Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een verhaal over de onoverwonnen monsters in onszelf

Cultuur

Peter van der Lint

© rv
Recensie

'Idomeneo' is een verhaal uit de Griekse oudheid vol koningskinderen en rampspoed. Maar in Zürich brengt Jetske Mijnssen Mozarts opera terug tot een verhaal over gewone mensen, over de strijd tegen de monsters in onszelf.

Familiefoto's in keurige lijstjes, statige salontafels, sereen brandende kaarsen. Simpele beelden zijn het, maar veel meer dan deze 'dagelijkse dingen' heeft regisseur Jetske Mijnssen niet nodig om van de opera rondom de Kretenzer koning Idomeneo - als winnaar teruggekeerd uit de Trojaanse oorlogen - een universeel verhaal te maken.

Lees verder na de advertentie
Als het doek opengaat, volgt meteen de volgende stomp in je maag

Niet het verhaal over het monster dat rampspoed over Kreta brengt, maar een verhaal over de monsters in onszelf. Over hoe oorlogstrauma's in mensen woeden, en over hoe die doorwoekeren in volgende generaties. Het is beklemmend dicht op de huid uitgewerkt, met minimale middelen en kleuren in decor en kostuums, maar het sorteert maximaal effect.

Het verhaal is snel verteld. Idomeneo raakt bij terugkeer naar Kreta in een storm verzeild en belooft Neptunus in doodsangst dat hij de eerste mens die hij tegenkomt, zal offeren als hij veilig het strand bereikt. Dat blijkt zijn zoon Idamante te zijn. Om de eed te ontlopen probeert hij zoonlief ver weg te sturen met de Griekse koningsdochter Elektra, die zo haar eigen trauma's heeft. En dan is er nog de Trojaanse koningsdochter Ilia, wier hele familie door de Grieken is uitgemoord, maar die tot haar ontsteltenis in ballingschap verliefd werd op Idamante, en daarmee een rivale is van Elektra.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

© rv

Vanaf de openingsmaten in Zürich wist je: hier staat iets bijzonders te gebeuren. Dirigent Giovanni Antonini laat het barokorkest La Scintilla grommen en bulderen in de ouverture. Mozart is op zijn allersterkst als hij het orkest gebruikt als een gevoelsmachine die ook stompen kan uitdelen en Antonini voelt dat feilloos aan.

Als het doek opengaat, volgt meteen de volgende stomp in je maag. Daar staat Ilia, hooggehakt, stijlvol in tweedelig glanzend grijs. Ze lijkt ongenaakbaar. Op de kale bühne staan zes doodskisten in verschillende formaten. Ook een heel kleintje. Ilia klampt zich vast aan een familiefoto. Daarop staan de personen die nu aan haar voeten in de kisten liggen. Bam!

Perfect op die krachtige, haast revolutionaire muziek plakt Mijnssen, eensgezind met haar decorman Gideon Davey en haar kostuumvrouw Dieuweke van Reij, een uitermate grauw en streng beeld. Dit wordt geen vrolijke avond.

Opnieuw rijzen in Zürich de haren je in positieve zin te berge.

Al stemt het beslist vrolijk dat deze enscenering zo bijzonder goed slaagt, zowel muzikaal als theatraal. En dat in het theater waar Mozarts 'Idomeneo' in 1980 als het ware opnieuw werd uitgevonden. De Züricher productie van Nikolaus Harnoncourt en Jean-Pierre Ponnelle is legendarisch geworden. Er verscheen een referentie-opname van en opeens was 'Idomeneo' niet meer het ouderwetsige, onvolwassen jeugdwerk van Mozart.

De 24-jarige componist kwam met deze muziek ineens naar voren als een theatermens zonder weerga. Het was alsof de opdracht uit München hem vleugels gaf en hij het plichtmatige en saaie Salzburg eindelijk achter zich kon laten. Zijn genie en al zijn zintuigen werden met deze 'Idomeneo'-opdracht voor het eerst echt aangesproken. Hij leverde een meesterwerk af, dat maakte Harnoncourt in 1980 duidelijk. En opnieuw rijzen in Zürich de haren je in positieve zin te berge in deze nieuwe kijk op de partituur van Antonini en Mijnssen.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Simpele en grauwe beelden maken van deze Idomeneo een indringende ervaring. © rv

Die foto's - wat een vondst! Idomeneo heeft er ook een. Daarop staat hij met zijn dan nog kleine zoontje dat hij bij terugkomst jaren niet heeft gezien. Als Ilia hem over haar verdriet vertelt, knielt de koning bij die foto neer, bij zijn eigen verdriet. De familieleden van Elektra, die elkaar in niets ontziende eerwraak hebben uitgemoord, zitten meer in haar hoofd. Tijdens haar eerste aria voeren figuranten een stille dodendans uit, waarin de zus-, vader- en moedermoord bijna als iets vanzelfsprekends worden uitgebeeld.

Foto's en familie dus. Idomeneo, die geen vader kan zijn voor zijn zoon, wordt aan het slot juist een ontroerende vaderfiguur voor Elektra. Na haar laatste woede-aria stormt Elektra in andere ensceneringen meestal effectvol van het toneel af. Mijnssen laat haar tegenhouden door Idomeneo, die zich liefdevol over haar ontfermt. De productie zit vol met dergelijke stille details.

Han­na-Eli­sa­beth Müller is een droom van een Ilia, fascinerend om naar te kijken, nog fascinerender om naar te luisteren

Ilia bijvoorbeeld, die zich met haar onafscheidelijke familiefoto sereen neervlijt op de tafels, tussen de brandende kaarsen. In Mijnssens 'Orfeo' in Nancy zat ook al zo'n ontroerende tafel-scène. Of het glimmende pistool dat stil en dreigend van hand tot hand gaat. Of het uitstekend zingende koor dat steeds als een golf van achter het decor de bühne oprolt. Het is een voorstelling waarin alles en iedereen elkaar versterkt.

De uitstekende zangers hebben zich allemaal onvoorwaardelijk aan Mijnssen en Antonini uitgeleverd. Op Guanqun Yu na (een vlammende Elektra) maken ze allemaal een roldebuut. Hanna-Elisabeth Müller is een droom van een Ilia, fascinerend om naar te kijken, nog fascinerender om naar te luisteren. Anna Stéphany slijpt alle kanten van haar veelzijdige Idamante tot glanzende facetten en Airam Hernandez maakt veel van zijn kleine Arbace-rol.

Idomeneo zit gebeiteld in het gekwelde lijf van Joseph Kaiser. Een boom van een kerel die wezenloos voor zich uitzingt in de 'Vedrommi intorno'-aria, maar volledig door het lint gaat in de moeilijkste versie van de 'Fuor del mar'-aria. Een grote en fraaie stem met opvallende souplesse. 'De vrede keert terug in het hart', zingt hij aan het slot en het koor jubelt met hem mee. Maar wat Mijnssen daar laat zien, belooft niet veel goeds. Het monster is niet overwonnen. Idomeneo

Nog zeven voorstellingen t/m 2 maart. Opernhaus Zürich.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Als het doek opengaat, volgt meteen de volgende stomp in je maag

Opnieuw rijzen in Zürich de haren je in positieve zin te berge.

Han­na-Eli­sa­beth Müller is een droom van een Ilia, fascinerend om naar te kijken, nog fascinerender om naar te luisteren