Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De vermaledijde geschiedenis van de Gemeente Gods en haar 'profetische' leiding

Cultuur

RICHARD SINGELENBERG

Review

In december '97 viel het doek voor Sipke Vrieswijk. De leider van de Gemeente Gods werd tezamen met metgezellin Aagje schuldig bevonden aan seksueel misbruik van minderjarigen. Grif hadden ze de tenlastelegging toegegeven. Maar spijt hadden ze niet. Profeet Jesaja en profetes Aïda, zoals ze zich inmiddels hadden laten noemen, voerden immers opdrachten van God uit. Het was geloofsopbouwend geweest, geestelijke heerlijkheid. Ook voor de verkrachte kinderen.

“De meisjes hebben gejuicht, gedankt en God geloofd. En wij ook,” aldus Vrieswijk in de bomvolle rechtszaal. Natuurlijk, volgens de wereldse normen had het profeten-duo zich schunnig gedragen. Dat erkenden ze ook wel. Maar op hen waren de aardse regels niet van toepassing, zo maakten ze duidelijk.

Precies tien jaar eerder was de sekte ook al in de publieke belangstelling geweest. Het begon toen Gerie ten Wolde haar echtgenoot en vijf kinderen in de steek had gelaten. Ze was naar de Bommelerwaard gereisd, naar een voormalig klooster in Velddriel waar een paar jaar eerder de Gemeente Gods was neergestreken. Ze had even genoeg van het drukke gezinsleven en wilde tot rust komen, bij voorkeur temidden van haar geloofsgenoten en een geestelijk leidsman die het zo goed met haar voor had. Een week na het vertrek lag er bij haar man een brief van de advocaat in de bus: Gerie wil scheiden.

Voor Bram Krol, de dominee uit Gorinchem die ooit het huwelijk tussen hen beiden had ingezegend, was het duidelijk dat het in Velddriel niet deugde. Onder zijn leiding werd er voor het gebouw gedemonstreerd tegen de sekte en leider Vrieswijk.

'Gerie, kom naar huis', klonk het uit een luidsprekerauto. Er werd beweerd dat het religieuze leven achter de kloostermuren slechts een dekmantel was voor geestelijke terreur en seksuele uitspattingen tussen Vrieswijk en de murw gemaakte vrouwelijke volgelingen.

In het tot perscentrum omgedoopte dorpshuis van Velddriel, haalde Krol een psychiater aan die in 1960 Vrieswijk reeds als schizofreen had bestempeld. Ook had de profeet een jaar lang met een hoer gewoond, hetgeen toch wel iets zei over zijn immorele levenswandel. Maar in al het tumult geen woord over misbruik van kinderen. De aandacht voor dit thema stond tien jaar geleden immers nog in de kinderschoenen.

In Als het zoete bitter wordt schetst dezelfde Krol de vermaledijde geschiedenis van de Gemeente Gods en haar profetische leiding.

Het begint medio jaren '70, als Vrieswijk zijn entree maakt in de hoofdzakelijk lawaai producerende Volle Evangelie Gemeente in 's-Gravendeel. Dan al is de beweging, temidden van het kille calvinisme van de Hoekse Waard, een Fremdkörper.

De autoritaire nieuwkomer slaagt erin om uit dit ongeregelde zooitje een gereglementeerde en cerebraal georiënteerde bijbelstudieclub te maken. Als op een dag de Heer hem gebiedt De Telegraaf te kopen met daarin een advertentie van het voormalige zusterklooster 'Luctor' in Velddriel, krijgen de sektarische trekken van de gemeente pas echt reliëf.

Vanaf het moment dat de groepering neerstrijkt in de Bommelerwaard, neemt het isolement met de buitenwereld toe. Vrieswijk omringt zich met een coterie van vrouwelijke aanhangers, die vrijwel allemaal hun partners hebben verlaten. Met een aantal heeft hij seksuele relaties. Ook jonge meisjes, veelal kinderen van sekteleden, worden in zijn slaapvertrek uitgenodigd. Al dan niet in gezelschap van Aagje, de favoriete vriendin van Vrieswijk.

De mannen van de Gemeente Gods vervullen slechts een marginale rol. Zij zijn goed voor de klussen in en rondom het huis en om het geld op te hoesten. In 1992 neemt Vrieswijk de benen. Het geld is op, de onderlinge spanningen zijn te groot geworden, de belastingdienst zit achter hem aan en ook de Kinderbescherming begint interesse te tonen. Via omzwervingen in Israël, Zweden, Cyprus en Engeland belanden profeet en profetes uiteindelijk in een Nederlandse gevangenis. Wat resteert is een handjevol getrouwe volgelingen.

Krol heeft het allemaal vlot neergeschreven en is erin geslaagd een indruk te geven van de soms geperverteerde gevolgen van de excessen van het charismatisch leiderschap. Soms ontspoort de beschrijving. Het slapstickachtige relaas van de man, die op een nacht met een doek over het hoofd, een kruis achter zich aan slepend, iemand toeroept 'je zult spoedig sterven, ik hoor het deksel van de doodskist al kraken', vervolgens van de trap valt, het kruis bonkend achter hem aan, waarna de ganglamp aan diggelen valt en het hele klooster ontwaakt, is niet in harmonie met de tragische vormen van religieuze verdwazing die aan de orde komen.

Daarbij heeft Krol hoofdzakelijk geput uit de herinneringen van voormalige aanhangers en verbijsterde familieleden van huidige volgelingen. Ideaal zou zijn als deze getuigenissen waren aangevuld met het relaas van de overgebleven harde kern, maar die heeft zich verschanst in een Papendrechtse nieuwbouwwoning en mijdt ieder contact.

Helaas kon de auteur het niet laten zijn boek af te sluiten met een 'analyse'. Onder de kop 'Hoe kon zoiets gebeuren' ontsiert hij zijn hele voorafgaande verhalende betoog door de collectieve zelfmoord van de Orde van de Zonnetempel erbij te slepen, alsmede Jim Jones in Guyana, Dutroux, de Hongaarse predikant die in België van een moordpartij wordt verdacht, New Age als 'broeinesten van leidersverering', om nog maar niet te spreken van de 'instroom van mensen uit andere culturen'.

Dit brouwsel van religieus en maatschappelijk onheil leidt vervolgens tot een beschouwing over het wezen van de sekte, waar uiteindelijk seksueel misbruik uit zou voortkomen.

Het is jammer dat Krol niet beseft - leest hij geen kranten? - dat dit type misdrijf niet is voorbehouden aan op hol geslagen sektes, maar aan elke religieuze omgeving waar mensen een misplaatst vertrouwen hebben in leiderschap waarvan men louter eervolle intenties mag verwachten.

Deel dit artikel