Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Deze debutanten zijn allerminst saaie navelstaarders

Home

Gerwin van der Werf

Debutant Tom Hofland. "Zo'n ongewone debutant vang je niet met een generalisatie over romandebuten." © RV

Gerwin van der Werf ontdekt interessante vormexperimenten in zes romandebuten.

"Je kunt maar één keer debuteren", houdt menig uitgever zijn nieuwe schrijvers voor. Er is weinig op af te dingen, maar het klinkt toch een beetje als "je kan maar één keer voor de trein springen". Debuteren is mooi en eervol, maar als debutant zou je om minder wakker liggen: haast geen enkel debuut haalt een tweede druk, de meeste komen niet eens in iedere boekwinkel te liggen, na verschijning volgt vaak een oorverdovende stilte.

Lees verder na de advertentie
Debutanten schreven hun boek vol met au­to­bi­o­gra­fisch geëmmer, grossierden in flauwiteiten of verzopen in hun eigen ironie

De literaire kritiek laat de meeste debuten wegens ruimtegebrek links liggen en recensenten bespreken liever trends dan boeken. Men noemde debutanten navelstaarders, ze schreven hun boek vol met autobiografisch geëmmer, grossierden in flauwiteiten of verzopen in hun eigen ironie en toonden eenvormigheid in hun afgemeten stijl of maakten zich juist schuldig aan mooischrijverij.

De jury van de Lucy B. & C.W. van der Hoogtprijs voor literaire debuten haalde een paar jaar geleden zo stevig uit naar het gros van de debuten dat de prijs zelf een doekje voor het bloeden werd: "Originaliteit is ver te zoeken en het experiment is zelfs morsdood". Gelden die woorden nog steeds? Welke debuten uit 2017 onttrekken zich aan dit harde oordeel?

Het experiment is niet dood

"Het licht slaapwandelt onze huiden warm" schrijft Femke Brockhus in haar roman 'Laat het stil zijn'. De zin hangt los op de pagina, gescheiden van de rest door witregels. Hij zingt als een dichtregel en ijlt na als een uitstervend melodietje. Het boek staat vol met zulke poëtische zinnen, sommige zijn zintuiglijk, andere hebben een zekere apodictische kwaliteit: "Mensen houden hun angst tegen het licht en laten zien hoe lelijk die is."

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Femke Brockhus Laat het stil zijn Koppernik; 158 blz. € 16,50 © RV

Het verhaal, als je daarvan kunt spreken, is eenvoudig: Ruth wordt met haar zusje Carmel vastgehouden in een propvolle schouwburg, vervolgens weggevoerd naar desolate plaatsen waar de hoofdpersoon noch de lezer grip op krijgen. De vergelijking met deportaties uit de oorlog liggen voor de hand, maar nergens wordt die concreet. Het avontuur is innerlijk, het gaat hier om de rauwe beleving van angst, verwarring, hoop en wanhoop. Als Carmel maar onwetend en onbezoedeld blijft - of in ieder geval in leven - dat is de inzet voor Ruth.

De belevenissen en gedachten komen in korte fragmenten, en veel blijft in het ongewisse. Het maakt dat het verhaal iets merkwaardig leegs houdt. De zinnen raken, maar het verhaal en de personages laten je ten slotte onberoerd. Fraai geschreven is het wel. Ook als je het experiment niet geslaagd vindt blijft er een sfeer hangen, subtiel en onbestemd.

Autobiografische anekdotiek?

Een recept voor een debuut: de hoofdpersoon is een jonge man of vrouw die sterk lijkt op de schrijver (maakt dingen mee die de schrijver zelf heeft meegemaakt, meestal niet veel bijzonders). Als twee van de belangrijkste debuten uit de Nederlandse literatuur ('De Avonden' en 'Blauwe maandagen') dit recept volgen, waarom wordt die autobiografische anekdotiek debutanten van nu dan zo vaak aangerekend? Puur autobiografisch schrijven, debutanten durven het niet eens meer, zo krijg je het idee.

Puur au­to­bi­o­gra­fisch schrijven, debutanten durven het niet eens meer, zo krijg je het idee

'Probeer om te keren' van Marijn Sikken lijkt zo'n debuut waarachter de schrijfster zichzelf verstopt heeft. De 18-jarige Eline is na haar schooldiploma blijven hangen in het suffe dorpje waar ze is opgegroeid. Alles staat hier stil, haar leven heeft nog geen richting. "Wat is haar verhaal? Meisje van achttien is hopeloos verliefd? Meisje van achttien zorgt voor geestelijk gedegenereerde dorpsgenoot omdat ze anders aan het leven moet beginnen? Meisje van achttien heeft geen idee?" Misschien is het een idee om te keren, oppert de Tomtom van haar veel te oude minnaar. Als er maar iets in beweging komt. En er komt beweging, al blijft het lang onduidelijk welke kant op.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Marijn Sikken Probeer om te keren Cossee; 248 blz. € 19,99 © RV

De traagheid, de stroperigheid in de relaties en de onmacht van Eline, die alles min of meer over zich heen laat komen, is overtuigend en invoelbaar.

