Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De zon draait om de penis, de vrouw ook

Cultuur

door Sophie Tak

Review

Onderbroeken met poepstrepen, penissen met een lichte urinelucht en minnaars die na het liefdesspel in slaap vallen. Erica Jong (1942) schreef met ’Het ritsloze nummer’ een roman die Amerika in 1973 verbijsterde. Haar beschrijving van seks was eerlijk en daardoor soms ook ontluisterend.

Isadora Wing fantaseert over het ’ritsloze nummer’, kortstondige anonieme seks zonder machtsstrijd en zonder spijt achteraf. Met haar tweede echtgenoot, de psychiater Bennett, bezoekt ze in Wenen het Congres der Dromen, waar ze verliefd wordt op een van de sprekers. Ze verlaat haar echtgenoot en gaat met deze Adrian Goodlove mee. Dat is het begin van een avontuurlijke odyssee, die uiteindelijk vooral een zoektocht blijkt te zijn naar zichzelf.

De queeste van Isadora jaagt haar heel Europa door. Ze conformeert zich aanvankelijk aan Adrians wensen. Hij predikt een existentialistische levensstijl, met daarin ruimte voor contact met anderen. De ironie wil dat hij zelf meestal impotent is, zodat hij zijn met bravoure gebrachte levensinstelling nooit in de praktijk kan brengen.

Tijdens hun reis vertelt Isadora hem haar levensverhaal. Ze is in haar volwassen leven nog nooit alleen geweest en gebruikt steeds een nieuwe man om zich te laten redden van de vorige. Zo was de bedachtzame rustige Bennett het medicijn voor haar huwelijk met de geniale gek Brian, die dacht dat hij – en zij! – konden vliegen.

Isadora heeft denkbeeldige verhoudingen met beroemde dichters, wordt geplaagd door neuroses en is doorlopend in psychoanalyse. Zoals ze van het ene bed in het volgende vlucht, zo vlucht ze ook van de ene naar de ander psychiater om bij de nieuwe te herstellen wat de vorige beschadigde.

Haar voortdurende morele zelftoetsing drijft haar reisgenoot tot waanzin. Ze piekert over alles en voelt zich altijd schuldig. Hij meent dat het komt doordat ze een Jodin is. „Jullie mogen in andere dingen misschien middelmatig zijn, maar in lijden zijn jullie altijd groots”, aldus Adrian.

Isadora haat Duitsers. Tijdens de diensttijd van Bennett woont ze een periode in Heidelberg, waar ze een onderzoek verricht naar de geschiedenis van het Derde Rijk. De Duitsers blijken nog steeds hypocriet. In je gezicht doen ze alsof ze nooit van het bestaan van concentratiekampen geweten hebben, in werkelijkheid waren ze dol op Hitler. Isadora verbaast zich over de discrepantie tussen de schoonheid van het Heidelbergse landschap en de lelijkheid van het Duitse volk.

De roman speelt zich voor een substantieel deel af in het Wenen van Freud, en dat is niet toevallig. Wat willen jullie vrouwen toch, vroeg Freud zich af, en gaf zelf het antwoord: een grote stijve pik. Deze fallocentrische gedachte werd hem volgens Isadora Wing ingegeven door het feit dat hij een man was en mannen ervan uitgaan dat vrouwen hetzelfde willen als zijzelf.

Tot haar eenentwintigste meet Isadora haar orgasmes af aan die van Lady Chatterley. Tot ze zich realiseert dat Lady Chatterley eigenlijk D. H. Lawrence is. Een man dus. Hoog tijd voor een pen gedoopt in menstruatiebloed in plaats van in zaad.

Isadora schrijft gedichten en verhalen. Haar heldinnen zijn Simone de Beauvoir, Doris Lessing en Sylvia Plath, maar het verwart haar dat de boeken van De Beauvoir overlopen van reminiscenties aan haar geliefde Sartre, dat Lessings creatie Anna Wulf verliefd moet zijn om klaar te kunnen komen en dat Plath het leven niet aankon. Zijn dat nu feministische rolmodellen? Zelf denkt ze in eerste instantie dat ze met mannelijke onderwerpen meer succes zal hebben dan met vrouwelijke, en is dus geen haar beter dan de door haar bekritiseerde voorgangsters.

Ook Erica Jong schreef voor ’Het ritsloze nummer’ eerst een roman vanuit het perspectief van een man, omdat ze dacht dat haar dat meer literair prestige zou opleveren. Haar uitgever weigerde het boek en stuurde haar terug naar huis met de opdracht een vrouwelijke roman te schrijven. En dat deed ze.

Er werd heftig op het boek gereageerd. Feministen wisten niet wat ze ermee aan moesten en lazen in Isadora’s vrijmoedige seksualiteit een knieval voor het mannelijke ideaalbeeld van de welwillende vrouw. Er werd gedebatteerd over de vraag of het porno of kunst was. Maar er waren ook positieve geluiden. John Updike en Henry Miller zagen in Erica Jong een gelijkgestemde en roemden ’Het ritsloze nummer’ om het taboedoorbrekende karakter. Miller noemde het de vrouwelijke versie van zijn eigen provocerende roman ’De kreeftskeerkring’. En de verkoopcijfers logen er niet om: ’Het ritsloze nummer’ is een van de bestverkochte romans uit de jaren zeventig.

Het taboe waar men toentertijd zoveel moeite mee had is inmiddels wel doorbroken. En als ’Het ritsloze nummer’ slechts porno was geweest en geen kunst, dan zou een zoveelste herdruk te veel eer zijn. Dat is niet het geval. In eerste instantie is het een bildungsroman over een jonge vrouw die liefde zoekt, haar angsten probeert te overwinnen en daarbij meedogenloos streng voor zichzelf is. Ze wil graag een feministe zijn maar ze wordt ook graag beschermd en ze verafschuwt zichzelf om haar afhankelijkheid.

’Het ritsloze nummer’ is een hogesnelheidsroman. De zinnen spatten van het papier en verraden het plezier dat de jonge auteur in het schrijven had. Haar dialogen zijn fris en haar kritiek op de psychiatrie en op de Amerikaanse wegwerpmaatschappij gezouten. Soms vliegt de schrijfster een klein beetje uit de bocht in haar intertekstuele verwijzingen. Daar is ze zo scheutig mee dat het hier en daar vooral bedoeld lijkt om de eruditie van Erica Jong tentoon te spreiden. De levendige karaktertekening van haar heldin maakt dat echter meer dan goed. Een lekker leesboek, vrolijk en melancholiek tegelijk, met een geruststellende conclusie. Gewoon doorademen.

Deel dit artikel