Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Domweg gelukkig met beeldend kunstenaar David Lynch

Cultuur

Joke de Wolf

David Lynch, ‘Someone is in My House’ (2014). © Bonnefantenmuseum Maastricht
recensie

David Lynch is een cultfiguur als film- en televisieseriemaker. Toch was hij al die tijd ook beeldend kunstenaar. In Maastricht is van die kunst nu een groot overzicht te zien.

Een stotterend zwart-witfilmpje begroet de bezoekers in de entree van het Bonnefantenmuseum. Een grijze man staat te gebaren: kunstenaar en filmmaker David Lynch. “Er komt een tentoonstelling van mijn werk”, zegt Lynch. “Tot die tijd wens ik u veel geluk. Geluk dat je doet fluiten en op en neer doet hippen als een vogeltje.”

Lees verder na de advertentie
Lynch’ kunst is niet per se afstotelijk, hoe hard hij ook zijn best doet

Wie het filmwerk van David Lynch een beetje kent, weet dat zijn personages nooit fluiten van geluk. In de wereld die hij in de televisieserie ‘Twin Peaks’ neerzette, en die ook in zijn films zoals ‘Eraserhead’, ‘Lost Highway’ en ‘Mulholland Drive’ het decor vormt, is de onheilsdreiging zo zwaar dat gewoon ademen al moeilijk is.

Een flinke teug frisse lucht lijkt dus aanbevolen voor het betreden van de eerste grote overzichtstentoonstelling van Lynch’ beeldende werk, de komende maanden in het Bonnefantenmuseum. Al zijn hele leven tekende en schilderde de Amerikaan, nog steeds maakt hij kunst, dus nee, hij is niet de zoveelste beroemdheid die zo nodig wil laten zien dat-ie ook een penseel kan vasthouden, zo verzekerde hij de samenstellers. Hij werd toevallig bekend met zijn films en televisiewerk, zelf ziet hij het niet als aparte werelden.

‘Pete Goes To His Girlfriend’s House’ (2009). © Bonnefantenmuseum Maastricht

Zo’n vijfhonderd werken wist het Maastrichtse museum te verzamelen, ze hangen min of meer thematisch over de tweede verdieping verspreid. ‘Someone is in my house’ heet de tentoonstelling. Dat is ook de titel van een van Lynch’ werken, maar treffend voor vrijwel ieder werk: je weet of voelt dat er iets niet klopt, er ís iemand in je huis, en dan is het al te laat.

De tentoonstelling begint ook met een kindertekening van Lynch van een huis. Gek genoeg had Lynch een heerlijke jeugd, zo verzekert hij zijn interviewers herhaaldelijk, pas op de middelbare school kwamen de weerzin tegen het schoolsysteem, het spijbelen en de duisternis. Er hangt een knullige potloodtekening met een portret van Vincent van Gogh. 

Als achttienjarige kwam Lynch op de kunstacademie in Philadelphia, een ruige, donkere stad, en daar viel veel op z’n plaats, veel van de schetsen en tekeningen van toen werkte hij pas veel later uit. In 1967 maakte hij zijn eerste werk met film: een reliëf van drieënhalve mannenkop, daarover geprojecteerd tekeningen waarop in totaal zes mannen tot leven komen. Of nou ja, leven: we zien tekeningen van hun spijsvertering, ze slaan hun handen voor hun hoofd en kotsen.

‘Matchbook Drawing #21' (begin jaren 70). © Bonnefantenmuseum Maastricht

Dat kan smerig klinken, en dat is het ergens ook, maar Lynch’ kunst is niet per se afstotelijk, hoe hard hij ook zijn best doet. Hij tekent op alles wat los- en vastzit, er liggen enveloppen, briefjes aan geliefden met complexe krabbels en een mooie verzameling betekende luciferboekjes van begin jaren zeventig. Steeds twee vierkantjes boven elkaar, twee scènes, opvallend vaak lege ruimtes waarin ‘iets’ beweegt, verandert. 

Er zijn schilderijen, in dikke lagen grijze olieverf, duister, met moeite kan je er figuren in onderscheiden. Er zijn sterke, sombere aquarellen, er zijn grote collages met pornografische foto’s uit de jaren twintig, er zijn zwartwitfoto’s, verwijzingen naar zijn helden uit de kunstgeschiedenis – Marcel Duchamp, Francis Bacon en Salvador Dali, en o ja, lampen voor in de huiskamer.

Ondefinieerbare smurrie

Het best is Lynch in z’n – ja, hoe noem je zoiets? Assemblages zal de technische term zijn, je kan het beter ensceneringen noemen: met allerlei herkenbare en onherkenbare materialen – takjes, kledingstukken, touw, metaal, foto’s, lampjes, soldatenpoppetjes, verf en veel ondefinieerbare smurrie maakt Lynch de prachtigste dramatische driedimensionale voorstellingen. Er staan vaak personages op – mannetjes in hun onderbroek of zonder, een naakte vrouw met dierentanden, haarspelden als haren en een elektrisch broodmes in haar hand, personages soms met eindeloos lange armpjes, een schoonmaakhandschoen als hand, en als enige metgezel een tekst die letter voor letter over de achtergrond is uitgelegd. Pijlen wijzen de toeschouwer fijntjes op de details: ‘Heaven’, daarboven het plafond, een gecrashte motorfiets, klein onderin. Het maakt niet uit in welk materiaal, juist het inventieve maakt de voorstelling intrigerend. Met een dikke gouden lijst erom en een glasplaat ervoor is elke enscenering een verhaal. 

Door de herkenbare materialen zijn alle nachtmerries en waanbeelden zo vertrouwd dat ze bijna gezellig worden. Er speelt van alles binnen die lijst, ons huis, ons hoofd, en Lynch zet de deur naar die binnenwereld op een veilige kier. Wat ze betekenen kan iedereen zelf bedenken, in het museum of later bij de prachtige dure catalogus. Fluitend van geluk dat de verbeelding zich zo veelzijdig kan laten zien.

★★★★☆

Expositie

David Lynch - Someone is in my house. Tot 28 april 2019 in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. www.bonnefanten.nl. Drie films van David Lynch, ‘Mulholland Drive’, ‘Lost Highway’ en ‘The Elephant Man’, zijn in gerestaureerde versie de komende tijd te zien in bioscopen in heel Nederland.

Lees ook:

Unieke blik in het kunstenaarshoofd van David Lynch

David Lynch (71), een van de grootste hedendaagse Amerikaanse  filmregisseurs, houdt er niet van om zijn werk te verklaren en geeft vrijwel nooit interviews. Maar voor regisseur Jon Nguyen en zijn kleine team maakte hij een uitzondering. Het maakt de documentaire ‘David Lynch: The Art Life’ tot een kunstenaarsportret uit duizenden.

Deel dit artikel

Lynch’ kunst is niet per se afstotelijk, hoe hard hij ook zijn best doet