Theater Kikker, Utrecht.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Er kwam zó veel materiaal uit: vragen over genderrollen bijvoorbeeld

Samira Elagoz

Mensen vragen: was je niet bang? Maar ik heb me geen moment onveilig gevoeld. Ik ben verkracht door iemand die ik goed kende

Samira Elagoz

Ik ben erachter gekomen dat het een misverstand is dat je een verkrachting voor honderd procent kunt verwerken

Samira Elagoz