Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een hommage aan de eeuwige onverzettelijke vrijheidsdrang van de Kretenzers

Cultuur

Alle Lansu

Nikos Kazantzakis © Nikos Kazantzakis
Recensie

Een hommage aan Kreta en aan de overlevingskunst van de eilandbewoners

Wie deze zomer in de heuvels en de oude havenstadjes van Kreta z’n ontspanning zoekt, zal er niet bij stilstaan dat het lieflijke eiland tot het begin van de twintigste eeuw een kruitvat was, het decor van uiterst gespannen verhoudingen tussen de Kretenzers (christenen) en de Turken (moslims) die het sinds 1669 bezet hielden, met talloze wrede geweldsuitbarstingen vandien. Vooral in de negentiende eeuw voerden de eilandbewoners een felle strijd voor hun vrijheid, dat wil zeggen: de aansluiting bij Griekenland, die pas in 1913 plaatsvond.

Lees verder na de advertentie

Wie tijdens zijn vakantie iets wil proeven van die geschiedenis, heeft een stevige kluif aan de onlangs vertaalde klassieker ‘Kapitein Michalis’ (1953) van Nikos Kazantzakis (1883-1957), misschien wel de grootste Griekse schrijver sinds Homerus. Kazantzakis situeert zijn roman anno 1889 in en rond de hoofdstad Megalokastro (Grote Vesting, tegenwoordig Heraklion), maar het verhaal is eigenlijk een mengelmoes van al die andere, steeds weer neergeslagen opstanden in de negentiende eeuw.

Vrijheidsdrang

In wezen is de roman een hommage aan de eeuwige onverzettelijke vrijheidsdrang van de Kretenzers, verpersoonlijkt in de figuur van de weerbarstige guerillaleider Michalis. Een macho die in zijn wispelturigheid gevreesd wordt door vriend en vijand. Hij worstelt uiteindelijk nog het meest met zichzelf en de hartstochten die in zijn woeste ziel woelen - zoals zijn haat-liefdeverhouding met zijn al even onverzettelijke Turkse tegenstrever Nouri Bey, en zijn onweerstaanbare begeerte voor diens bloedmooie vrouw Emine die hem hinderlijk afleidt van zijn plichten als bevrijdingsstrijder.

Dit epos over de Kretenzische opstand tegen de Turkse overheersing lijkt anno 2018 misschien een ver-van-mijn-bed-show, maar dat wordt het nooit. Gewoon omdat Kazantzkis zo’n goeie schrijver is: niet alleen in het gelaagde portret van Michalis, maar ook in de ijzersterke scènes waarin hij de kleinere intermenselijke drama’s en intriges schetst en ze zo een universeel en tijdloos karakter verleent. En in de sfeervolle, zintuiglijke beschrijvingen van het dagelijks leven in de stad, en de lyrische schetsen van het landschap waarin ook de hedendaagse bezoeker nog veel zal herkennen - niet in de laatste plaats door het oeroude talent van de Grieken om het leven te vieren met eten, drinken en dansen.

Het is een rauwe, harde, gewelddadige wereld die Kazantzakis hier neerzet, maar zijn roman is ten diepste een liefdevolle hommage aan het eiland waar hij geboren en getogen is, en aan een manier van (over)leven die hem met de paplepel is ingegoten.

Het onmogelijke wordt mogelijk

In het voorwoord schrijft Kazantzakis dat hij ‘al te goed’ heeft begrepen dat “de waarde van de mens is: naar het onmogelijke streven en wéten dat hij daarnaar streeft. En er zeker van zijn dat hij het bereiken zal, omdat hij er zeker van is dat, als hij de moed niet verliest, als hij niet naar de sermoenen van de logica luistert, maar zijn ziel niet laat kisten en in geloof verdergaat en koppig achter het onmogelijke aan blijft jagen, dat dan het wonder geschiedt waar het vleugelloze gezonde verstand nooit enig vermoeden van zou kunnen hebben: het onmogelijke wordt mogelijk” - waarbij aangetekend dat dit niet alleen van toepassing is op de bevrijding van Kreta, maar geldig is voor het leven zelf.

Dit is Kazantzakis ten voeten uit: een humanist met een onverwoestbaar geloof in de mogelijkheden van de mens. Een aanstekelijk geloof dat hij nog het best wist te vertolken in zijn beroemdste roman ‘Leven en wandel van Zorbás de Griek’, die drie jaar geleden in een nieuwe vertaling werd uitgebracht. Het verhaal van de confrontatie tussen een intellectuele ik-verteller - onmiskenbaar het alter ego van de schrijver - die de raadsels van het bestaan langs de weg van het denken tracht te ontrafelen en de ongeletterde en gelouterde levenskunstenaar Zorbás die elke dag van zijn leven probeert te vieren alsof het de laatste is.

Wie zich tijdens zijn Griekse vakantie het liefst onderdompelt in een zee van levenslust, kan zich nauwelijks een inspirerender boek wensen dan dit.

Nikos Kazantzakis

Kapitein Michalis

Vert. Hero Hokwerda Wereldbibliotheek;

542 blz. € 40,-

oordeel

Wie zich graag aan levenslust laaft, kan zich geen inspirerender boek dan dit wensen

Lees ook:

Griekse letterendebat: er is méér geschreven dan Zorba

Hero Hokwerda weet waarom je hier weinig uit het Grieks vertaalde romans aantreft.

Griekse componiste Calliope Tsoupaki: "We zijn een taai volk, zo voel ik dat"

De Griekse componiste Calliope Tsoupaki kwam voor de muziek van haar leermeester Louis Andriessen naar Nederland, trouwde er en bleef. ‘In ons huis zijn de twee culturen duidelijk aanwezig. Ik breng chaos mee.’

Deel dit artikel