Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Doe ons nog een typetje!

Cultuur

door Rinske Wels

Lange tijd hadden Koot en De Bie het alleenrecht op de typetjes op tv. Ze waren de grootmeesters. Tot 'Kopspijkers' en 'Studio Spaan'. Over een nieuwe generatie typeurs.

Toen Kees van Kooten en Wim de Bie hun televisiecarrière in 1998 beëindigden, werd het even stil. Totdat in 'Kopspijkers' hier en daar eens iemand geïmiteerd werd. Eerst met alleen een stem (Diederik van Vleuten als Ronald Koeman) of een bril (Erik van Muiswinkel als Hans Janmaat). Nu drijft, zoals iedereen weet, het wekelijkse cabaret uit 'Kopspijkers' op de imitaties. Een typetje neerzetten is weer mateloos populair.

De voorhoede werd zoals gezegd gevormd door Erik van Muiswinkel en Diederik van Vleuten. Toen zij weggingen bij 'Kopspijkers' doken ze even later op aan de tafel van Henk Spaan in het sportprogramma 'Studio Spaan'. Eerst nog voorzichtig een Koeman en een Willem van Hanegem, al gauw werden Boudewijn Büch, Hugo Camps, Anton Geesink en de gebroeders Van de Kerkhoff uitstekend nagedaan. Eerlijk zeggen: wie kan er nog naar de echte Harry van Raaij kijken zonder niet meteen onbedaarlijk in de lach te schieten? En Johanna, de vrouw van Jan Mulder, bekende ooit dat ze soms niet wist wie ze op tv zag: haar eigen man of een perfecte imitatie.

Satire op tv is heikel. Typetjes, persiflage: het is hard werken. Keihard. De makers van 'Kopspijkers' kijken hele stapels videobanden af. Net zo lang tot de mimiek, de gebaren, de stem en de manier van spreken ze gaat zitten als een oude jas. Dat betekent oefenen en nog eens oefenen. Daar komt vervolgens de grime bij. De te typeren persoon wordt tot in detail nagebootst: kleding, haar en 'niet onbelangrijk' tanden. Jack Spijkerman zei ooit: ,,Satire op tv is verschrikkelijk moeilijk. Dus als je het doet, moet je het ook goed doen en er al je aandacht aan besteden. Het is niet even een pruikje op en jongens we doen maar wat. Elk woord in de teksten is ook tien keer gewogen. Op zaterdagochtend gaan we er met de hele ploeg nog een keer doorheen: dat kan nog beter, en dat kan nog beter.''

Zouden politici nog durven kijken? ,,Nobody fucks with Frank de Grave!'' is inmiddels een legendarische uitspraak geworden. Je zou zeggen dat je daar geen stemmen mee trekt. Het tegendeel is waar! Als we de vrouw van zanger Ernst Daniël Smid mogen geloven, stemde ze Frank de Grave en dus VVD juist vanwege dit type in 'Kopspijkers'. Maar ook Gerrit Zalm, Wouter Bos, Hans Dijkstal, Frans Weisglas en Paul Rosenmöller komen regelmatig voorbij. Afgelopen maandag hield oud-politicus Ed van Thijn de eerste Cabaretlezing. Hij vertelde over de hunkering van politici om door Wim Kan genoemd te worden in zijn oudejaarsconférence: ,,Als je niet genoemd wordt tel je niet mee, heeft Wim Kan ooit gezegd, en dat was geen grap.''

Maar er was ook de opluchting als het niet gebeurde, want Kan kon je hard raken. Voor Ed van Thijn kwam het allemaal goed toen Kees van Kooten zich op hem stortte. Een pruik, een bijpassende bril, de spreekstijl werd aangedikt en voilà: daar stond een Van Thijn. Daarna, zo vertelde Van Thijn, duurde het heel lang voordat hij 'in het echt ' weer serieus werd genomen. Toen hij moest spreken bij het overlijden van een bekende stadsgenoot, kreeg iemand op de eerste rij de slappe lach, waardoor het hele gezelschap werd aangestoken. ,,Zelfs de overledene, zo verbeeldde ik mij, lag in zijn kist te schuddebuiken. Ik was nu echt een typetje geworden.''

Wat is toch de aantrekkingskracht van een typetje? Buiten dat het 'in' is, vinden mensen het altijd leuk als er een bekende persoon nagedaan wordt. Mits het goed gebeurt natuurlijk. Maar waar zit 'm dat nou in, of een type lukt of niet? Want laten we eerlijk zijn, hoe knap en hoe goed ook, Owen Schumacher als Gerrit Zalm lijkt in uiterlijk niet echt op Gerrit Zalm. Je weet dat hij bedoeld wordt, maar het zijn uitvergrote karakteristieken -altijd dat lachen en de ietwat schokkerige gebaren- die het tot Zalm maken.

En de teksten natuurlijk. Bij 'Kopspijkers' gebeurt het regelmatig dat politici met hun eigen woorden 'teruggepakt' worden. Zalm die te pas en te onpas roept dat hij opa is geworden bijvoorbeeld. Alleen weten de makers het zo te draaien dat het een absurd -en dus humoristisch- tintje krijgt.

De satire op tv gaat tegenwoordig verder dan typetjes neerzetten.

In 'Dit was het nieuws' van de Tros werden ook al vileine grappen over, maar ook met politici gemaakt. De twee teamcaptains, Raoul Heertje en Jan Jaap van der Wal, nemen met bekende gasten onder leiding van Harm Edens het nieuws door van de afgelopen week. Geen typetjes, wel veel slap geklets en hier en daar prachtige grappen.

Nu heeft de Tros sinds een paar weken een nieuw satirisch programma, 'De vrienden van Van Swieten' geheten. Een sportprogramma, ook gemaakt door Raoul Heertje en de vaste eindredacteuren van 'Dit was het nieuws', Koos Terpstra en Eric van Sauers. Heertje krijgt op het scherm assistentie van Peter Heerschop en Viggo Waas (beiden ex-'Kopspijkers'). Met zijn drieën vormen zij het elftal van de club 'Vrienden van Van Swieten'. Hun trainer: niemand minder Ruud Gullit. De drie mannen (allen begin veertig) spelen dan weliswaar geen type, de satire druipt er van af. Een persconferentie met een directeur Overige zaken? Kan niet bestaan. Op Frans Bromet-achtige wijze wordt de ontslagen mascotte gevolgd. Dat ligt er net iets te dik op. Maar wie verbaast ons het allermeest? Ruud Gullit! Die man lijkt geboren voor de satire. De manier waarop hij de jongens coacht, ze om de beurt even apart neemt en ze wijze levenslessen toevertrouwt -dat kan geen tekstschrijver zo bedenken.

Al met al viert de satire op tv hoogtij.

Zou de satire nu volwassen zijn? Volgens Kees van Kooten wel. Hij zei laatst in een radiouitzending de typetjes van 'Kopspijkers' beter te vinden dan wat hij en Wim de Bie gedaan hadden. Daar mogen wij dan weer aan twijfelen, maar het is toch een prachtig compliment van de oude meester.

Deel dit artikel