Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dichter Rogi Wieg vond het leven niet de moeite waard

Cultuur

Iris Pronk

© anp

Dichter en schrijver Rogi Wieg is gisteravond op 52-jarige leeftijd overleden in zijn woonplaats Amsterdam. Vanwege ondraaglijk geestelijk en lichamelijk lijden is hem euthanasie toegestaan. In een interview met Trouw in 2003 vertelde hij over zijn ernstige depressies. Hij werd regelmatig opgenomen in psychiatrische ziekenhuizen, onderging elektroshocktherapie en deed driemaal een poging tot zelfmoord.

Rogi Wieg (40) heeft een zware nacht gehad. Ongeschoren, in joggingbroek, zit hij in zijn Amsterdamse stamcafé 'East of Eden'. Voor hem een espresso. Naast hem Judith Flier (33), sinds twee jaar zijn grote liefde.  

Wieg is die morgen depressief wakker geworden, niet in de juiste stemming voor een interview. Omdat hij zich in Judiths nabijheid minder neerslachtig voelt, had hij haar gevraagd: Kun je niet mórgen naar je werk gaan? En hier zit Flier, ze lacht, haalt laconiek haar schouders op: "Het is wel druk op m'n werk, maar ja."  

Autobiografische roman
Vorige week verscheen Wiegs boek 'Kameraad scheermes', een indringende, autobiografische roman over depressie, zelfmoord, psychiatrische zorg en de liefde van een vader voor zijn dochtertje. Het schrijven van het boek was een lijdensweg, vertelt Wieg: "Mijn vader heeft me nog gewaarschuwd: pas op, je gaat graven in je herinneringen, dat is gevaarlijk."  

Sinds de eerste regels van het boek, op papier gezet in augustus 1999, was Wiegs leven nogal turbulent. Hij overleefde zijn derde zelfmoordpoging, elektroshocktherapie op een gesloten afdeling, een mislukt huwelijk, de geboorte van zijn dochtertje Hannah en de "duivelse kring van de gezondheidszorg". Tussendoor, in het gekkenhuis, schreef hij nog wel eens een regel. Maar pas met de komst van Judith kwam er vaart in het schrijfproces.

Lees verder na de advertentie
"Het schrijven was een lijdensweg"

Wieg: "Ik wilde geen verslag maar een roman schrijven, omdat je meer kunt spelen met een bedacht verhaal, minder hoeft terug te denken aan het verleden. Herinneringen kunnen je terugtrekken in je depressie." Als hij toch te depressief was om te schrijven, dan ging hij met Flier naar dit café. Daar zat Wieg aan een tafeltje hardop te denken, terwijl Flier alles opschreef in een kladblok. Thuis tikte zij zijn litanieën uit, die Wieg vervolgens weer stileerde. Zo'n vrouw, zucht Wieg, die zo lief en slim is en ook nog eens zo getalenteerd, zo'n vrouw vind je dus nooit meer.  

Proza
'Kameraad scheermes' is Wiegs eerste proza sinds zijn Privédomein-dagboek 'Liefde is een zwaar beroep' (1998). Tussendoor schreef hij nog donkere gedichten, gebundeld in 'Het boek van de beminnelijkheid' (2000). Net als eerder werk roept ook 'Kameraad scheermes' tegenstrijdige reacties op. Een 'monstrum' van een boek, vindt Marja Pruis (Groene Amsterdammer), het product van 'schaamteloze zwelgzucht'. Maar Thomas van den Bergh (Elsevier) noemt Wiegs schrijnende, ontluisterende proza in een lyrische recensie nu al 'de meest hartverscheurende roman van het jaar'.  

Wiegs schrijverscarrière begon veelbelovend: voor zijn literaire debuut, de dichtbundel 'Toverdraad van dagverdrijf' (1986) ontving hij meteen de Van der Hoogtprijs. Maar Wieg werd ziek, begin 1999: "Ik ben depressief geworden omdat ik teleurgesteld ben geraakt, in mezelf, relaties, de ontvangst van mijn werk, mijn mogelijkheden."  

Die teleurstelling ligt nog altijd op de loer, het liefst zou Wieg zich ertegen wapenen. Misschien wil hij daarom ook geen ambitie meer voelen, want dat vindt hij "een afkeurenswaardige emotie". Wieg: "Dit boek zou een evergreen kunnen worden, maar het kan ook op een teleurstelling uitlopen." Zijn vriendin knikt: natuurlijk, dat kan ook gebeuren.

"Ik ben depressief geworden omdat ik teleurgesteld ben geraakt, in mezelf, relaties, de ontvangst van mijn werk, mijn mo­ge­lijk­he­den."

Zelfmoord
Zelfmoord komt niet voort uit een filosofisch concept, schrijft Wieg in 'Kameraad scheermes'. En een zelfmoordenaar wil nooit dood, die wil een ander leven. Daarom moet je iedere zelfmoordenaar tegenhouden. Wieg: "Mij ook. De dood is geen alternatief. Daarmee verklaar ik het leven de liefde nog niet. Het leven is lijden, maar ook binnen dat lijden heb je mooie momenten. En juist als je de druk van de ketel haalt, juist als je besloten hebt dat het leven niet per se mooi en spannend hoeft te zijn, dan wordt het vanzelf wat leuker."  

