Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een ingekorte Matthäus-Passion leert kinderen over onrecht en verraad

Cultuur

Frederike Berntsen

© Meulendijks Nanne
Interview

De 'Matthäus-Passion' voor kinderen vanaf vijf jaar? Ton Koopman en dochter Marieke gingen de uitdaging aan en namen de oorspronkelijke versie van (bijna) drie uur onder handen. Het resulteerde in de voorstelling 'Hemel en aarde'.

Marieke Koopman is een enthousiaste vertelster. Ze maakt onder meer theater voor kinderen, zingt en geeft musicalworkshops. Barokmuziek is een van haar lievelingsgenres. Ze kent haar pappenheimers en weet hoe je een kinderzieltje kunt aanspreken zonder dat er ongeduldig heen en weer gewiebeld wordt. In ieder geval moest Bachs opus worden ingekort, en dat deed ze in overleg met haar vader, Bachspecialist Ton Koopman.

Lees verder na de advertentie

Hoe heb je dat aangepakt? Je moest immers in discussie met een Bachautoriteit... 

"Ja, dat was een enorme uitdaging. Mijn vader handelt puur vanuit de muziek, en ik denk in theater- en beeldtaal. Maar we hadden allebei hetzelfde doel voor ogen: de juiste mix tussen muziek en theater. We zijn tot een lijst van tien aria's en koorstukken gekomen, waarin kernelementen van het passieverhaal naar voren komen - daaronder het openingskoor 'Kommt ihr Töchter', de tenoraria 'Geduld' en 'O Haupt voll Blut und Wunden'."

"We maken vaker samen voorstellingen, zo'n acht jaar geleden voor het eerst. Telkens houden we ons aan ons eigen vakgebied, dat levert levendige gesprekken op, en we zien steeds beter in dat er magie kan ontstaan als je een en een bij elkaar optelt. De wederzijdse inspiratie is groot. Ik vind het boeiend om te zien hoe mijn vader ervoor vecht om trouw te blijven aan de muziek. Hij weigert muzikale concessies te doen, en daarmee daagt hij mij enorm uit.

"Ik heb hem ervan moeten overtuigen dat het inkorten van de 'Matthäus' geen afbreuk doet aan de muziek. De kracht ervan blijft overeind, en de uitvoering is dezelfde. De meeste kinderen zijn gewend om drie, vier dingen tegelijk te doen, daarom is het nodig dat zo'n uitvoering naast de muziek nog iets anders heeft. Het jonge publiek luistert beter als je beeldtaal toevoegt en iets verzint dat een kind bij de muziek betrekt."

En dus struinde Marieke Koopman door diverse bijbels, van de kinderbijbel tot uiterst strikte uitgaven, om te leren over de personages en het verhaal van Jezus wiens vonnis Pilatus door het volk laat uitroepen.

Jezus' veroordeling, zijn kruisiging; geen vriendelijke en ook lastige onderwerpen voor een kind. Hoe kon je dit verhaal het beste aan kinderen vertellen? 

"Dichterlijke vrijheid bracht me ertoe om Noleta in het leven te roepen, de achtjarige dochter van Pilatus, die ik zelf speel in de voorstelling. Noleta heeft haar vader op een voetstuk staan, en ook Jezus vindt ze geweldig. Die man loopt over water! Haar vader vertelt altijd coole verhalen over Jezus van Nazareth, en toch laat hij toe dat het volk hem veroordeelt.

"Tijdens de voorstelling maken we Noleta's zoektocht mee naar het antwoord op de vragen: hoe vergeef ik mijn vader, hoe plaats ik deze berechtiging? En dan raak je aan universele thema's als onrecht en verraad."

De tien delen uit Bachs 'Matthäus-Passion' die Koopman en Koopman uitkozen voor hun kinder-Matthäus 'Hemel en aarde' zijn vervlochten met het verhaal van Noleta. De schitterende maar serieuze muziek wordt uitgevoerd door het Amsterdam Baroque Orchestra and Choir.

"Kinderen kunnen binnen vijf minuten hun levensverhaal totaal open aan je vertellen, van de hak op de tak springend", zegt Marieke Koopman. "Zo ontwapenend. Die onbevangenheid is in zekere zin net zo treffend als Bachs noten, en ik heb geprobeerd hem te verwerken in de manier waarop Noleta denkt en speelt.

Ik wil kinderen graag meegeven dat je niet klakkeloos de massa moet volgen

Marieke Koopman

"Op het podium zitten straks niet twee orkesten en twee koren, zoals in de oorspronkelijke 'Matthäus-Passion', maar één orkest en één koor. Mijn vader heeft de muziek teruggebracht naar een kleiner ensemble. Bronnen geven aan dat Bach een versie voor deze bezetting heeft geschreven die nooit is uitgegeven. Tachtig man op een podium is te veel om te bevatten voor een kind."

Waarom hebben jullie een kinder-Matthäus willen maken? 

"Als ik voor mijn vader mag spreken: hij streeft ernaar om deze prachtige muziek mee te geven aan de jongste generatie, om zo een zaadje te planten en nieuw concertpubliek aan te boren. Door ze jong te laten proeven van deze muziek, kun je hun nieuwsgierigheid opwekken.

"Ikzelf wil kinderen graag meegeven dat je niet klakkeloos de massa moet volgen, niet mee moet schreeuwen met de schreeuwers, maar eerst moet onderzoeken wat er nu precies aan de hand is. Noleta begrijpt niet wat er gebeurt en zoekt de discussie met haar vader, ze probeert haar eigen weg te vinden in de loop der dingen. Er is meer tussen hemel en aarde dan jij en ik weten, en je hebt daar niet altijd iets over te willen of te zeggen."

Voorstellingen 'Hemel en aarde': 14 t/m 17 maart op diverse Nederlandse podia. Info: www.oudemuziek.nl

Dubbelinterview: Hoe vertolk je de rol van Jezus?

The Passion van EO en KRO-NCRV en de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach vertellen hetzelfde verhaal. De hoofdrolspelers uit deze voorstellingen, Dwight Dissels en Tom Sol, worstelen met dezelfde vraag: hoe speel je Jezus? De een rapt ‘Ik huil alleen bij jou’, de ander zingt ‘Eli, lama asabthami’. Maar ze worden door hetzelfde ontroerd.

Deel dit artikel

Ik wil kinderen graag meegeven dat je niet klakkeloos de massa moet volgen

Marieke Koopman