Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De technische discipline van taalfilosofie wordt omgevormd tot speeltuin

Home

Sebastien Valkenberg

© RV
Boekrecensie

Als dan dus daarom

Lees verder na de advertentie

De schrijver

Sjoerd van der Niet studeerde natuurkunde en filosofie. Zijn taalfilosofische kennis past hij toe in de praktijk: hij heeft een bureau opgericht dat organisaties advies geeft in argumentatie. Een praktische toepassing, maar behalve nuttig is taalfilosofie volgens de auteur ook leuk. Hij ziet taalfilosofie ook als de speeltuin voor het denken. Dat het geen loze woorden zijn, blijkt uit 'Als dan dus daarom'

Taal spreekt vanzelf, totdat je stilstaat bij de woorden en hun betekenissen

Sjoerd van der Niet

Zijn ambitie

"Taal spreekt vanzelf, totdat je stilstaat bij de woorden en hun betekenissen," schrijft Van der Niet in zijn inleiding. Zijn boek gidst de lezer door het complexe vakgebied van de taalfilosofie. De auteur wil laten zien 'hoe we grip kunnen krijgen op taal' en heeft een speciale belangstelling voor de betekenis ervan. Waarin is die gelegen? Daarnaast ambieert hij, staat er in de inleiding, een stijl die zowel speels als scherp is.

Het resultaat

Missie geslaagd. 'Als dan dus daarom' is een zowel prikkelend als informatief leerboek. De taalfilosofie staat bekend als een nogal technische discipline. Van der Niet blijkt een kundig docent die de moeilijkheidsgraad langzaam opvoert. Het begint met de bouwstenen van de taal (woorden en zinnen), later volgen de complexere thema's, zoals de (on)mogelijkheid om een privé-taal te spreken: taal is per defintie sociaal.

Van der Niet schrijft helder en stut zijn betoog met vele voorbeelden. Af en toe geeft de auteur een kwinkslag ten beste, maar melig wordt hij niet. Vooral het veelvuldige gebruik van gedachte-experimenten werkt goed. Vermoedelijk komt het woordje 'stel' het vaakst voor in het boek. De lezer weet dan dat er weer een breinbreker zit aan te komen.

Prikkelendste gedachte-experiment

"Stel, we gaan proberen om altijd te liegen. Kan dat?", vraagt Van der Niet zich af. Bij een goed gedachte-experiment zit vaak een addertje onder het gras. Zo ook in dit geval. Altijd liegen, het lijkt zo eenvoudig. Gewoon consequent onwaarheden verkondigen. Dus het woordje 'nee' op de plaats van 'ja' zetten, 'zwart' zeggen waar dat 'wit' had moeten zijn. Je houdt het maar kort vol, de toehoorders hebben al snel door wat er aan de hand is. Ze hoeven de leugens enkel maar in spiegelbeeld te zetten en de leugenaar is ontmaskerd.

Van der Niet: "Om mensen structureel om de tuin te leiden, moet je juist de structuur eruit halen." Het voorbeeld van de falende leugenaar ruimt een mogelijk misverstand uit de weg: dat taalfilosofie enkel op technische wijze ingaat op woorden, zinnen, grammatica en semantiek. Om die kwesties uit te leggen, laat de auteur allerlei huis-tuin-en keuken-vragen het boek binnensijpelen. Bijvoorbeeld: kunnen peuters sceptisch zijn? En: is het mogelijk dat een taal alleen bestaat uit emoji's? Ineens is taalfilosofie geen voer voor ingewijden meer.

Een soepeler kennismaking met de taalfilosofie kom je niet tegen

Reden om het boek niet te lezen

Het boek had baat gehad bij een extra redactieronde. Meteen al in de inleiding staat een tikmisser - 'oe' in plaats van 'of'. Geen lekkere binnenkomer. Niet onoverkomelijk, slordig staat het wel.

Reden om het wel te lezen

Een soepeler kennismaking met de taalfilosofie kom je niet snel tegen. Zet je publiek aan het denken, heet het in de pedagogiek, zo beklijft de lesstof het beste. Van der Niet brengt die wijsheid in de praktijk. Hij kan natuurlijk wel zéggen dat je betekenis niet aantreft in woorden, maar een serie voorbeeldzinnetjes werkt overtuigder. Dus staan er uitglijders als: "Ik heb er gevaccineerd naar gekeken" en "We waren het er anoniem over eens." Op woordniveau gaat het mis - gevaccineerd moet 'gefascineerd' zijn en met 'anoniem' wordt 'unaniem' bedoeld.

Toch heeft de geoefend luisteraar geen moeite met deze uitspraken. Hoe komt dat? Je zou toch zeggen dat je zo'n vreemd woord als 'anoniem' opzoekt in het woordenboek. Maar dat hoeft dus niet. Uit de context begrijp je dat hier sprake was van een verspreking.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Taal spreekt vanzelf, totdat je stilstaat bij de woorden en hun betekenissen

Sjoerd van der Niet

Een soepeler kennismaking met de taalfilosofie kom je niet tegen