"Wij hebben een heel gek pact: als ik eruit stap, dan gaat Judith mee." Flier weet dat Wieg in staat en bereid is om zelfmoord te plegen, dat hij niet bang is voor de dood. Flier: "Begrijp me niet verkeerd: ik wil helemaal niet dood. Het is ook niet zo dat het gevaar van suïcide voortdurend tussen ons in hangt. Ik wil léven samen met Rogi. Maar ik heb de keuze gemaakt: of samen leven of samen dood. Ik wil niet nog veertig jaar verder zonder hem." 

Onvoorwaardelijk en symbiotisch, zo typeren de schrijver en zijn geliefde hun relatie. Hier in het café zitten twee mensen die écht voor elkaar gekozen hebben, wier neuroses als goed geoliede tandwielen in elkaar grijpen. Flier: "Ik ben geen Florence Nightingale, die depressie is vooral zwaar voor hém."

Ontroeren en steunen
Allebei vinden zij dat het leven, als je alles bij elkaar optelt, niet de moeite waard is. Al maken kinderen, onvoorwaardelijke liefde en mooie dingen al het geploeter soms dragelijk. Wieg: "Ik zie het leven vooral als een verouderingsproces, een absurd toneelstuk waarin de mensen van wie je houdt allerlei nare dingen kunnen overkomen." En daarmee is Flier het roerend ééns: "Ik ben zelf ook vaak melancholiek gestemd." 

"Ik wil gezien worden als een schrijver en kunstenaar die het onmogelijke overleefd heeft", zegt Wieg. Hij is gek en schrijver, zelfmoordenaar en schepper ineen, maar boven alles een overlevende: "Ik wil troost bieden, een voorbeeld zijn voor mensen die depressief zijn. Kijk maar: ik had aanmerkelijk minder kansen dan jullie, ik heb drie zelfmoordpogingen gedaan en ik ben er nog. Ik wil esthetische producten bieden die niet alleen ontroeren, maar ook steun geven. Daarin ben ik veranderd: ik ben veel meer geëngageerd geraakt, betrokken bij mensen."

Bram Bakker
Daarom ook reist Wieg de komende maanden door het land, samen met zijn psychiater en goede vriend Bram Bakker. De mannen hebben een missie: zij willen laten zien dat er hoop is voor psychiatrische patiënten. Oók voor de hopeloze gevallen, die te boek staan als therapieresistent of uitbehandeld.  

'Tegenoverdracht' heet de methode van Bakker: hij vertelt zijn patiënt ook wat hem beweegt, gaat echt een relatie met hem aan. Wieg: "Ik ben niet het aapje van Bakker, ook niet zijn wonder. Zijn methode werkt gewoon."  

Wieg wil een voorbeeld zijn: van iemand die geknokt en gewonnen heeft, zich niet heeft laten klein krijgen door een diepe depressie en minstens tien persoonlijkheidsstoornissen. Zijn strijd heeft hem weerbaar, maar misschien wel iets té fel gemaakt. Flier over haar vriend: "Iets is zwart of wit, d'r op of d'r onder bij Rogi. Omdat hij overleefd heeft, is hij hard geworden. Het is alsof Rogi van een oorlog is thuisgekomen, als een Vietnam-veteraan, maar nog steeds een innerlijke oorlog voert. Hij wil zich door niets of niemand meer klein laten krijgen. Daarin kan hij ook wel eens doorslaan."  

En dus loopt Wieg vaak met een wapen op zak, om zich te kunnen verdedigen, al heeft hij het nog nooit gebruikt. "Ik sleep mensen ook voor het minste of geringste voor de rechter, ik ben omgeven door advocaten. En in de kroeg krijg ik heel gauw ruzie, uit een soort instinctieve drift. Het zijn korte momenten van zelfbescherming." 

In een inrichting leef je voortdurend in extremen, vertelt Wieg: "Je kunt niemand vertrouwen. De eerste de beste schizofreen kan zo je keel doorsnijden. In het begin sliep ik bij Judith ook met mijn armen gekruist voor mijn gezicht. Uit zelfbescherming."

Hannah
Tegen zijn ex-vrouw, die hem de voogdij over zijn dochtertje wil ontzeggen, zal Wieg binnenkort een rechtszaak aanspannen: "Als ik win, dan blijft er niets meer van haar heel. Ik zou mijn ex het liefst niet zo hard aanpakken. Maar nu vind ik dat mijn geschonden rechten en die van mijn kind gecompenseerd moeten worden."

Zijn dochtertje Hannah, geboren in maart 2001 toen Wieg in een inrichting zat, is zijn grote pijnpunt. Hij mag haar niet zien, voor hem is zij nu een 'denkbeeld'. In 'Kameraad scheermes' speelt ze ook een belangrijke rol: "Ik hoop dat Hannah ooit begrijpt dat dit boek een liefdesverklaring aan haar is."

"Je kunt niemand vertrouwen. De eerste de beste schizofreen kan zo je keel doorsnijden"

Deel dit artikel

"Het schrijven was een lijdensweg"

"Ik ben depressief geworden omdat ik teleurgesteld ben geraakt, in mezelf, relaties, de ontvangst van mijn werk, mijn mo­ge­lijk­he­den."

"Je kunt niemand vertrouwen. De eerste de beste schizofreen kan zo je keel doorsnijden"