Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een genuanceerd, betrouwbaar en effectief hulpmiddel bij Spinoza

cultuur

Hans Dijkhuis

© RV
Boekrecensie

Spinoza's filosofie lijkt altijd actueel en inspireerde Kees Schuyt tot dit boek, dat zowel een inleiding is als een handleiding bij het lezen van de originele teksten. 

De auteur

Lees verder na de advertentie

Na zijn dubbele studie sociologie en rechten is Kees Schuyt (1943) gepromoveerd op een proefschrift over burgerlijke ongehoorzaamheid. Hij was hoogleraar aan de universiteiten van Nijmegen, Leiden en Amsterdam. Daarnaast heeft hij deel uitgemaakt van belangrijke maatschappelijke organen, waaronder de Raad van State en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Gedurende zijn loopbaan publiceerde Schuyt veel binnen zijn vakgebied. Als emeritus is hij een andere weg ingeslagen, die van de filosofie. Onlangs verzorgde hij een bloemlezing van het oeuvre van de Amerikaan Charles Peirce en nu is er zijn grote studie over Spinoza. Met deze filosoof houdt hij zich al jaren bezig, ook op een meer praktische manier: hij gaf tal van cursussen over de wijsbegeerte van Spinoza en hij was jarenlang voorzitter van Vereniging Het Spinozahuis.

De motivatie

In de inleiding schrijft Schuyt dat zijn belangstelling voor Spinoza pas echt was gewekt toen hij diens naam tegenkwam in een boek over de overlevingsdrang van gevangenen in Hitlers concentratiekampen. Het streven naar zelfbehoud speelt namelijk een centrale rol in Spinoza's filosofie. Later las Schuyt over een vrouw die in Bergen-Belsen een exemplaar van Spinoza's 'Ethica' wist te verstoppen, en daar veel kracht uit putte. Wat zij deed, was levensgevaarlijk, want boeken van Joodse auteurs waren streng verboden. Schuyt vermeldt ook nog dat twee Iraanse vrouwen onder het ayatollah-regime clandestien een hoofdstuk vertaalden uit Spinoza's 'Theologisch-politiek traktaat', een van de vroegste pleidooien voor vrijheid van meningsuiting.

Met sommige ideeën was Spinoza zijn tijd ver vooruit, zoals zijn pleidooi voor een pluralistische samenleving

Het resultaat

Deze kennelijke actualiteit van Spinoza's filosofie inspireerde Schuyt tot dit boek, dat zowel een inleiding is als een handleiding bij het lezen van de originele teksten.

Met sommige ideeën was Spinoza zijn tijd ver vooruit, zoals zijn pleidooi voor een pluralistische samenleving, waarvoor vrijheid van godsdienst een voorwaarde is. Volgens zijn Engelse vriend Henry Oldenburg streefde Spinoza naar een 'vrije republiek waar men mag denken wat men wil en zeggen wat men denkt'. Vooruitstrevend was ook zijn nuchter-wetenschappelijke benadering van menselijk gedrag en menselijke emoties.

Natuurlijk was Spinoza ook een kind van zijn tijd, de zeventiende eeuw. Schuyt beklemtoont terecht dat bepaalde denkbeelden tegenwoordig geen aanhang meer verdienen, "en of ik dan wel of niet 'een goed spinozist' ben, laat mij onverschillig". Hij laat zien dat Spinoza nog sterk is beïnvloed door het destijds modieuze politieke absolutisme. De gedachte van een rechtsstaat was hem nog onbekend, staatszaken draaiden nog alleen om macht. En de democratie die Spinoza (als een der eersten) aanprijst, zouden wij nauwelijks als democratie herkennen. Zo is er voor vrouwen nog geen plaats, die waren volgens hem ondergeschikt aan hun echtgenoot.

Dat Spinoza ook nu nog tot de verbeelding kan spreken, blijkt uit de verknochtheid van de concentratiekampgevangene aan de 'Ethica'. Daarin is te lezen waarin de 'vreugde van het inzicht' uit de titel van Schuyts boek bestaat: in het besef als individu deel uit te maken van het grote, eeuwige geheel dat Spinoza God noemt. Volgens Schuyt is dit besef overigens rationeel van aard en geen mystieke ervaring, zoals vaak is aangenomen.

Spinoza is geen makkelijke filosoof, en daarom vergt dit boek nogal wat van de lezer

Redenen om dit boek niet te lezen

Spinoza is geen makkelijke filosoof, en daarom vergt dit boek nogal wat van de lezer, hoe verhelderend Schuyts toelichtingen vaak ook zijn. Omdat er zoveel begrippen en namen in voorkomen, zou een register heel handig zijn geweest, maar dat ontbreekt helaas.

Redenen om dit boek wel te lezen

'Spinoza en de vreugde van het inzicht' is een genuanceerd, betrouwbaar en effectief hulpmiddel voor wie zich in Spinoza's denkwereld verdiepen. De chronologische aanpak volgt de ontwikkel-ling van zijn denken op de voet.

Spinoza en de vreugde van het inzicht

Kees Schuyt

Balans, 333 blz., € 34,95 (gebonden)

****

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Met sommige ideeën was Spinoza zijn tijd ver vooruit, zoals zijn pleidooi voor een pluralistische samenleving

Spinoza is geen makkelijke filosoof, en daarom vergt dit boek nogal wat van de lezer

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.