In een tv-interview ging Marijn Sikken de suggestie dat haar boek wellicht autobiografische elementen bevat, charmant uit de weg. Mij krijg je niet, zag je haar denken. Ze heeft natuurlijk gelijk, het boek moet op zichzelf staan en de schrijfster niet nodig hebben. Maar laten we vaststellen dat er niets mis mee is wanneer een debutant vooral put uit eigen ervaring. Sikken is een debutante die op zoek gaat naar een verhaal terwijl ze schrijft, maar al zoekend wel een eigen stem heeft gevonden, het grootste goed voor een schrijver. >>

Een kostuumdrama als debuut

Niets mis met autobiografisch schrijven dus, het wereldje van de debutant kan nog klein zijn, een roman is toch bovenal een geestelijk avontuur. Een mooie gedachte, vond ik zelf. Tot ik 'Lyssa' van Tom Hofland in handen kreeg, een debuut waarin we worden meegevoerd naar een andere tijd en een andere wereld.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Tom Hofland Lyssa Querido; 271 blz. € 18,99 © RV

'Lyssa' speelt zich af in 1877 in Mestopes. Stelt u zich een stad voor met de grandeur van Boedapest, op de grens van westerse finesse en Slavische rauwheid. Sprookjesachtig, maar niet in de kleffe betekenis. Luitenant Gaspar Szabó wordt verliefd op Lyssa Boktani, na een toevallige ontmoeting (hoewel toeval natuurlijk 'noodlot' heet in de negentiende-eeuwse romankunst) op het station. Nog meer toeval, of noodlot, zorgt ervoor dat hij bevriend raakt met Lyssa's echtgenoot, een steenrijke krantenmagnaat. Een gevaarlijke driehoek, in een entourage van een elegant landhuis, geurige bloemen, rijk gevulde tafels en strenge sociale mores. Een heus kostuumdrama dus.

'Lyssa' is geen historische roman, het verhaal speelt zich immers niet af op een aanwijsbare plaats. Eerder is het een pastiche van Tolstoj en andere klassieke Russische romanciers, maar dan compacter, met een modern tempo en zonder de paginalange beschrijvingen. Qua verhaal lijkt het nog het meest op een remake van Poesjkins 'Jevgeni Onegin': een noodlottige liefde, ontrouw, geestelijke nood, verraad van vriendschap, een pistoolduel dat onontkoombaar lijkt... natuurlijk stevenen we gestaag af op een tragedie, maar Hofland heeft de touwtjes zo strak in handen dat de lezer zich gewillig mee laat voeren naar de ondergang.

Is het een fijnzinnig mozaïek van zorgvuldig gerangschikte steentjes of een warrige verzameling flarden tekst?

Een spannend boek en een geslaagde genre-oefening, maar behalve dat is er een onderstroom die ons iets duidelijk maakt over de 'vrije wil'. Ook zo'n favoriet negentiende-eeuws onderwerp, haast alle opera's gaan erover. Voortdurend maakt luitenant Gaspar keuzes, met uiterste wilskracht, maar steeds weer halen de omstandigheden hem in en lijkt hij willoos en machteloos.

Hofland schrijft het fraai en zonder stilistische uitglijders op. Hij heerst over zijn materiaal en blijft zelf als schrijver geheel buiten beeld. Zo'n ongewone debutant vang je niet met een generalisatie over romandebuten. 

Lichtere toets

Een roman in fragmenten, schijnbaar doelloos rondzwevende stukjes tekst. Ook de debuutroman van Nicoline Timmer kun je gerust experimenteel noemen, al slaat zij een lichtere toets aan dan Brockhus. Ze kijkt, en de lezer kijkt mee. Een zoektocht naar een tekst van Wittgenstein staat centraal in de roman, maar een roman in traditionele zin wordt het geen moment.

Is het een fijnzinnig mozaïek van zorgvuldig gerangschikte steentjes of een warrige verzameling flarden tekst?

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Nicoline Timmer En toen aten we zeehond Ambo Anthos; 158 blz. € 18,99 © RV

Wie het leest mag het zeggen

Ook Elsevier-redacteur Berend Sommer komt met een opvallend debuut. In 'Duchamp', een vette parodie op jarenvijftigdetectiveromans, bewegen inspecteur Duchamp en zijn ijverige assistent Floret zich van kroeg naar kroeg om de moordenaar van een uit het raam gevallen hipster te ontmaskeren. Al etend en vooral drinkend verliest hij zich in bespiegelingen op de moderne tijdgeest. In verhoren is hij niet geïnteresseerd, liever gaat hij met de hoofdverdachte naar bed. Bijna iedere zin is om te lachen in deze goed geschreven roman, maar het geheel doet toch wat melig aan.

Mocht de zelfgenoegzame inspecteur geen tweede Baantjer worden doch in het niets verdwijnen: van de schrijver horen we graag meer.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Berend Sommer Duchamp. Een detective Prometheus; 191 blz. € 17,99 © RV

Karkas

Een jong meisje heeft de vreemde gewoonte om flatgebouwen te beoordelen op de geschiktheid ervan af te springen. Als student draait ze door en als kantoormanager loopt ze lamgeslagen rond. Alleen een straf regime van regelmaat houdt haar gaande. Femke Schavemaker lijdt aan een bipolaire stoornis en beschrijft in haar debuut hoe het er in haar hoofd aan toe gaat. Autobiografisch op een radicale wijze: er is geen ontsnappen aan de diepe, zwarte somberheid, niet voor de schrijfster en niet voor de lezer die daardoor voelt wat zij voelt.

Karkas Femke Schavemaker Nijgh & Van Ditmar; 272 blz. € 19,99 © RV


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Debutanten schreven hun boek vol met au­to­bi­o­gra­fisch geëmmer, grossierden in flauwiteiten of verzopen in hun eigen ironie

Puur au­to­bi­o­gra­fisch schrijven, debutanten durven het niet eens meer, zo krijg je het idee

Is het een fijnzinnig mozaïek van zorgvuldig gerangschikte steentjes of een warrige verzameling flarden tekst?