Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De term Escherzinnen wordt ten onrechte weinig gebruikt

Cultuur

Peter-Arno Coppen

© anp
taal

Een lezer wijst mij op een omschrijving in de kruiswoordpuzzel in Trouw van 17 februari, waarin het gaat om 'de Duitse leider die het ondergrondse Trouw bestreed'. 

Blijkbaar stond hij even op het verkeerde been, omdat hij dacht aan een Duitse leider die het voorzien zou hebben op het ondergrondse Trouw, terwijl natuurlijk bedoeld is dat het ondergrondse Trouw die Duitse leider bestreed.

Lees verder na de advertentie

Dat de lezer op het verkeerde been stond, is niet vreemd. Wij zijn geneigd te denken dat het eerstgenoemde element van de zin het onderwerp is. Dus, in de bijzin 'die Trouw bestreed' denk je altijd eerst aan iemand die het op Trouw begrepen heeft. Pas in tweede instantie zie je dat het ook kan gaan om iemand die door Trouw wordt bestreden.

De lezer gaf er echter nog een extra draai aan door te vragen: 'Kan in een zin het onderwerp tegelijkertijd lijdend voorwerp zijn?' Met andere woorden, hij veronderstelde dat je beide betekenissen tegelijk ziet. Ik denk dat dit niet het geval is.

In 1995, toen ik al eens een column in Trouw schreef, heb ik voor dit verschijnsel de term 'Escherzinnen' bedacht, naar de tekeningen van Escher waarbij je heen en weer wordt geslingerd tussen twee interpretaties: je ziet een kubus hol of bol, maar niet tegelijk.

Die term is niet echt aangeslagen. Als ik nu in Google de term Escherzinnen intik, krijg ik precies één resultaat (namelijk die oude column). Maar ik vind het nog steeds precies aanduiden wat er aan de hand is. Dus daarom maar eens een nieuwe poging. Escherzin: zin waarin twee betekenissen beurtelings in beeld komen (ten onrechte weinig gebruikt).

Meer afleveringen

Elke dag helderen Peter-Arno Coppen en Ton den Boon grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels voor u op. Lees hier meer afleveringen.

Deel dit artikel