Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een boek over minderheden? Eerst langs de sensitivity reader

cultuur

Wisanne van 't Zelfde

In de Verenigde Staten beoordelen sensitivity readers of boeken geschikt zijn voor kinderen met iedere denkbare achtergrond. © ANP

Susan Dennard schreef een paar jaar geleden een boek voor jongvolwassenen over transgenders. “Ik vond het eng om een transgender te beschrijven. Wat als ik iets verkeerd zou opschrijven? Dan zou ik misschien grote schade aanrichten”, zegt ze tegen de Amerikaanse nieuwswebsite The Huffington Post. Speciaal voor schrijvers als Dennard, die niet dezelfde achtergrond hebben als hun hoofdpersoon, zetten Amerikaanse kinderboekenuitgevers nu sensitivity readers in.

Deze kritische geesten lezen een boek vóór het wordt gedrukt. Zij letten niet op spelling of opbouw, maar kijken puur door de ogen van een bepaalde minderheidsgroep naar het boek. Kloppen de gevoelens die de hoofdpersonen ervaren? Is het historisch correct? En kunnen kinderen worden gekwetst als ze dit boek lezen? Inmiddels maken bijna alle grote kinderboekenuitgeverijen gebruik van de diensten van de sensitivity reader. De lezers zijn te vinden via een speciale website, waar inmiddels 172 sensitivity readers bij aangesloten zijn.

Lees verder na de advertentie

Hevige discussie in de letteren

De afgelopen jaren woedde er in de letteren een discussie over de vraag of een auteur wel kan schrijven over iets wat hij of zij niet aan den lijve ondervindt. Kun je als witte schrijver de gevoelens van mensen met een donkere huidskleur begrijpen en daar ook nog over schrijven? Hari Kunzru, een Britse auteur met een Indiase afkomst, betwijfelt dat. Voor sommige onderwerpen ben je gewoon niet de juiste persoon, zo zegt hij tegen The Guardian. Dan kun je die beter laten liggen.

Auteur Aminatta Forna heeft een Schotse moeder. Haar vader komt uit Sierra Leone. Zij vindt juist dat auteurs niet moeten schrijven over onderwerpen waar ze alles vanaf weten, maar over zaken die ze beter willen begrijpen. Hoe zou je anders ooit nog een historische roman kunnen schrijven? Auteurs zijn volgens haar prima in staat om zich in te leven in mensen met een andere achtergrond, zegt zij tegen The Guardian.

De discussie over de noodzaak van sensitivity readers begon in 2015, toen kinderboekenschrijfster Emily Jenkins het boek A fine dessert (een lekker dessert) publiceerde. In het verhaal komen onder meer een moeder en een dochter voor, die allebei als slaaf voor een plantersfamilie werken. Ze maken een lekker toetje voor de familie en verstoppen zich vervolgens in het toilet om de schaal leeg te likken. Dochter lacht erbij, het lijkt een groot feestje.

Jenkins kreeg een storm van kritiek over zich heen. Hoe durfde zij het slavenbestaan af te schilderen als een lolletje en te doen alsof slaven tijd hadden om op een wc een schaal leeg te likken? Jenkins haastte zich om haar excuses aan te bieden. Ook beloofde ze dat ze haar honorarium zou geven aan een campagneteam dat sensitivity readers in het leven zou roepen.

Een stem voor minderheden

En zo werden de sensitivity readers geboren. Jennifer Baker, een zwarte vrouw, is een van hen. Zij leest boeken over mensen met een donkere huidskleur en komt naar eigen zeggen de raarste dingen tegen. “Het kwetst mij het meest als de slaven in de boeken niet fatsoenlijk praten. Ook vind ik het erg dat de oorspronkelijke bewoners van Amerika vaak ‘wilden’ worden genoemd. Dat is zo denigrerend”, zegt ze tegen het Amerikaanse nieuwsmedium Quartz.

“Het kwetst mij het meest als de slaven in de boeken niet fatsoenlijk praten. Dat is zo denigrerend”

Sensitivity reader Jennifer Baker

Baker is blij dat uitgevers nu inzien dat het belangrijk is om minderheidsgroepen een stem te geven. “Uitgevers willen vooral boeken publiceren die over witte heteroseksuele mensen gaan”, zegt ze tegen Quartz. Ze hoorde van auteurs die geen enkel boek gepubliceerd kregen over mensen met een donkere huidskleur. “Daarom schreven ze eerst boeken over witten om een boekcontract binnen te slepen. Daarna konden ze pas over andere etniciteiten publiceren.”

Sensitivity readers worden op alle gebied ingezet. Zij lezen boeken over zwarte mensen, homoseksuelen en transgenders. Maar ook over jongeren met een eetstoornis of kinderen die een dierbare verliezen. Leidt dit niet tot censuur? Absoluut niet, vindt sensitivity reader Dhonielle Clayton. “We willen een open dialoog aangaan”, zegt ze tegen de Amerikaanse National Public Radio. “Mensen realiseren zich vaak niet wat een kracht hun woorden kunnen hebben. Sommige boeken kunnen kinderen serieus beschadigen.”

Niet te betuttelend

In Nederland hebben de meeste uitgevers nog nooit van de sensitivity reader gehoord. Mariska Budding van uitgeverij Kluitman vindt dat de eerste verantwoordelijkheid niet bij de uitgeverij zelf ligt. “Als ik een boek aangeleverd krijg, ga ik ervan uit dat de auteur zich in de thematiek heeft verdiept en er op een goede manier over kan schrijven.” Leonie Hardeman van uitgeverij Lemniscaat vindt het concept interessant, maar denkt niet dat de sensitivity reader hier voet aan de grond krijgt. “Wij willen graag boeken uitgeven waar we zelf achter staan. Ik vind het prima als een sensitivity reader met ons meeleest, maar uiteindelijk is onze stem doorslaggevend. Aandacht voor lezers uit minderheidsgroepen is goed, maar het moet allemaal niet te betuttelend worden.”

“Mensen realiseren zich vaak niet wat een kracht hun woorden kunnen hebben. Sommige boeken kunnen kinderen serieus beschadigen”

Sensitivity reader Dhonielle Clayton

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
“Het kwetst mij het meest als de slaven in de boeken niet fatsoenlijk praten. Dat is zo denigrerend”

Sensitivity reader Jennifer Baker

“Mensen realiseren zich vaak niet wat een kracht hun woorden kunnen hebben. Sommige boeken kunnen kinderen serieus beschadigen”

Sensitivity reader Dhonielle Clayton